ابزارهای سنگی ۱۴۶ هزار ساله در چین، ریشه‌های خلاقیت انسان را در عصر یخبندان آشکار می‌کنند

ما دوست داریم فکر کنیم پیشرفت انسان یک تجمل است که از اوقات فراغت متولد می‌شود. روایت استاندارد تقریباً این است: هنگامی که اجداد ما یک دره گرم پیدا کردند، مستقر شدند و دیگر نگران یخ زدن یا گرسنگی نبودند، سرانجام وقت آزاد پیدا کردند تا بنشینند و چیزهایی اختراع کنند. این یک روایت آرامش‌بخش است که نشان می‌دهد بهترین ایده‌های ما زمانی به وجود می‌آیند که در آسایش هستیم. اما مجموعه‌ای از ابزارهای سنگی که اخیراً در مرکز چین تاریخ‌گذاری شده‌اند، آب سردی – به معنای واقعی کلمه – بر این فرض راحت می‌ریزند و ثابت می‌کنند که گاهی اوقات، عمیق‌ترین جهش‌ها در نبوغ انسان در بدترین شرایط قابل تصور شکل می‌گیرند.

در مطالعه‌ای که در مجله «تکامل انسان» (Journal of Human Evolution) منتشر شد، باستان‌شناسان فاش کردند که مجموعه‌ای پیچیده از ابزارهای سنگی که در محوطه لینگجینگ در استان هنان یافت شده‌اند، به ۱۴۶ هزار سال پیش بازمی‌گردند. این زمان‌بندی خاص، این مصنوعات را دقیقاً در میانه یک دوره یخبندان وحشیانه قرار می‌دهد. این ابزارها توسط انسان‌های امروزی (هومو ساپینس) ساخته نشده‌اند، بلکه توسط هومو ژولونسیس – یکی از خویشاوندان منقرض‌شده ما با مغز بزرگ که در شرق آسیا پرسه می‌زد و احتمالاً با اجداد مستقیم ما برخورد داشته است – ساخته شده‌اند.[1][2][5]

در نگاه اول، هسته‌های سنگی دیسک‌شکل که در خاک باقی مانده‌اند، ممکن است شبیه یک انقلاب تکنولوژیک به نظر نرسند. اما اگر دقیق‌تر نگاه کنید، جهش شناختی آشکار می‌شود. سازندگان ابزار فقط سنگ‌ها را به هم نمی‌کوبیدند و امیدوار به ایجاد یک لبه تیز نبودند. آنها از یک سیستم پوسته‌پوسته‌سازی گریز از مرکز و بسیار سازمان‌یافته استفاده می‌کردند. با کوبیدن سنگ‌های کوچک به هسته‌های بزرگ‌تر، آنها سنگ را به عنوان یک شیء سه‌بعدی مدیریت می‌کردند و با دقت یک طرف را به عنوان سکوی ضربه آماده می‌کردند تا پوسته‌های دقیق و مفیدی را از طرف دیگر جدا کنند.[1][2][5]

این نوع ساخت برنامه‌ریزی‌شده و نامتقارن نیازمند درک عمیقی از مکانیک شکست و هندسه فضایی است. این سطحی از آینده‌نگری تکنولوژیک است که باستان‌شناسان معمولاً آن را با نئاندرتال‌های پارینه‌سنگی میانی در اروپا یا اجداد اولیه انسان در آفریقا مرتبط می‌دانند. یافتن آن در اوراسیا شرقی، با چنین دقتی، تعصب دیرینه باستان‌شناسی را که هومینین‌های آسیای شرقی در طول پلیستوسن میانی از نظر تکنولوژیک عقب‌تر از همتایان غربی خود بودند، در هم می‌شکند.[1][2][4][5]

بازنگری در جدول زمانی به خودی خود یک پیروزی برای زمین‌گاه‌شناسی مدرن است. سال‌ها، محققان بر این باور بودند که ابزارهای لینگجینگ حدود ۱۲۶ هزار سال پیش، در طول یک دوره میان‌یخبندانی نسبتاً گرم و مساعد، ساخته شده‌اند. این امر به خوبی با مدل قدیمی «آسایش، خلاقیت می‌آورد» مطابقت داشت. اما این محوطه همچنین به عنوان محلی برای قصابی حیواناتی مانند اسب‌های وحشی و گوزن توسط هومو ژولونسیس استفاده می‌شد. در داخل یک دنده فسیل‌شده شبیه گوزن، دانشمندان بلورهای کلسیت کوچک و درخشانی پیدا کردند.[1][2][3][5]

این بلورها به عنوان یک ساعت طبیعی و ماقبل تاریخ عمل می‌کنند. کلسیت حاوی مقادیر کمی اورانیوم است که به آرامی و به طور قابل پیش‌بینی در طول هزاران سال به توریم تجزیه می‌شود. با اندازه‌گیری نسبت اورانیوم به توریم، تیمی به رهبری یوچائو ژائو از موزه فیلد و ژانگ‌یانگ لی از دانشگاه شاندونگ، قدمت محوطه را ۲۰ هزار سال به عقب بردند. این تغییر ۲۰ هزار ساله بسیار مهم است: این امر سازندگان ابزار را از یک بهشت معتدل خارج کرده و آنها را در یک عصر یخبندان سخت و بی‌رحم قرار می‌دهد.[1][2][3][4][5]

زنده ماندن در یک عصر یخبندان در شمال چین کار آسانی نبود. این چشم‌انداز به شدت سرد بود و برای زنده ماندن، نیازمند همکاری اجتماعی پیچیده و استراتژی‌های پیشرفته شکار بود. ابزارهای لینگجینگ احتمالاً برای فرآوری پوست حیوانات برای لباس و قصابی شکارهای بزرگ، برای استخراج هر کالری ممکن از گوشت و مغز استخوان استفاده می‌شدند. استرس محیطی توسعه شناختی آنها را سرکوب نکرد؛ بلکه فعالانه آن را طلب کرد.[2][5]

همانطور که ژائو به صراحت اشاره کرد، دوران سخت، سازگاری را اجباری می‌کند. کشف لینگجینگ ما را مجبور می‌کند تا مکانیسم‌های تکامل انسان را بازنگری کنیم. نوآوری فقط سود حاصل از فراوانی نیست؛ بلکه اغلب پاسخی ناامیدانه و درخشان به ناملایمات است. برای هومو ژولونسیس، بادهای یخ‌زده پلیستوسن میانی مانعی برای پیشرفت نبودند – آنها کوره‌ای بودند که یک انقلاب تکنولوژیک را شعله‌ور ساختند.[2][3][5]