کشف جدید: از دست رفتن کروموزوم Y در بافت‌های مردان می‌تواند نشانه زودهنگام سرطان باشد

محققان مرکز سرطان دانشگاه آریزونا (University of Arizona Cancer Center) سیستم هشدار زودهنگام جدیدی را برای تشخیص سرطان در مردان کشف کرده‌اند. این تیم پزشکی با بررسی دقیق بیش از ۱۰۰۰ نمونه بافتی، دریافتند که از دست رفتن کروموزوم Y در سلول‌های ظاهراً سالم، یک «اثر میدانی پیش‌سرطانی» ایجاد می‌کند؛ منطقه پنهانی از آسیب‌پذیری ژنتیکی که بستر مناسبی را برای رشد تومورها فراهم می‌آورد.[1][3]

تا پیش از این، کاهش تدریجی کروموزوم Y یا همان mLOY در مردان مسن، بیشتر به عنوان یک تغییر ژنتیکی مرتبط با افزایش سن در نظر گرفته می‌شد. آمارها نشان می‌دهد که این تغییر ژنتیکی در حدود ۴۰ درصد از مردان ۷۰ ساله دیده می‌شود و با رسیدن به ۹۰ سالگی، این احتمال به مرز ۶۰ درصد می‌رسد. با این حال، نقشه‌برداری جامع و جدیدی که در سپتامبر ۲۰۲۶ در نشریه معتبر JCI Insight منتشر شد، نشان می‌دهد که این پدیده در اندام‌های توپر نیز رخ می‌دهد و مستقیماً با مراحل اولیه تشکیل سرطان در ارتباط است.[1][2]

تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر دن تئودورسکو (Dan Theodorescu)، با استفاده از سیستم تصویربرداری فلورسنت خودکار، بیش از ۴.۳ میلیون هسته سلولی را در نمونه‌های متعلق به ۴۰۵ مرد ارزیابی کردند. این نمونه‌ها از ۱۱ اندام اصلی بدن جمع‌آوری شده بودند. نتایج نشان داد که هرچه یک بافت به توده سرطانی نزدیک‌تر باشد، میزان از دست رفتن کروموزوم Y در آن بیشتر است.[1][3]

دکتر تئودورسکو در توضیح این یافته می‌گوید: «ما اکنون به این پدیده مانند دامنه‌ای نگاه می‌کنیم که شیب آن به‌مرور تندتر می‌شود. هرچه بافت به یک سرطان نزدیک‌تر باشد، از دست رفتن کروموزوم Y بیشتری مشاهده می‌کنیم. این گرادیان روزی می‌تواند به پزشکان کمک کند تا در نمونه‌برداری‌هایی که یک تومور کوچک در آن‌ها تشخیص داده نشده است، به وجود مشکل مشکوک شوند.»[2][3]

این الگوی پیش‌رونده به ویژه در سرطان‌های روده بزرگ، راست‌روده، مری، پانکراس و ریه بسیار مشهود بود. داده‌های این پژوهش نشان می‌دهد که میزان از دست رفتن کروموزوم Y در تومورهای مختلف متفاوت است؛ به طوری که این میزان در سرطان سلول کلیوی پاپیلاری به ۸۰ درصد و در سرطان مری به ۵۷ درصد می‌رسد. در بخشی از این مطالعه، محققان نقشه‌های دقیقی از بافت مثانه که طی جراحی سرطان برداشته شده بود، تهیه کردند. این نقشه‌ها نشان داد که چگونه از دست رفتن کروموزوم Y از بافت طبیعی مثانه آغاز شده، در سلول‌های غیرطبیعی اولیه افزایش یافته و در نهایت در سرطان کامل به بالاترین حد خود می‌رسد.[1][3]

اهمیت عملی این کشف برای پروتکل‌های درمانی بسیار بالاست. به جای انتظار برای ظهور تومورهای قابل رویت در اسکن‌های تصویربرداری، انکولوژیست‌ها می‌توانند از mLOY به عنوان یک نشانگر زیستی (Biomarker) برای نظارت بر بیماران پرخطر استفاده کنند. این رویکرد به معنای مداخله بسیار زودهنگام‌تر و افزایش چشمگیر شانس بقای بیماران است.[2]

علاوه بر این، تحقیقات پیشین همین تیم نشان داده بود که سلول‌های سرطانی با از دست دادن کروموزوم Y، توانایی فرار از سیستم ایمنی بدن را به دست می‌آورند. این موضوع توضیح می‌دهد که چرا از دست رفتن این کروموزوم با افزایش مرگ‌ومیر ناشی از کارسینوم‌ها مرتبط است. درک این نقش دوگانه - هم به عنوان یک نشانه هشدار اولیه و هم به عنوان مکانیزمی برای رشد تومور - مسیرهای جدیدی را برای درمان‌های هدفمند باز می‌کند.[1][3]

اگرچه آزمایش mLOY هنوز به عنوان یک ابزار غربالگری معمول در کلینیک‌ها استفاده نمی‌شود، اما این پیشرفت علمی در سپتامبر ۲۰۲۶، اجماع پزشکی در مورد نحوه شکل‌گیری سرطان در مردان را تغییر داده است. گام بعدی برای نهادهای تصمیم‌گیرنده پزشکی، طراحی کارآزمایی‌های بالینی گسترده‌تر برای ادغام این یافته‌ها در پروتکل‌های تشخیصی استاندارد است؛ تحولی که می‌تواند مدیریت خطرات سرطان‌های مردانه را در سال‌های آینده دگرگون سازد.[2][3]