رفتن به محتوای اصلی
بحران انرژیتنگه هرمز· 7 دقیقه مطالعه· در دیدگاه

آتش‌سوزی دو نفتکش و یک یدک‌کش در تنگه هرمز؛ سپاه پاسداران برخورد با مین را تایید کرد

سپاه پاسداران ایران اعلام کرد دو نفتکش بزرگ و یک یدک‌کش امدادی به دلیل تردد در مسیرهای غیرمجاز تنگه هرمز و برخورد با مین‌های دریایی دچار آتش‌سوزی شده‌اند. همزمان، سازمان تجارت دریایی بریتانیا از حمله پرتابه‌ای به یک نفتکش دیگر در شمال قطر خبر داده است.

به قلم شاهین فراهانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

بامداد پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵، آب‌های استراتژیک خلیج فارس بار دیگر به صحنه رویارویی مستقیم تبدیل شد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تایید کرد که دو نفتکش غول‌پیکر و یک یدک‌کش امدادی در تنگه هرمز، پس از برخورد با مین‌های دریایی دچار آتش‌سوزی گسترده شده‌اند؛ رویدادی که نشان‌دهنده تشدید خطرناک جنگ سایه‌ها در شریان اصلی انرژی جهان است.[1][3]

این حوادث تنها تصادفات دریایی نیستند، بلکه بخشی از یک استراتژی پیچیده برای کنترل آبراهی محسوب می‌شوند که به طور معمول حدود ۲۰ درصد از مصرف روزانه نفت خام جهان از آن عبور می‌کند. با گذشت بیش از هشت ماه از آغاز درگیری‌های گسترده در اواخر فوریه ۲۰۲۶، تنگه هرمز اکنون به خط مقدم یک جنگ فرسایشی تبدیل شده است.[2][4]

روابط عمومی نیروی دریایی سپاه در بیانیه‌ای که توسط خبرگزاری فارس منتشر شد، اعلام کرد: «شب گذشته در دو حادثه جداگانه، یک نفتکش بزرگ که در حال تلاش برای عبور از مسیر غیرقانونی در جنوب تنگه هرمز بود، پس از برخورد با مین دچار حریق شد و از حرکت بازایستاد.»[1][3]

بر اساس این اطلاعیه، دومین ابرنفتکش نیز در حال خروج از مسیرهای شرقی تنگه هرمز بود که با انفجار و آتش‌سوزی مهیب متوقف شد. شدت حادثه به حدی بود که یک یدک‌کش امدادی که برای مهار آتش به این شناور نزدیک شده بود نیز طعمه حریق گردید و عملیات نجات را با بحران مواجه کرد.[1][6]

گسترش دامنه حملات و تغییر تاکتیک‌ها

در همین حال، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از وقوع یک حمله جداگانه در عمق خلیج فارس خبر داد. طبق گزارش این نهاد، یک نفتکش تجاری در فاصله ۵۰ مایل دریایی شمال سواحل قطر، هدف اصابت دو پرتابه ناشناس قرار گرفته است که نشان می‌دهد دامنه ناامنی‌ها بسیار فراتر از دهانه تنگه هرمز گسترش یافته است.[3][4]

شرکت امنیت دریایی «ونگارد تک» (Vanguard Tech) با تحلیل این حملات، از تغییر تاکتیک‌های عملیاتی خبر می‌دهد. در روزهای گذشته، یک قایق تندرو با نزدیک شدن به نفتکش ۱۵۹ هزار تنی «لوئیز ۱» با پرچم پاناما، دو محموله انفجاری را مستقیماً روی بدنه این شناور نصب کرد که به از کار افتادن موقت موتورخانه آن منجر شد.[5]

این تغییر رویه از شلیک موشک و پهپاد به بمب‌گذاری مستقیم، سطح جدیدی از آسیب‌پذیری را برای ناوگان تجاری ایجاد کرده است. در حادثه‌ای دیگر در روز سوم نوامبر، نفتکش ۲۹۸ هزار تنی «گریت» (Grit) متعلق به ناوگان در سایه، در فاصله ۱۴ مایلی سواحل عمان هدف دو پرتابه قرار گرفت و در موتورخانه دچار آسیب شد.[4]

نقشه پراکندگی حملات اخیر به نفتکش‌ها و کاهش جریان صادرات نفت خاورمیانه.

از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه ۲۰۲۶، تهران محدودیت‌های شدیدی را برای تردد در این آبراه وضع کرده و عبور کشتی‌های مرتبط با ایالات متحده و متحدانش را ممنوع اعلام کرده است. سپاه پاسداران تاکید دارد که مسیرهای جنوبی تنگه هرمز مین‌گذاری شده‌اند و مسئولیت هرگونه حادثه بر عهده مالکان شناورهایی است که هشدارهای رادیویی را نادیده می‌گیرند.[2][6]

تقابل استراتژیک در شریان انرژی

در نقطه مقابل، ایالات متحده با اعمال محاصره بر بنادر ایران، تلاش کرده است تا امنیت ناوبری متحدان خود را تضمین کند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ماه گذشته اعلام کرد که با اسکورت نظامی و پوشش امنیتی، موفق شده است از تابستان امسال صادرات ۱.۵ میلیارد بشکه نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس را از طریق تنگه هرمز تسهیل کند.[2][4]

با این وجود، داده‌های شرکت ردیابی نفتکش‌ها (Vortexa) نشان می‌دهد که این درگیری‌ها تاثیر ملموسی بر جریان انرژی گذاشته است. صادرات نفت خام، میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی خاورمیانه از نقطه اوج ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز در ماه سپتامبر، به ۱۷.۱ میلیون بشکه در روز در ماه اکتبر کاهش یافته است.[3]

سپاه پاسداران در بخش دیگری از بیانیه روز پنجشنبه خود، واشنگتن را متهم کرد که با تشویق کشتی‌های تجاری به عبور از مسیرهای مین‌گذاری‌شده، خسارت‌های سنگینی به آن‌ها تحمیل می‌کند. این نهاد نظامی ادعا کرد که آمریکا هزینه بیمه کشتی‌های آسیب‌دیده را به طور مستقیم به مالیات‌دهندگان آمریکایی و متحدان منطقه‌ای خود تحمیل کرده است.[1]

علاوه بر درگیری‌های دریایی، جنگ الکترونیک نیز در این منطقه به شدت در جریان است. خبرگزاری‌های داخلی ایران گزارش دادند که یگان جنگ الکترونیک نیروی دریایی سپاه موفق شده است کنترل دو فروند پهپاد آمریکایی از نوع «لوکاس» (LUCAS) را در اختیار گرفته و آن‌ها را بدون آسیب فیزیکی به غنیمت بگیرد.[1][2]

جنگ الکترونیک و شکار پهپادهای لوکاس

پهپادهای لوکاس که نام آن‌ها مخفف «سیستم حمله رزمی بدون سرنشین ارزان‌قیمت» است، از تسلیحات جدید ارتش آمریکا محسوب می‌شوند. ایالات متحده نخستین بار در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و همزمان با آغاز حملات مشترک به ایران، از این پهپادهای انتحاری در عملیات رزمی خاورمیانه استفاده کرد و اکنون رهگیری آن‌ها یک دستاورد اطلاعاتی برای تهران به شمار می‌رود.[1]

کشورهای همسایه نیز از ترکش‌های این بحران در امان نمانده‌اند. شرکت ملی حمل‌ونقل گاز قطر (ناقلات) تایید کرد که شناور حامل گاز مایع این شرکت با نام «الماجده» در فاصله ۴۰ مایلی جنوب جزیره لاوان هدف قرار گرفته است. وزارت خارجه قطر این حمله را تهدیدی جدی برای امنیت انرژی جهانی خواند و آن را به شدت محکوم کرد.[5]

روند نزولی صادرات نفت خام خاورمیانه در پی تشدید ناامنی‌های دریایی.

نیروی دریایی عمان نیز در روزهای اخیر به شدت درگیر عملیات امداد و نجات بوده است. مقامات مسقط تایید کردند که ۲۵ خدمه نفتکش «ریتی» (RITI) با پرچم پاناما را پس از اصابت پرتابه و وقوع آتش‌سوزی در نزدیکی شبه‌جزیره مسندم، با موفقیت تخلیه کرده و تحت مراقبت‌های پزشکی قرار داده‌اند.[5]

تحلیلگران بر این باورند که استراتژی ایران فراتر از ایجاد اختلال مقطعی است. تهران با اجبار کشتی‌ها به استفاده از مسیرهای «مجاز» و بازرسی آن‌ها، در تلاش است تا حاکمیت عملی خود را بر کل تنگه هرمز دیکته کند و نقش سنتی نیروی دریایی آمریکا به عنوان ضامن امنیت دریانوردی در خلیج فارس را به چالش بکشد.[4][6]

پیامدهای اقتصادی و معمای امنیت

در حالی که بسیاری از نفتکش‌ها برای فرار از شناسایی، سیستم‌های ردیابی ماهواره‌ای (AIS) خود را خاموش می‌کنند، خطر تصادفات و برخوردهای مرگبار در این آبراه پرتردد به شدت افزایش یافته است. خاموش کردن رادارها نه تنها کشتی‌ها را از حملات مصون نمی‌دارد، بلکه آن‌ها را در برابر مین‌های سرگردان آسیب‌پذیرتر می‌کند.[3][6]

آتش‌سوزی‌های اخیر در تنگه هرمز پیام روشنی برای بازارهای جهانی دارد: دیپلماسی در این منطقه به بن‌بست رسیده و شریان اصلی انرژی جهان اکنون به گروگانی در جنگ سایه‌ها تبدیل شده است. تا زمانی که یک توافق جامع حاصل نشود، هر بشکه نفتی که از این تنگه عبور می‌کند، حامل یک ریسک ژئوپلیتیک بی‌سابقه خواهد بود.[2][3]

شرکت‌های بیمه دریایی مستقر در لندن در واکنش به حوادث روزهای اخیر، حق بیمه خطر جنگ را برای کشتی‌هایی که قصد ورود به خلیج فارس را دارند، به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش داده‌اند. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که این رقم اکنون به بیش از ۲.۵ درصد ارزش کل بدنه کشتی رسیده است که هزینه حمل‌ونقل را میلیون‌ها دلار افزایش می‌دهد.[4]

این افزایش هزینه‌ها به طور مستقیم بر قیمت نهایی انرژی در کشورهای مصرف‌کننده، به ویژه در اقتصادهای وابسته به واردات در شرق آسیا، تاثیر می‌گذارد. چین، ژاپن و کره جنوبی که بزرگترین خریداران نفت خاورمیانه هستند، اکنون با معمای دشوار تامین امنیت ناوگان تجاری خود در میان آتش متقاطع واشنگتن و تهران روبرو شده‌اند.[3][5]

از منظر حقوق بین‌الملل، ایالات متحده و متحدان غربی‌اش اقدامات ایران را نقض آشکار کنوانسیون حقوق دریاها و اصل آزادی ناوبری می‌دانند. آن‌ها استدلال می‌کنند که مین‌گذاری در یک آبراه بین‌المللی، جنایتی است که نه تنها تجارت جهانی، بلکه محیط زیست شکننده خلیج فارس را نیز در معرض یک فاجعه اکولوژیک غیرقابل جبران قرار می‌دهد.[2][6]

از منظر حقوق بین‌الملل، ایالات متحده و متحدان غربی‌اش اقدامات ایران را نقض آشکار کنوانسیون حقوق دریاها و اصل آزادی ناوبری می‌دانند.

با این حال، مقامات جمهوری اسلامی این محدودیت‌ها را حق مشروع خود در چارچوب دفاع متقابل و پاسخی به محاصره اقتصادی و دریایی بنادر ایران می‌دانند. در این بازی خطرناک با حاصل‌جمع صفر، تنگه هرمز دیگر صرفاً یک گذرگاه تجاری نیست، بلکه به دماسنجی تبدیل شده است که میزان تنش و موازنه قدرت در خاورمیانه را به دقت نشان می‌دهد.[1][4]

نکات کلیدی

  • سپاه پاسداران تایید کرد دو نفتکش و یک یدک‌کش به دلیل تردد در مسیرهای غیرمجاز تنگه هرمز و برخورد با مین دچار حریق شده‌اند.
  • سازمان تجارت دریایی بریتانیا از حمله پرتابه‌ای به یک نفتکش دیگر در عمق خلیج فارس و در شمال سواحل قطر خبر داد.
  • صادرات نفت خاورمیانه به دلیل تشدید حملات و ناامنی‌ها، از ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز به ۱۷.۱ میلیون بشکه کاهش یافته است.
  • یگان جنگ الکترونیک سپاه مدعی شد کنترل دو فروند پهپاد انتحاری آمریکایی «لوکاس» را بدون آسیب فیزیکی در اختیار گرفته است.

آنچه نمی‌دانیم

  • هنوز هویت دقیق مالکان و پرچم دو نفتکش غول‌پیکری که در تنگه هرمز با مین برخورد کرده‌اند، به صورت رسمی تایید نشده است.
  • مشخص نیست که آیا ایالات متحده قصد دارد در واکنش به این حملات، دامنه اسکورت نظامی خود را به تمامی شناورهای تجاری گسترش دهد یا خیر.
  • میزان دقیق خسارات زیست‌محیطی ناشی از نشت احتمالی نفت از شناورهای آسیب‌دیده در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

روند رویداد

  1. اواخر فوریه ۲۰۲۶

    آغاز درگیری‌های گسترده و اعلام محدودیت‌های شدید تردد در تنگه هرمز توسط ایران.

  2. سپتامبر ۲۰۲۶

    ثبت بالاترین میزان صادرات نفت خاورمیانه پس از آغاز جنگ با ۱۸.۹ میلیون بشکه در روز.

  3. ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶

    حمله پرتابه‌ای به شناور حامل گاز مایع قطر و بمب‌گذاری مستقیم روی بدنه نفتکش لوئیز ۱.

  4. ۳ نوامبر ۲۰۲۶

    اصابت دو پرتابه به موتورخانه ابرنفتکش گریت در آب‌های عمان.

  5. ۴ و ۵ نوامبر ۲۰۲۶

    آتش‌سوزی گسترده دو نفتکش و یک یدک‌کش در پی برخورد با مین‌های دریایی در تنگه هرمز.

نیروهای مسلح ایران 35%ائتلاف دریایی غرب 35%ناظران بازار انرژی 30%
نیروهای مسلح ایران
تامین امنیت تنگه هرمز را منوط به رعایت قوانین داخلی خود و پایان محاصره می‌دانند.
ائتلاف دریایی غرب
بر تضمین آزادی ناوبری و مقابله با تهدیدات نامتقارن در خلیج فارس تاکید دارند.
ناظران بازار انرژی
نگران تاثیر طولانی‌مدت ناامنی‌ها بر قیمت نفت و زنجیره تامین جهانی هستند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • خدمه و دریانوردان کشتی‌های تجاری
  • شرکت‌های بیمه دریایی بین‌المللی

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

نیروهای مسلح ایران 35%ائتلاف دریایی غرب 35%ناظران بازار انرژی 30%
  1. [1]Euronewsنیروهای مسلح ایران

    سپاه پاسداران اعلام کرد که دو نفتکش و یک یدک‌کش در دو حادثه جداگانه در تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی شده‌اند

    مطالعه در Euronews →
  2. [2]Al Arabiyaنیروهای مسلح ایران

    Iran says two tankers and tugboat caught fire in Strait of Hormuz

    مطالعه در Al Arabiya →
  3. [3]OilPriceناظران بازار انرژی

    Iran Reports More Tanker Fires in Strait of Hormuz

    مطالعه در OilPrice →
  4. [4]Seatrade Maritimeناظران بازار انرژی

    VLCC engine room struck in latest Hormuz attack

    مطالعه در Seatrade Maritime →
  5. [5]GCaptainائتلاف دریایی غرب

    New Wave of Attacks Hits Tankers and LNG Carrier in Strait of Hormuz and Persian Gulf

    مطالعه در GCaptain →
  6. [6]Arab Newsائتلاف دریایی غرب

    Iran's IRGC says two tankers and tugboat caught fire in Strait of Hormuz

    مطالعه در Arab News →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.