رفتن به محتوای اصلی
دیپلماسی نظامیدونالد ترامپ· 7 دقیقه مطالعه· در دیدگاه

قمار دیپلماتیک در شنژن؛ چرا آمریکا سومین ناو هواپیمابر خود را به خاورمیانه فرستاد؟

هم‌زمان با سفر دونالد ترامپ به چین برای نشستی سه‌جانبه، ورود ناو تئودور روزولت به خاورمیانه، آرایش نظامی آمریکا را به بالاترین سطح رسانده است. تحلیلگران این اقدام را تلاشی برای تقویت اهرم فشار واشنگتن در میز مذاکرات ارزیابی می‌کنند.

به قلم یاسمن قربانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

از یک سو، استقرار هم‌زمان سه ناو هواپیمابر آمریکایی در خاورمیانه به عنوان آرایش جنگی تمام‌عیار برای آغاز دور جدیدی از حملات تفسیر می‌شود. از سوی دیگر، تحلیلگران دیپلماتیک این اقدام را صرفاً یک اهرم فشار نمایشی می‌دانند که دونالد ترامپ برای دست‌پر رفتن به نشست سه‌جانبه با شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین به آن نیاز دارد.[1][3]

این تقابل دیدگاه‌ها دقیقاً در نقطه‌ای به هم می‌رسند که ناو «تئودور روزولت» وارد منطقه تحت فرماندهی سنتکام شده است. با پیوستن این ناو به «جورج اچ. دبلیو. بوش» و «جورج واشنگتن»، اکنون بیش از ۲۰ هزار نیروی دریایی و تفنگدار آمریکایی در منطقه حضور دارند.[2][4]

در نگاه اول، این حجم از تمرکز نیروی نظامی بی‌سابقه به نظر می‌رسد و یادآور آرایش نیروها در آوریل گذشته است. اما هم‌زمانی این استقرار با سفر آسیایی رئیس‌جمهور آمریکا، ماهیت این تحرکات را از یک عملیات نظامی صرف به یک بازی پیچیده دیپلماتیک تغییر می‌دهد.[5]

اولیویا ولز، معاون سخنگوی کاخ سفید، در جمع خبرنگاران با اشاره به اهداف این سفر گفت: «رئیس‌جمهور به صراحت اعلام کرده است که در میان سایر موضوعات، درباره کاهش تسلیحات هسته‌ای در جهان گفتگو خواهد کرد؛ موضوعی که پرزیدنت ترامپ گسترش آن را بسیار خطرناک می‌داند.»[5]

ترامپ قرار است در ۱۹ نوامبر در شهر شنژن چین، در نشستی بی‌سابقه با رهبران چین و روسیه دیدار کند. محور اصلی این مذاکرات، علاوه بر تسلیحات هسته‌ای، مسئله ایران و موازنه قدرت در خاورمیانه خواهد بود.[3][5]

اهرم فشار در میز مذاکره شنژن

استدلال اصلی این تحلیل آن است که واشنگتن پیش از ورود به هرگونه مذاکره سطح بالا با پکن و مسکو، نیازمند تثبیت موقعیت هژمونیک خود در خاورمیانه است. حضور سه گروه رزمی ناو هواپیمابر، پیام روشنی به رقبای جهانی آمریکا مخابره می‌کند.[4][6]

مقامات آمریکایی به صراحت اعلام کرده‌اند که انتظار دستیابی به یک توافق جامع در نشست شنژن را ندارند. با این حال، آن‌ها می‌خواهند نشان دهند که کنترل مسیرهای ترانزیتی انرژی و مهار تنش‌ها در خلیج فارس همچنان در دست واشنگتن است.[3][5]

در مقابل، منتقدان این رویکرد معتقدند که تمرکز بیش از حد نیروی نظامی، خطر وقوع یک درگیری ناخواسته را به شدت افزایش می‌دهد. آن‌ها به حملات اخیر پهپادی به تأسیسات راداری در بحرین اشاره می‌کنند که نشان‌دهنده شکنندگی این بازدارندگی است.[1][6]

نقشه استقرار ناوهای هواپیمابر آمریکایی در حوزه عملیاتی سنتکام.

سپاه پاسداران اعلام کرده است که در روزهای اخیر، تأسیسات راداری هشدار زودهنگام آمریکا در بحرین را هدف قرار داده است. اگرچه سنتکام ادعای تخریب این رادار را رد کرده و از رهگیری دو پهپاد خبر داده، اما نفس این تقابل نشان‌دهنده سطح بالای تنش است.[1][6]

اضافه شدن ناو تئودور روزولت به ناوگان پنجم دریایی آمریکا، ظرفیت عملیاتی واشنگتن را برای اعمال محاصره دریایی و کنترل ترافیک تجاری به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد. این اقدام مستقیماً اقتصاد متکی به صادرات انرژی در منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.[4][6]

موازنه وحشت در آب‌های خلیج فارس

با این وجود، حفظ سه ناو هواپیمابر به صورت هم‌زمان در یک منطقه جغرافیایی محدود، از نظر لجستیکی و استراتژیک برای نیروی دریایی آمریکا پرهزینه است. چرخش دوره‌ای نیروها معمولاً ایجاب می‌کند که یکی از ناوها منطقه را ترک کند.[2]

اگر ناو جورج واشنگتن طبق برنامه قبلی به پایگاه خود در ژاپن بازنگردد و در خاورمیانه بماند، این تصمیم نشان‌دهنده اراده جدی کاخ سفید برای حفظ فشار حداکثری در طول مذاکرات دیپلماتیک است.[2][4]

در این میان، گزارش‌هایی مبنی بر برخورد کشتی‌های تجاری با مین‌های دریایی در تنگه هرمز منتشر شده است. این حوادث، ریسک ترانزیت انرژی را بالا برده و به عنوان یک متغیر غیرقابل پیش‌بینی در معادلات واشنگتن عمل می‌کند.[1][2]

برای شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین، آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه تنها یک مسئله منطقه‌ای نیست، بلکه بخشی از پازل رقابت قدرت‌های بزرگ است. چین به عنوان بزرگترین واردکننده انرژی، به شدت نگران امنیت خطوط کشتیرانی در خلیج فارس است.[3][5]

وزارت خارجه چین در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد: «در تاریخ ۱۹ نوامبر، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، نشست سران چین، روسیه و ایالات متحده را با حضور ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ در شنژن برگزار خواهد کرد.»[3]

نگاه پکن و مسکو به تحرکات واشنگتن

پکن پیش‌تر خواستار کاهش تنش‌ها شده و بر لزوم حل‌وفصل دیپلماتیک بحران تأکید کرده است. حضور نظامی سنگین آمریکا می‌تواند به عنوان تهدیدی غیرمستقیم علیه منافع اقتصادی چین در منطقه تلقی شود.[3][5]

تصویرسازی: نشست سه‌جانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنژن، نقطه عطفی در دیپلماسی جهانی خواهد بود.

از سوی دیگر، روسیه که خود درگیر جنگ اوکراین است، از تمرکز منابع نظامی و مالی آمریکا در خاورمیانه استقبال می‌کند. با این حال، مسکو نیز تمایلی به بسته شدن کامل تنگه هرمز و بی‌ثباتی مطلق در بازار جهانی انرژی ندارد.[3][5]

نشست سه‌جانبه شنژن فرصتی است تا این سه قدرت جهانی، خطوط قرمز خود را در خاورمیانه بازتعریف کنند. ترامپ با کارت ناوهای هواپیمابر وارد این بازی شده تا نشان دهد واشنگتن همچنان بازیگر اصلی این میدان است.[3][5]

استفاده از ماشین جنگی به عنوان ابزار چانه‌زنی دیپلماتیک، قماری است که می‌تواند نتایج معکوسی به همراه داشته باشد. تاریخ نشان داده است که انباشت سلاح در مناطق بحران‌خیز، اغلب به جای بازدارندگی، به عنوان یک محرک عمل می‌کند.[1][6]

کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا و اسرائیل، یکی از پاشنه‌های آشیل این استراتژی است. در صورت بروز یک درگیری گسترده، توانایی سیستم‌های پدافندی برای مقابله با حملات انبوه پهپادی و موشکی به شدت مورد تردید قرار دارد.[4][6]

خطرات یک قمار دیپلماتیک

علاوه بر این، افکار عمومی در داخل ایالات متحده نیز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، تمایل چندانی به آغاز یک جنگ تمام‌عیار جدید ندارند. فشارهای سیاسی داخلی می‌تواند قدرت مانور ترامپ را در استفاده از این نیروها محدود کند.[4][6]

بنابراین، ناوهای هواپیمابر بیش از آنکه برای شلیک موشک به منطقه اعزام شده باشند، برای ارسال پیام به پکن و مسکو در آب‌های خاورمیانه لنگر انداخته‌اند. پیامی که می‌گوید آمریکا هنوز آماده ترک خاورمیانه نیست.[3][4]

در نهایت، موفقیت این استراتژی به واکنش طرف‌های مقابل بستگی دارد. اگر تهران تصمیم بگیرد سطح تنش‌ها را در پاسخ به این حضور نظامی افزایش دهد، اهرم فشار دیپلماتیک ترامپ در نشست شنژن به یک بحران امنیتی فوری تبدیل خواهد شد.[1][6]

گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهد که کشورهای عربی منطقه، از جمله عربستان سعودی، خواستار خویشتن‌داری تمامی طرف‌ها شده‌اند. آن‌ها به خوبی می‌دانند که هرگونه درگیری نظامی، زیرساخت‌های اقتصادی آن‌ها را نیز به خطر می‌اندازد.[1][4]

تصویرسازی: افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، نگرانی‌ها از بروز یک درگیری ناخواسته را تشدید کرده است.

در روزهای آینده و هم‌زمان با آغاز مذاکرات در چین، تحرکات ناوگان پنجم دریایی آمریکا به دقت زیر نظر خواهد بود. هرگونه تغییر در آرایش این نیروها، سیگنالی مستقیم به میز مذاکره در شنژن ارسال خواهد کرد.[3]

آینده بازدارندگی در منطقه

آنچه مسلم است، دیپلماسی نظامی واشنگتن در مقطع کنونی بر لبه تیغ حرکت می‌کند. حفظ تعادل میان نمایش قدرت و جلوگیری از انفجار بشکه باروت خاورمیانه، بزرگترین چالش پیش روی دولت آمریکا در هفته‌های پیش رو خواهد بود.[4][6]

ناو گروه تئودور روزولت که یکشنبه از سن دیگو حرکت کرده بود، اکنون در کنار ناو گروه تهاجمی جورج بوش و ناو گروه جورج واشنگتن قرار گرفته است. این ناوگان عظیم شامل ده‌ها کشتی پشتیبانی، زیردریایی‌های تهاجمی و اسکادران‌های پروازی پیشرفته است که آسمان منطقه را پوشش می‌دهند.[2]

استقرار هم‌زمان این سه ناو، یادآور شرایط بحرانی ماه آوریل است؛ زمانی که پیش از دستیابی به یک آتش‌بس شکننده، واشنگتن برای نخستین بار از سال ۲۰۰۳، سه ناو هواپیمابر را به طور هم‌زمان در خاورمیانه مستقر کرد.[2]

این آتش‌بس موقت در نهایت فروپاشید و اکنون، با بازگشت به همان سطح از حضور نظامی، به نظر می‌رسد چرخه تنش بار دیگر به نقطه اوج خود نزدیک شده است. با این تفاوت که این بار، یک نشست دیپلماتیک در سطح رهبران قدرت‌های جهانی در پیش است.[2][3]

این آتش‌بس موقت در نهایت فروپاشید و اکنون، با بازگشت به همان سطح از حضور نظامی، به نظر می‌رسد چرخه تنش بار دیگر به نقطه اوج خود نزدیک شده است.

در نهایت، نتیجه نشست شنژن مشخص خواهد کرد که آیا این ناوها به پایگاه‌های خود بازخواهند گشت یا برای مدت طولانی‌تری در آب‌های متلاطم خاورمیانه باقی خواهند ماند. تصمیمی که نه تنها آینده منطقه، بلکه موازنه قدرت در سطح جهانی را شکل خواهد داد.[3][5]

نکات کلیدی

  1. ناو هواپیمابر تئودور روزولت با ورود به خاورمیانه، شمار ناوهای آمریکایی در منطقه را به سه فروند رساند.
  2. این استقرار نظامی هم‌زمان با سفر دونالد ترامپ به چین برای دیدار سه‌جانبه با شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین انجام شده است.
  3. تحلیلگران معتقدند واشنگتن از این آرایش نظامی به عنوان اهرم فشاری در مذاکرات دیپلماتیک شنژن استفاده می‌کند.
  4. تنش‌ها در منطقه با ادعای حملات پهپادی به تأسیسات راداری آمریکا در بحرین و رهگیری آن‌ها توسط سنتکام افزایش یافته است.

آنچه نمی‌دانیم

  • مشخص نیست که ناو جورج واشنگتن چه زمانی خاورمیانه را به مقصد پایگاه خود در ژاپن ترک خواهد کرد.
  • هنوز روشن نیست که آیا استقرار این سه ناو به یک استراتژی دائمی تبدیل می‌شود یا صرفاً یک مانور موقت دیپلماتیک است.
تحلیلگران دیپلماتیک 40%ناظران نظامی 35%مقامات سنتکام 25%
تحلیلگران دیپلماتیک
معتقدند استقرار ناوها صرفاً یک اهرم فشار برای مذاکرات شنژن است و آمریکا قصد آغاز جنگ جدیدی را ندارد.
ناظران نظامی
هشدار می‌دهند که تمرکز این حجم از نیروی نظامی در یک منطقه محدود، خطر درگیری ناخواسته را به شدت افزایش می‌دهد.
مقامات سنتکام
تأکید دارند که این جابه‌جایی‌ها بخشی از برنامه‌های دوره‌ای است و برای حفظ امنیت خطوط کشتیرانی ضروری است.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • کشورهای عربی میزبان پایگاه‌های آمریکایی
  • شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

تحلیلگران دیپلماتیک 40%ناظران نظامی 35%مقامات سنتکام 25%
  1. [1]Euronewsناظران نظامی

    رسانه‌های آمریکایی شامگاه یکشنبه به نقل از مقامات نظامی این کشور از ورود سومین ناو هواپیمابر آمریکا به خاورمیانه خبر دادند.

    مطالعه در Euronews →
  2. [2]The Times of Israelمقامات سنتکام

    Third US aircraft carrier said to arrive in Mideast as Washington shores up troops

    مطالعه در The Times of Israel →
  3. [3]The Hinduتحلیلگران دیپلماتیک

    China confirms first Xi-Trump-Putin summit on November 19

    مطالعه در The Hindu →
  4. [4]Arab Newsمقامات سنتکام

    Pentagon Sends USS Theodore Roosevelt Carrier Strike Group, Adding 9,000-10,000 Troops to Middle East

    مطالعه در Arab News →
  5. [5]Anadolu Agencyتحلیلگران دیپلماتیک

    Trump to hold trilateral talks with Xi, Putin in China next week: White House

    مطالعه در Anadolu Agency →
  6. [6]Iran Internationalناظران نظامی

    Third US carrier enters Middle East as Iran blockade widens

    مطالعه در Iran International →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.