افت شدید بهای نفت در پی کاهش احتمال حملات نظامی جدید آمریکا به ایران از سوی ترامپ
شاخصهای جهانی نفت خام پس از اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مبنی بر بعید بودن هرگونه اقدام نظامی تازه علیه ایران در بحبوحه مذاکرات صلح، با افتی چشمگیر مواجه شدند.
به قلم کتایون کردی
این خبر را به اشتراک بگذارید
شاخصهای جهانی نفت خام روز دوشنبه با ریزشی چشمگیر روبهرو شدند و بهای نفت برنت به کمترین میزان در دو ماه اخیر رسید. این موج فروش گسترده پس از آن آغاز شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد تا زمانی که مسیر مذاکرات دیپلماتیک با پیشرفت همراه باشد، وقوع حملات نظامی تازه علیه ایران بسیار بعید خواهد بود.[1][2][3]
در پی این اظهارات، نفت خام برنت با افتی نزدیک به ۶ درصد، روی رقم ۹۲٫۵۷ دلار در هر بشکه تثبیت شد و شاخص وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز تا حدود ۸۶٫۸۵ دلار تنزل یافت. فروکش کردن تنشها سبب شد تا حقبیمه ریسک ژئوپلیتیک قابل توجهی که در طول پاییز ۲۰۲۶ بر بازار نفت سایه انداخته بود، تخلیه شود.[2][3]
ترامپ در مصاحبه روز یکشنبه با سیانان، از مواضع قبلی خود مبنی بر احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات میاندورهای کنگره عقبنشینی کرد. او یادآور شد که اگرچه ایالات متحده آمادگی نظامی خود را حفظ میکند، اما در صورت دستیابی به یک توافق محکم، حملات جدید احتمالاً ضروری نخواهد بود.[1][5]
این ریزش قیمت در حالی رخ داد که هشدارهای امنیتی در منطقه، از جمله حملات تازه به کشتیهای تجاری در مجاورت تنگه هرمز، همچنان ادامه دارد. معاملهگران ترجیح دادند تغییر لحن واشنگتن را مهمتر از ریسکهای میدانی جاری در خطوط اصلی ترانزیت انرژی خاورمیانه قلمداد کنند.[3][5]
انتخابات میاندورهای؛ محرک بازگشت به دیپلماسی
این چرخش در سیاست خارجی ایالات متحده پس از تحولی اساسی در عرصه سیاست داخلی واشنگتن رخ میدهد؛ جایی که حزب جمهوریخواه در انتخابات اخیر میاندورهای، کنترل کنگره را از دست داد. تحلیلگران خاطرنشان میکنند که نتیجه این انتخابات، فشارهای سیاسی بر دولت ترامپ را برای یافتن راهحلی دیپلماتیک جهت پایان دادن به مناقشه افزایش داده است.[1][3]
رأیدهندگان آمریکایی در پای صندوقهای رأی، تورم و هزینههای فزاینده انرژی را به عنوان اولویتهای اصلی خود مطرح کردند؛ مسئلهای که ادامه یک درگیری نظامی فرسایشی را از نظر سیاسی ناپذیرفتنی میکرد. دورنمای جنگی طولانی میتوانست قیمت بنزین را در داخل آمریکا جهش دهد، و این همان نقطه ضعفی است که کاخ سفید اکنون تلاش دارد آن را مهار کند.[1]
بازارهای نفت حتی پیش از موضعگیری رسمی ترامپ، نشانههای این چرخش دیپلماتیک را دریافت کرده بودند. هفته گذشته و با روشن شدن نتایج انتخابات، قیمتها افتی ۱۶ درصدی را ثبت کردند که شدیدترین سقوط هفتگی شاخصهای جهانی نفت از زمان شیوع بیماری کووید-۱۹ در اوایل سال ۲۰۲۰ به شمار میرود.[1][3]
رویکرد جدید واشنگتن همچنین منعکسکننده نگرانیهای کلان اقتصادی است، چرا که بالا بودن هزینههای انرژی مانند ترمزی دائمی در برابر رشد اقتصادی جهان عمل میکرد. کاخ سفید با مخابره پیام خویشتنداری درصدد است بازارها را به تعادل برساند و بار مالی مصرفکنندگانی را که پاییز دشواری را زیر فشار گرانی سوخت گذراندهاند، سبکتر کند.[1][4]
تیم واترِر، تحلیلگر ارشد بازار در موسسه KCM Trade، در این باره میگوید: «بازار همچنان لحن سازشکارانهتر ترامپ را پس از انتخابات میاندورهای مد نظر قرار میدهد.» او افزود که معاملهگران به شکلی فعال در حال خارج کردن سناریوهای فاجعهبار—همچون جنگی تمامعیار در منطقه که جریان صادرات خلیج فارس را کاملاً متوقف کند—از محاسبات قیمتگذاری خود هستند.[3]
سیگنال کاخ سفید برای توقف موقت حملات
ترامپ روز دوشنبه در جمع خبرنگاران در کاخ سفید تأیید کرد که دولت فعلاً برنامهای برای حملات نظامی جدید ندارد. او درخواستهای برخی کشورهای منطقه، از جمله گفتوگوهای مستقیم با نخستوزیر قطر، را از عوامل تأثیرگذار در توقف خصومتها برشمرد.[3]
ترامپ به رسانهها گفت: «در این مقطع، اقدام نظامی ضرورتی ندارد—اما نیروهای ما کاملاً آماده و مجهز هستند تا در صورت لزوم وارد عمل شوند.» او همچنین تأکید کرد که ایالات متحده نشانههایی جدی از تحرک دیپلماتیک برای پایان دادن به این درگیری میبیند.[2]
با وجود تعلیق حملات مستقیم، کاخ سفید تأیید کرده که محاصره دریایی در تنگه هرمز را تا اطلاع ثانوی حفظ خواهد کرد. این محاصره صادرات نفت خام ایران را به شدت محدود کرده و همزمان با تلاش دیپلماتها برای تدوین یک آتشبس رسمی، اهرم فشاری را در برابر تهران در اختیار واشنگتن گذاشته است.[3]
ابتکار عمل دیپلماتیک کنونی با مشارکت چندین بازیگر بینالمللی با هدف دستیابی به راهحلی پایدار دنبال میشود. در کنار تلاشهای میانجیگرانه دوحه، متحدان اروپایی نیز رایزنیهای موازی را پیش میبرند تا تضمین کنند تنگه هرمز که حدود یکپنجم مصرف نفت جهان از آن عبور میکند، به روی تجارت بینالمللی باز بماند.[2][3]
مقامات ایرانی نیز با احتیاط به بیانیههای آمریکا واکنش نشان داده و هشدار دادهاند که هرگونه تنشزایی همچنان عواقب سنگینی در پی خواهد داشت. تهران بارها تهدید کرده که در صورت ازسرگیری تحرکات نظامی یا تشدید محاصره دریایی، منافع و پایگاههای ایالات متحده و اسرائیل در سراسر خاورمیانه با پاسخی تلافیجویانه مواجه خواهد شد.[5]
تداوم تهدیدات در مسیرهای کشتیرانی
با وجود خوشبینی بازارها به گشایش دیپلماتیک، واقعیت میدانی در خلیج فارس بسیار بیثبات باقی مانده است. کاهش اخیر قیمت نفت حتی با وجود حمله پهپادی حوثیها به ساختمان اداری شرکت آرامکو در ریاض طی روزهای پایانی هفته رخ داد؛ حملهای که خسارات ساختاری به جا گذاشت اما تلفات جانی گزارش نشد.[5]
کشتیرانی تجاری همچنان بیشترین آسیب را از تداوم خصومتها در این آبراه راهبردی متحمل میشود. بر اساس دادههای اندیشکده واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، طی ماه اکتبر ۳۷ فروند کشتی در تنگه هرمز و آبهای پیرامون آن هدف حمله قرار گرفتند که بالاترین رقم ماهانه از زمان آغاز درگیریها است.[3]
این ناامنیها در نوامبر نیز فروکش نکرده و دستکم ۱۰ حمله در ده روز نخست این ماه به ثبت رسیده است. در پایان هفته گذشته، یک نفتکش متعلق به شرکت Navig8 در نزدیکی سواحل عمان دچار آتشسوزی شد و نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز از برخورد دو شناور دیگر با مینهای دریایی خبر داد.[3]
واترِر در تحلیل وضعیت امنیتی خاطرنشان کرد: «حملات به کشتیها در اطراف تنگه هرمز همچنان رخ میدهد، اما این رویدادها هنوز به سطحی نرسیدهاند که واشنگتن را ناگزیر به نشان دادن واکنشی نظامی کند.» با این حال، خطرات ادامهدار باعث شده تا نرخهای کرایه حمل و بیمه برای شناورهایی که از این گلوگاه عبور میکنند، به بالاترین سطوح تاریخی برسد.[3]
حتی در صورت امضای یک توافق صلح رسمی، بازگرداندن ترافیک عادی دریایی مستلزم عملیات گسترده مینروبی خواهد بود. مالکان کشتیها تا زمانی که تضمینهای راستیآزماییشده از سوی دو طرف مبنی بر امنیت تردد تجاری دریافت نکنند، از بازگرداندن ناوگان خود به مسیرهای پرخطر خودداری میکنند.[3]
بازگشت توجه بازار به بنیادهای عرضه و تقاضا
با محو شدن تدریجی خطر جنگی تمامعیار میان آمریکا و ایران، فعالان بازار بار دیگر توجه خود را به بنیادهای واقعی عرضه و تقاضا معطوف کردهاند. بازیابی تدریجی ظرفیت تولید در کشورهایی از خاورمیانه که خارج از دایره مستقیم جنگ هستند، بخشی از کسری ناشی از محاصره نفت ایران را پوشش داده است.[2][4]
همزمان، دادههای ضعیف اقتصادی در سطح جهان، چشمانداز مصرف انرژی را تا پایان سال ۲۰۲۶ تضعیف کرده است. ترکیب تولید رو به افزایش در منطقه و تقاضای راکد جهانی، بازار را به سمت مازاد عرضه سوق داده و مانع از جهش دوباره قیمتها شده است.[4]
ائتلاف اوپکپلاس تحولات دیپلماتیک را از نزدیک رصد میکند. این گروه تولیدکننده اخیراً با افزایشی معتدل در سهمیههای تولید موافقت کرده و در عین حال این توانمندی را حفظ کرده است که در صورت شعلهور شدن پیشبینینشده آتش تنشها در خاورمیانه، سطح عرضه را متناسب با آن تغییر دهد.[2]
با وجود این، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که واکنش شدید بازار و شتاب در محاسبه پیشدستانه یک پیشرفت دیپلماتیک ممکن است بیش از حد واقعی باشد. گرگوری برو، تحلیلگر ارشد در اوراسیا گروپ، تأکید کرد که تخلیه حقبیمه ریسک ژئوپلیتیک تا زمانی که ریشههای اصلی مناقشه حلوفصل نشوند، کف مشخصی خواهد داشت.[3]
برو در یادداشتی تحلیلی نوشت: «با وجود موج فروش اخیر، بدون دستیابی به نشانههای پایدار از تنشزدایی و امضای توافقی مشخص میان آمریکا و ایران، بسیار بعید است بهای نفت برنت به زیر ۹۰ دلار در هر بشکه سقوط کند.» وی تأکید کرد که خطرات پیشروی کشتیرانی تجاری فراتر از آن است که بتوان کاملاً نادیدهشان گرفت.[3]
در حال حاضر، اقتصاد جهانی از این افت سریع هزینههای انرژی بهرهمند میشود؛ روندی که میتواند فشارهای تورمی را در کشورهای واردکننده نفت مهار کند. هفتههای آتیِ مذاکرات مشخص خواهد کرد که آیا این افت قیمت به ویژگی ماندگار چشمانداز اقتصادی سال ۲۰۲۷ تبدیل میشود، یا اینکه بنبست در گفتگوها بار دیگر حقبیمه ریسک را به اوج خواهد رساند.[1][4]
نکات کلیدی
- در پی اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر بعید بودن هرگونه حمله نظامی جدید به ایران، بهای نفت برنت در سطح ۹۲٫۵۷ دلار در هر بشکه تثبیت شد.
- افت ۶ درصدی بهای نفت، حقبیمه ریسک ژئوپلیتیک سنگینی را که در سراسر پاییز هزینههای انرژی را بالا نگه داشته بود، تا حد زیادی تخلیه کرد.
- این چرخش دیپلماتیک پس از انتخابات میاندورهای آمریکا صورت میگیرد که فشار سیاسی را بر کاخ سفید برای مهار قیمت داخلی سوخت تشدید کرد.
- با وجود آرامش نسبی در بازارها، ریسکهای فیزیکی همچنان بالا است؛ به طوری که در ده روز نخست ماه جاری، ۱۰ مورد حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به ثبت رسیده است.
آنچه نمیدانیم
- آیا رایزنیهای دیپلماتیک جاری سرانجام به یک توافق رسمی، مکتوب و قابل راستیآزمایی برای آتشبس منجر خواهد شد یا خیر.
- ایالات متحده قصد دارد محاصره نظامی و بازرسیهای دریایی در تنگه هرمز را تا چه زمانی ادامه دهد.
- مالکان نفتکشها و کشتیهای تجاری چه زمانی امنیت این آبراه را برای ازسرگیری تردد عادی و بدون خطر مناسب خواهند دید.
روند رویداد
اکتبر ۲۰۲۶
حملات به شناورهای تجاری در تنگه هرمز با ثبت ۳۷ مورد به بالاترین رکورد ماهانه در دوران جنگ رسید.
اوایل نوامبر ۲۰۲۶
حزب جمهوریخواه کنترل کنگره را در انتخابات میاندورهای از دست داد و توازن فشارهای سیاسی در واشنگتن دگرگون شد.
۸ نوامبر ۲۰۲۶
دونالد ترامپ در گفتوگو با شبکه سیانان تصریح کرد که احتمال حملات نظامی تازه به ایران بسیار اندک است.
۹ نوامبر ۲۰۲۶
با تخلیه حقبیمه ریسک ژئوپلیتیک، شاخصهای جهانی نفت سقوط کردند و نفت برنت نزدیک به ۶ درصد افت کرد.
- بازارهای انرژی
- معتقدند تخلیه حقبیمه ریسک ژئوپلیتیک همزمان با تقاضای ضعیف جهانی، افت شدید بهای نفت خام را کاملاً توجیه میکند.
- دولت آمریکا
- بر پیشرفت تحرکات دیپلماتیک تأکید دارد، اما همزمان محاصره دریایی را برای حفظ اهرم فشار بر تهران دستنخورده نگه میدارد.
- تحلیلگران امنیتی
- هشدار میدهند که با وجود تنشزدایی دیپلماتیک، خطرات فیزیکی علیه کشتیرانی تجاری و زیرساختهای منطقهای همچنان بحرانی است.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مقامات رسمی دولت ایران که مستقیماً در جریان مذاکرات حضور دارند
- شرکتهای مستقل کشتیرانی و کاپیتانهای فعال در تنگه هرمز
منابع
[1]Financial Timesدولت آمریکاOil prices hit 10-week low after Donald Trump says strikes on Iran 'highly unlikely'
مطالعه در Financial Times →
[2]Anadolu Agencyتحلیلگران امنیتیOil falls as hopes of easing US-Iran tensions ease supply fears
مطالعه در Anadolu Agency →
[3]Business Standardبازارهای انرژیOil prices slide over 5% as Trump signals no fresh Iran strikes amid talks
مطالعه در Business Standard →
[4]Forbes Middle Eastبازارهای انرژیOil Prices Fall As Trump Signals Further Iran Strikes 'Unlikely'
مطالعه در Forbes Middle East →
[5]Times Nowتحلیلگران امنیتیCrude Oil Prices Slide As Trump Signals Restraint On Iran Despite Fresh Shipping Attacks
مطالعه در Times Now →
بیشتر در انرژی
مشاهده همه →اقتصاد پالایشگاهی
حاشیه سود گوگردزدایی نفت کوره: متغیر نامرئی شکاف قیمتی میان نفت سبک و سنگین
6 منبع
مدلسازی انرژی
مدلسازی چشمانداز انرژی ۲۰۵۰ آمریکا: جهش مصرف دیتاسنترها همزمان با ایست تقاضای کل
2 منبع
تقاضای نفت
اوپک پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را به ۴۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داد
7 منبع
طراحی بازار
چرا بازار برق به همه نیروگاهها بالاترین قیمت پذیرفتهشده را پرداخت میکند؟
10 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





