عربستان عملیات آمریکا در تنگه هرمز را مسدود کرد؛ کاخ سفید به توقف تحویل رهگیرهای موشکی تهدید کرد

عربستان سعودی رسماً دسترسی ارتش ایالات متحده به حریم هوایی و آب‌های سرزمینی خود را برای یک عملیات برنامه‌ریزی شده در تنگه هرمز رد کرده است، که این اقدام یک بحران دیپلماتیک بی‌سابقه بین این دو متحد دیرینه را رقم زده است. این ممانعت عملاً یک مانور بزرگ دریایی و هوایی آمریکا را که با هدف تأمین امنیت این آبراه حیاتی در برابر تهدیدات ایران طراحی شده بود، متوقف می‌کند و پنتاگون را مجبور به توقف ناگهانی برنامه استقرار خود می‌سازد. رد دسترسی، نشان‌دهنده انحرافی آشکار از دهه‌ها همکاری نزدیک نظامی در خلیج فارس است.[1]

در یک پاسخ سریع و شدید، کاخ سفید تهدید کرده است که تحویل صدها رهگیر موشکی پاتریوت و تاد (THAAD) به این پادشاهی را به حالت تعلیق درآورد. این سامانه‌های دفاعی پیشرفته برای حفاظت از زیرساخت‌های نفتی، پایگاه‌های نظامی و مراکز جمعیتی غیرنظامی عربستان در برابر حملات موشکی و پهپادی منطقه‌ای حیاتی هستند. مقامات آمریکایی اعلام کردند که اگر واشنگتن نتواند برای دسترسی عملیاتی اولیه جهت تأمین امنیت تجارت جهانی به ریاض تکیه کند، باید تعهد خود به چتر دفاعی این پادشاهی را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد.[2]

تصمیم ریاض نشان‌دهنده تأکید چشمگیر بر حاکمیت و عدم تمایل واضح برای کشیده شدن به یک رویارویی نظامی مستقیم بین واشنگتن و تهران است. مقامات سعودی به طور غیررسمی اعلام کرده‌اند که اجازه دادن به عملیات آمریکا از خاک آن‌ها، این پادشاهی را به هدف اصلی برای تلافی‌جویی ایران تبدیل می‌کند و آتش‌بس منطقه‌ای شکننده‌ای را که از سال ۲۰۲۳ برقرار شده، به خطر می‌اندازد. دولت عربستان بر حق خود برای کنترل مرزهایش و جلوگیری از استفاده از قلمرو خود به عنوان پایگاهی برای تشدید تنش تأکید کرده است.[4]

دولت آمریکا، امتناع عربستان را به عنوان خیانتی عمیق به پیمان «نفت در برابر امنیت» که قدمتی ده‌ها ساله دارد و روابط ایالات متحده و عربستان را از پایان جنگ جهانی دوم تعریف کرده است، می‌بیند. مقامات دفاعی و اطلاعاتی آمریکا استدلال می‌کنند که عملیات برنامه‌ریزی شده دقیقاً برای محافظت از جریان آزاد تجارتی طراحی شده بود که اقتصاد خود عربستان سعودی به آن وابسته است. از دیدگاه واشنگتن، ممانعت ریاض هم از نظر استراتژیک گیج‌کننده و هم خطرناک است و امنیت جمعی را در یک منطقه بسیار بی‌ثبات تضعیف می‌کند.[2][5]

بدون حریم هوایی و آب‌های سرزمینی عربستان، پنتاگون مجبور است موضع عملیاتی خود در خلیج را به شدت تغییر دهد. برنامه‌ریزان نظامی اکنون باید به مسیرهای پروازی طولانی‌تر و آسیب‌پذیرتر از پایگاه‌های قطر و امارات متحده عربی تکیه کنند، یا کاملاً به گروه‌های ضربتی ناوهای هواپیمابر که دورتر در دریای عرب فعالیت می‌کنند، وابسته باشند. این تغییر لجستیکی به طور قابل توجهی زمان گشت‌زنی هواپیماهای آمریکایی بر فراز تنگه را کاهش می‌دهد و قابلیت‌های واکنش سریع را در صورت حمله به کشتی‌های تجاری، پیچیده می‌کند.[1]

این گسست ژئوپلیتیکی بلافاصله شوک‌هایی را به بازارهای جهانی انرژی وارد کرد. قیمت نفت خام برنت در معاملات اولیه روز پنجشنبه از ۸۵٫۵۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت، زیرا معامله‌گران ریسک‌های دوگانه تنگه هرمز بدون محافظت و شکاف در اتحاد آمریکا و عربستان را در قیمت‌ها لحاظ کردند. تحلیلگران هشدار دادند که هرگونه اختلال واقعی در کشتیرانی در این گلوگاه ۲۱ مایلی می‌تواند قیمت‌ها را به راحتی از ۱۰۰ دلار عبور دهد و درست زمانی که بانک‌های مرکزی در تلاش برای تثبیت نرخ بهره هستند، فشارهای تورمی را در اقتصادهای غربی ایجاد کند.[3][6]

تهدید به توقف تحویل رهگیرهای موشکی، یک قمار پرمخاطره از سوی واشنگتن است. عربستان سعودی به شدت به سامانه‌های دفاع هوایی تأمین شده توسط آمریکا برای محافظت از تأسیساتی مانند پالایشگاه نفتی بقیق (Abqaiq) متکی است، که در سال ۲۰۱۹ بر اثر حمله پهپادی دچار آسیب موقت و ویرانگری شد. محروم کردن این پادشاهی از چتر دفاعی‌اش می‌تواند ریاض را به گوشه‌ای براند و احتمالاً تلاش‌های آن برای جستجوی تأمین‌کنندگان نظامی جایگزین، مانند چین یا روسیه، که مشتاق گسترش نفوذ خود در خلیج هستند، را تسریع کند.[5]

این بن‌بست، خاورمیانه‌ای در حال تغییر را برجسته می‌کند که در آن شرکای سنتی آمریکا به طور فزاینده‌ای سیاست‌های خارجی مستقل و چندقطبی را دنبال می‌کنند. عادی‌سازی دیپلماتیک اخیر عربستان سعودی با ایران، که با میانجیگری پکن انجام شد، به نظر می‌رسد همچنان پابرجاست. شاهزاده محمد بن سلمان به طور مداوم اعلام کرده است که اولویت او نوسازی اقتصادی داخلی تحت چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰» است؛ هدفی که به ثبات منطقه‌ای نیاز دارد، نه اینکه به عنوان لنگر استراتژی نظامی آمریکا علیه ایران عمل کند.[4]

کانال‌های پشت پرده دیپلماتیک در حال حاضر با حداکثر توان در حال فعالیت هستند تا از فروپاشی کامل شراکت امنیتی جلوگیری کنند. گزارش‌ها حاکی از آن است که فرستادگان هر دو کشور به دنبال یک مصالحه آبرومندانه هستند که به آمریکا اجازه دهد گشت‌زنی‌های لازم را بدون استفاده رسمی از قلمرو حاکمیتی عربستان انجام دهد. با این حال، در شرایطی که دارایی‌های دریایی آمریکا بیکار مانده و سامانه‌های دفاع هوایی عربستان در بلاتکلیفی قرار دارند، حاشیه خطا در حیاتی‌ترین گلوگاه دریایی جهان هرگز تا این حد باریک نبوده است.[1][3]