افزایش قیمت نفت به ۹۵ دلار در پی تشدید حملات نظامی آمریکا و ایران و افزایش ریسک تنگه هرمز

در پی حملات نظامی مجدد آمریکا علیه اهداف ایرانی در نزدیکی تنگه هرمز، قیمت نفت برنت از ۹۵ دلار در هر بشکه فراتر رفت و ترس از شوک عرضه در حیاتی‌ترین گلوگاه نفتی جهان را دوباره زنده کرد. واکنش بازار سریع بود؛ برنت با جهشی تقریباً ۵ درصدی به ۹۴.۶۵ دلار رسید که بالاترین سطح آن از اواخر ماه ژوئیه است. نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با ۵.۲ درصد افزایش به ۹۰.۲۲ دلار رسید. این افزایش قیمت، اوج‌گیری ۸ درصدی طی سه جلسه معاملاتی را نشان می‌دهد، زیرا معامله‌گران به سرعت ریسک ژئوپلیتیکی نهفته در زنجیره‌های تأمین خاورمیانه را مجدداً قیمت‌گذاری می‌کنند.[1][3][5]

جهش قیمت پس از تأیید فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) مبنی بر حملات به سایت‌های پدافند هوایی، سامانه‌های راداری و دارایی‌های دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) رخ داد. این اقدام نظامی در واکنش به تلاش‌ها برای حمله به کشتی‌های تجاری و پرسنل آمریکایی در منطقه انجام شد. این تشدید ناگهانی عملاً دوره شکننده آرامش نسبی را در هم شکست و آسیب‌پذیری این آبراه را مستقیماً به کانون توجه بازارهای جهانی انرژی بازگرداند.[1][4]

با این حال، علی‌رغم تشدید نظامی و افزایش شدید حق بیمه ریسک در قراردادهای آتی نفت خام، جریان فیزیکی نفت متوقف نشده است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اشاره کرد که تقریباً ۱۷ میلیون بشکه نفت خام روز دوشنبه از تنگه عبور کرده است، که بالاترین حجم روزانه از زمانی است که محدودیت‌های مرتبط با جنگ در اوایل سال جاری جریان‌ها را مختل کرده بود. این وضعیت یک بازار دوگانه غیرمعمول ایجاد می‌کند: قیمت‌ها به دلیل تهدید بسته شدن در حال افزایش هستند، حتی در شرایطی که وضعیت واقعی عرضه فیزیکی نشانه‌هایی از انعطاف‌پذیری را نشان می‌دهد.[4]

مکانیسم‌های این گلوگاه، واکنش بیش از حد بازار به هرگونه فعالیت نظامی در منطقه را توضیح می‌دهند. تنگه هرمز به طور معمول روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت را جابه‌جا می‌کند – تقریباً یک چهارم کل تجارت نفتی دریایی و یک پنجم کل مصرف جهانی. از آنجایی که جایگزین‌های خط لوله از طریق عربستان سعودی و امارات متحده عربی تنها می‌توانند ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز را تغییر مسیر دهند، اکثریت قریب به اتفاق تولید منطقه مسیر جایگزینی برای رسیدن به بازار ندارند.[1][3]

اپراتورهای تانکر به جای توقف کامل عملیات، در حال انطباق با محیط تهدیدآمیز فزاینده هستند. مشاهده شده است که چندین سوپرتانکر و حامل گاز طبیعی مایع (LNG) با خاموش کردن فرستنده‌های خود (ترانسپوندرها) برای جلوگیری از شناسایی، از تنگه خارج می‌شوند. علاوه بر این، بسیاری از کشتی‌ها برای به حداکثر رساندن فاصله خود از آب‌های ایران، در امتداد خط ساحلی عمان حرکت می‌کنند و از بخش مرکزی آبراه که خطر مین‌های دریایی همچنان نگرانی اصلی صنعت کشتیرانی است، دوری می‌کنند.[4]

ترس از شوک عرضه در زمانی مطرح می‌شود که ذخایر جهانی در حال کاهش هستند. ذخایر نفت خام آمریکا هفته گذشته ۲.۸ میلیون بشکه کاهش یافت که ششمین هفته متوالی کاهش را رقم زد. همزمان، ذخایر استراتژیک نفتی آمریکا (SPR) نیز ۳.۱ میلیون بشکه کاهش یافت و ذخایر را به ۲۸۶.۶ میلیون بشکه رساند. با وجود ذخایر اضطراری کمتر برای کاهش اثر یک اختلال احتمالی، بازار نسبت به هرگونه تهدیدی برای تولید فعال، بسیار حساس است.[3][4]

افزایش قیمت نفت همچنین به شدت در شاخص‌های کلان اقتصادی گسترده‌تر منعکس می‌شود. بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله خزانه‌داری آمریکا به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۳ رسید، زیرا معامله‌گران اوراق قرضه، شوک نفتی جدید را در برابر چشم‌انداز کلی تورم سنجیدند. قراردادهای آتی گازوئیل نیز به بالاترین سطح ۵۲ ماهه خود جهش کرده‌اند، که نشان‌دهنده ترس از این است که تورم انرژی پایدار می‌تواند بانک‌های مرکزی را مجبور کند تا سیاست‌های پولی سخت‌گیرانه‌تری را برای مدت طولانی‌تری نسبت به آنچه قبلاً پیش‌بینی می‌شد، حفظ کنند.[1][3]

در چشم‌انداز پیش رو، بازار در تلاش است تا خطرات نظامی فوری را در برابر سیگنال‌های دیپلماتیک مبنی بر مهار احتمالی تشدید تنش‌ها متعادل کند. پرزیدنت دونالد ترامپ اظهار داشت که کمپین بمباران مجدد آمریکا ممکن است «خیلی طولانی» نباشد و یک راه خروج بالقوه ارائه کرد، اگرچه او تأکید کرد که آمریکا آماده است در صورت لزوم حملات بیشتری انجام دهد. در حال حاضر، قیمت نفت بین واقعیت نزولی جریان مستمر تانکرها و تهدید صعودی بسته شدن ناگهانی گلوگاه معلق مانده است.[2][4]