افزایش چشمگیر استفاده از ام‌آرآی پیش از نمونه‌برداری پروستات؛ یک سوم مردان همچنان محرومند

از هر ۱۰ مردی که امروز برای اولین بار تحت نمونه‌برداری پروستات قرار می‌گیرند، بیش از ۶ نفر ابتدا اسکن ام‌آرآی (MRI) انجام می‌دهند؛ جهشی عظیم نسبت به کمتر از یک دهه پیش که این آمار تنها ۱ نفر از هر ۱۰ نفر بود. این تغییر بزرگ که بر اساس تحلیل داده‌های بیش از ۵۰۵ هزار نمونه‌برداری در بیمارستان‌های ایالات متحده به دست آمده است، نشان‌دهنده یکی از مهم‌ترین تحولات در تشخیص سرطان پروستات است.[1][2]

نتایج این مطالعه جامع که در نشریه معتبر «جاما انکولوژی» (JAMA Oncology) منتشر شده است، نشان می‌دهد که استفاده از ام‌آرآی پیش از اولین بیوپسی از ۱۴ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۶۴ درصد در نیمه اول سال ۲۰۲۶ رسیده است. برای مردانی که سابقه یک بیوپسی منفی داشته‌اند، این رقم از ۳۸ درصد به ۶۷ درصد افزایش یافته است. استیون رودز، محقق ارشد آمار زیستی در موسسه اورولوژی بیمارستان‌های دانشگاهی (UH)، در این باره می‌گوید: «این یک تغییر واقعاً سریع است و زمان‌بندی آن دقیقاً با انتشار نتایج کارآزمایی‌های بزرگ و ورود آن‌ها به دستورالعمل‌های بالینی مطابقت دارد».[1][2][3]

با وجود این پیشرفت چشمگیر، هنوز یک‌سوم از مردان پیش از اولین بیوپسی خود اسکن ام‌آرآی دریافت نمی‌کنند. دکتر جاناتان شوآگ، رئیس بخش انکولوژی اورولوژی در بیمارستان‌های دانشگاهی کلیولند، هشدار می‌دهد که این بدان معناست که نمونه‌برداری برای این گروه از بیماران عملاً به صورت «کور» انجام می‌شود. انجام بیوپسی بدون هدایت تصویری دقیق، خطر عفونت، خونریزی و ناراحتی را به همراه دارد، در حالی که ممکن است تومورهای تهاجمی پنهان از دید پزشک دور بمانند.[1][2]

مزیت اصلی ام‌آرآی این است که دو مسئله اساسی را به طور همزمان روشن می‌کند: اول اینکه آیا اصلاً نیازی به نمونه‌برداری وجود دارد یا خیر، و دوم اینکه در صورت نیاز، سوزن‌ها دقیقاً باید به کدام قسمت از پروستات وارد شوند. مردی که اسکن ام‌آرآی او هیچ ضایعه مشکوکی را نشان نمی‌دهد، می‌تواند به طور کامل از انجام بیوپسی معاف شود و از عوارض جانبی و تشخیص‌های بیش‌ازحد تومورهای بی‌خطر در امان بماند.[1][2]

داده‌های این پژوهش همچنین نشان داد که استفاده از ام‌آرآی در مردان بالای ۸۰ سال و کسانی که سطح آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) بسیار بالایی دارند، کاهش یافته است. اگرچه این موضوع ممکن است نشان‌دهنده قضاوت بالینی منطقی پزشکان برای پرهیز از مداخلات غیرضروری در سنین بالا باشد، اما محققان تاکید می‌کنند که کیفیت و دسترسی برابر به امکانات تصویربرداری همچنان یک چالش جدی در سیستم‌های بهداشتی است.[1]

پیام عملی این تحقیقات برای بیماران بسیار روشن و اطمینان‌بخش است. دکتر جاناتان شوآگ در این زمینه توصیه می‌کند: «هر مردی که با نمونه‌برداری مواجه است باید بپرسد که آیا ام‌آرآی برای او مناسب است یا خیر، زیرا این کار هم نیاز به انجام بیوپسی و هم محل دقیق ورود سوزن‌ها را تغییر می‌دهد». این پرسش ساده می‌تواند مسیر تشخیص و درمان را به طور کامل تغییر دهد و از انجام مداخلات پزشکی غیرضروری جلوگیری کند.[1][2]

پیش از ورود ام‌آرآی به دستورالعمل‌های بالینی، روش استاندارد برای تشخیص سرطان پروستات استفاده از سونوگرافی و برداشتن ۱۰ تا ۱۲ نمونه تصادفی از بافت غده بود. این روش سنتی، اگرچه سال‌ها کاربرد داشت، اما اغلب منجر به نادیده گرفتن تومورهای کوچک اما تهاجمی می‌شد و در مقابل، تومورهای بسیار کندرشدی را شناسایی می‌کرد که هرگز در طول عمر بیمار مشکلی ایجاد نمی‌کردند.[2]

ورود ام‌آرآی چندپارامتری (mpMRI) به این فرآیند، دقت تشخیص را دگرگون کرده است. این فناوری با ترکیب تصاویر مختلف، تفاوت‌های ظریف بین بافت سالم و سرطانی را برجسته می‌کند و به پزشک اجازه می‌دهد تا در صورت نیاز به بیوپسی، سوزن را مستقیماً به قلب ضایعه مشکوک هدایت کند. این رویکرد هدفمند، نیاز به نمونه‌برداری‌های مکرر را کاهش داده و کیفیت زندگی بیماران را به طور قابل‌توجهی بهبود می‌بخشد.[1][2]

با این حال، محققان این مطالعه تاکید می‌کنند که افزایش کمّی استفاده از ام‌آرآی تنها بخشی از مسیر است. کیفیت دستگاه‌های تصویربرداری، تخصص رادیولوژیست‌ها در تفسیر دقیق تصاویر و هماهنگی تیمی میان اورولوژیست‌ها و رادیولوژیست‌ها، عواملی هستند که تعیین می‌کنند آیا بیمار واقعاً از مزایای این فناوری بهره‌مند می‌شود یا خیر. به همین دلیل، نظارت مستمر بر کیفیت این خدمات در بیمارستان‌ها امری ضروری است.[1]