رفتن به محتوای اصلی
بحران سوداناحمد هارون· 7 دقیقه مطالعه· در اخبار و سیاست

بازداشت احمد هارون توسط ارتش سودان؛ پایان اختفای متهم فراری دادگاه لاهه

سازمان اطلاعات نظامی سودان، احمد هارون، از چهره‌های ارشد اسلام‌گرا و متهم فراری دیوان کیفری بین‌المللی به اتهام جنایات جنگی در دارفور را پس از نخستین حضور علنی‌اش از زمان فرار از زندان، بازداشت کرد.

به قلم امیر رحیمی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

نیروهای مسلح سودان احمد هارون، رئیس پیشین حزب منحل‌شده کنگره ملی و متهم فراری بین‌المللی در پرونده جنایات دارفور را بازداشت کردند. دستگیری او در روز یکشنبه، به سال‌ها زندگی مخفیانه این مقام ارشد اسلام‌گرا پایان داد؛ فردی که در آوریل ۲۰۲۳ و اندکی پس از آغاز جنگ داخلی، از زندانی در خارطوم گریخته بود.[1][3]

هارون تنها دو روز پس از نخستین حضور عمومی خود طی بیش از سه سال گذشته، توسط نیروهای اطلاعات نظامی ارتش دستگیر شد. او در مصاحبه‌ای تفصیلی و چهارساعته با برنامه «سودان پادکست»، به بررسی ریشه‌های جنگ کنونی و ماهیت روابط ارتش با جناح‌های اسلام‌گرا پرداخته بود.[2][3]

گزارش‌های اولیه وکلای مدافع هارون حاکی از آن بود که وی در ایالت شرقی کسلا بازداشت شده است، در حالی که برخی منابع دیگر محل دستگیری او را شهر ام‌درمان، در مجاورت پایتخت، عنوان کردند. ابراهیم الصدیق علی، از چهره‌های برجسته اسلام‌گرا، پیش از دستگیری هارون تأیید کرده بود که او از روز پنج‌شنبه به همراه هیئتی کوچک در سفری منطقه‌ای به سر می‌برد.[1][2]

پادکستی که دردسرساز شد

هارون در گفت‌وگوی طولانی خود با ربیع سراج، روزنامه‌نگار سودانی، اتهام دست‌داشتن جنبش اسلامی در برافروختن آتش جنگ کنونی را رد کرد. او مدعی شد اسلام‌گرایان تنها پس از فراخوان رهبری ارتش برای بسیج مردمی به منظور دفع حملات نیروهای شبه‌نظامی پشتیبانی سریع وارد میدان نبرد شده‌اند.[2][3]

او در تشریح روابط پیچیده میان حزب حاکم پیشین و ارتش تأکید کرد که اگرچه دو طرف هم‌پوشانی سیاسی کاملی ندارند، اما در جبهه‌های جنگ متحد هستند. هارون پیوندهای تشکیلاتی و رسمی با فرماندهی ارتش را رد کرد و همکاری موجود را نوعی «ازدواج مصلحتی» برای شرایط اضطراری خواند.[3][4]

هارون در این برنامه گفت: «رابطه کنونی میان ما، پیوند افرادی است که میدان نبرد آن‌ها را کنار یکدیگر قرار داده است. اینکه در مسائل اجرایی یا اقتصادی اختلاف‌نظر وجود داشته باشد اهمیتی ندارد؛ در گرماگرم جنگ، سایر موضوعات در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرند.»[3]

وی در انتقادی صریح از فرماندهی عالی ارتش مدعی شد که ژنرال عبدالفتاح البرهان، رئیس شورای حاکمیتی، به‌شدت تحت تأثیر تبلیغات ضداسلام‌گرایی قرار گرفته است. لینا یعقوب، مدیر دفتر شبکه الحدث در سودان، معتقد است همین حضور علنی غیرمنتظره و انتقادهای مستقیم، نهادهای امنیتی را به شناسایی و بازداشت او واداشته است.[2]

محکومیت شدید بازداشت از سوی حزب حاکم سابق

حزب منحل‌شده کنگره ملی بی‌درنگ این دستگیری را محکوم کرد و آن را «سوءاستفاده خودسرانه از قدرت» خواند و خواستار آزادی فوری رهبر خود شد. این تشکل سیاسی در بیانیه‌ای که روز یکشنبه صادر شد، ابراز شگفتی کرد که چگونه یک رهبر سیاسی صرفاً به دلیل ابراز عقیده در عرصه عمومی بازداشت می‌شود.[2][5]

احمد هارون در آوریل ۲۰۲۳ و پس از حمله به زندان کوبر در روزهای آغازین جنگ داخلی کنونی گریخته بود.

این حزب هشدار داد که تن‌دادن به فشارهای خارجی، وحدت ملی را در برهه‌ای حساس که کشور با جنگی ویرانگر روبه‌روست، متلاشی خواهد کرد. در این بیانیه با انتقاد از حاکمیت نظامی آمده است که فراخوان برای گفت‌وگوی ملی هم‌زمان با هدف قرار دادن چهره‌های فعال کشور، تناقضی تأسف‌بار است.[2]

نکته قابل توجه در بیانیه حزب، سکوت کامل درباره احکام جلب بین‌المللی است که نزدیک به دو دهه علیه هارون صادر شده است. این جریان سیاسی که خاستگاه اسلام‌گرایانه دارد، در دوران حکومت ۳۰ ساله عمر البشیر قدرت بلامنازع کشور بود و در ماه‌های اخیر نیز نیروهای رزمی متعددی را در پشتیبانی از ارتش به جبهه‌ها فرستاده است.[2][3]

دو دهه پیگرد بین‌المللی

هارون همچنان یکی از شاخص‌ترین متهمان تحت تعقیب دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه به شمار می‌رود. او با بیش از ۴۰ فقره اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت روبه‌روست؛ اتهاماتی که به عملیات سرکوب خونین در منطقه دارفور طی اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی مربوط می‌شود.[4][5]

موارد اتهامی دقیق وی شامل قتل، تجاوز، شکنجه، آزار و اذیت و کوچاندن اجباری غیرنظامیان است. دادگاه لاهه تأکید دارد این جرایم بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ رخ داده است؛ دوره‌ای که هارون سمت وزیر مشاور در امور کشور را در دولت تحت تسلط نخبگان عربِ عمر البشیر در خارطوم بر عهده داشت.[1][3]

ایالات متحده هارون را یکی از عناصر محوری در سازمان‌دهی، تأمین مالی و تسلیح شبه‌نظامیان جنجوید می‌داند و در ژانویه ۲۰۲۴ جایزه‌ای پنج میلیون دلاری برای اطلاعات منجر به دستگیری او تعیین کرد. این شبه‌نظامیان عرب توسط حکومت وقت برای سرکوب خشن شورش جوامع بومی آفریقایی‌تبار در دارفور به کار گرفته شده بودند.[3][4]

هارون همواره این پرونده‌ها را دارای انگیزه سیاسی خوانده و رد کرده است. او در دوران تصدی وزارت امور بشردوستانه نیز مدیریت رسیدگی به دو میلیون آواره داخلی دارفور را در دست داشت؛ برهه‌ای که نهادهای امدادرسان بین‌المللی دولت خارطوم را به کارشکنی عامدانه در مسیر امدادرسانی متهم می‌کردند.[4]

فرار از زندان و سال‌ها زندگی مخفیانه

نخستین بازداشت هارون در آوریل ۲۰۱۹ رقم خورد؛ زمانی که خیزش مردمی چندماهه و در پی آن کودتای نظامی، به حکومت سه‌دهه‌ای البشیر پایان داد. او در زندان کوبر در کنار رئیس‌جمهور مخلوع و دیگر مقامات ارشد محبوس شد، اما فرماندهان نظامی همواره از استرداد آنان به دادگاه بین‌المللی خودداری ورزیدند.[1][3]

با آغاز درگیری‌های نظامی میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع در آوریل ۲۰۲۳، زندان کوبر مورد حمله قرار گرفت و هارون و دیگر سران رژیم گذشته توانستند در هرج‌ومرج ناشی از جنگ بگریزند. ارزیابی‌ها نشان می‌داد هارون از آن زمان تاکنون حزب ممنوعه را از داخل خاک سودان و به شکل مخفیانه هدایت می‌کرده است.[1][2]

منطقه دارفور همچنان با بحران انسانی مرگباری دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ فجایعی که یادآور خشونت‌های اوایل دهه ۲۰۰۰ و مبنای صدور حکم جلب هارون است.

خالد عمر یوسف، معاون حزب کنگره سودان، ادعا کرد البرهان از دیرباز از محل اختفای هارون آگاه بوده است. یوسف در یادداشتی نوشت هارون پس از فرار از زندان، با اطلاع و حمایت مستقیم فرمانده ارتش در کشور حضور داشته و دوشادوش نیروهای اسلام‌گرا در جنگ نقش‌آفرینی می‌کرده است.[3]

به باور یوسف، این دستگیری واکنشی شتاب‌زده از سوی فرماندهی ارتش برای مهار پیامدهای داخلی و بین‌المللی انتشار آن پادکست بوده است. او تأکید کرد این مصاحبه برنامه‌ریزی پشت پرده برای بازگرداندن آرام اسلام‌گرایان به ساختار قدرت را برهم زد و ارتش را ناچار ساخت برای حفظ اعتبار خود، علناً از آن‌ها فاصله بگیرد.[3]

معمای پیچیده در میدان نبرد

این بازداشت در بستر جنگی داخلی رخ می‌دهد که بزرگ‌ترین بحران آوارگی و گرسنگی در جهان را رقم زده است. این نبردها با کوچ اجباری گسترده و کشتارهای قومی همراه بوده و صحنه‌های هولناک خشونت‌های اوایل دهه ۲۰۰۰ را بازتولید کرده است؛ همان خشونتی که زمینه صدور کیفرخواست لاهه علیه هارون شد.[1]

سازمان ملل متحد و گروه‌های حقوق بشری هشدار داده‌اند که جنایات اخیر در دارفور مصداق جنایات جنگی جدید است. به گفته کارشناسان این سازمان، هجوم همه‌جانبه نیروهای پشتیبانی سریع به شهر الفاشر در سال گذشته نشانه‌های آشکاری از نسل‌کشی را در خود داشت؛ امری که هم‌پیمانی ارتش با متهمان نسل‌کشی گذشته را بیش از پیش پرهزینه می‌کند.[1]

تناقض بنیادین جنگ کنونی در این است: ارتش امروز با نیرویی شبه‌نظامی می‌جنگد که مستقیماً از دل همان شبه‌نظامیان جنجوید متولد شده است؛ نیرویی که هارون زمانی به تجهیز و هدایت آن متهم بود. با این حال، هارون و هواداران اسلام‌گرایش اکنون در کنار ارتش و در برابر نیروهای نیابتی سابق خود صف‌آرایی کرده‌اند.[3][4]

هارون در مصاحبه جنجالی خود تأکید داشت که پایان این بحران تنها پای میز مذاکره رقم خواهد خورد. او تصریح کرد که درگیری‌های نظامی کنونی بیش از آنکه به قصد پیروزی قطعی میدان باشد، با هدف تقویت موضع هر یک از طرف‌ها در چانه‌زنی‌های آتی دیپلماتیک پیش می‌رود.[3]

دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه نزدیک به دو دهه است که هارون را با بیش از ۴۰ فقره اتهام جنایت جنگی تحت تعقیب قرار داده است.

چشم‌انداز مبهم استرداد به لاهه

ارتش سودان تاکنون بیانیه رسمی درباره دلایل دستگیری مجدد هارون منتشر نکرده و مشخص نساخته که آیا برنامه‌ای برای انتقال او به دادگاه لاهه دارد یا خیر. وکلای او می‌گویند هنوز مکان دقیق نگهداری موکلشان روشن نیست و هیچ اتهام رسمی جدیدی نیز علیه وی اقامه نشده است.[1][5]

جامعه بین‌الملل بی‌تردید فشارها بر حاکمیت نظامی سودان برای استرداد هارون را تشدید خواهد کرد. با این وجود، تمرکز ارتش بر بقا در جبهه‌های نبرد علیه نیروهای پشتیبانی سریع، هرگونه همکاری با دادگاه‌های بین‌المللی را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد، چرا که فرماندهی ارتش نمی‌تواند هماهنگی داخلی با نیروهای اسلام‌گرا را قربانی مطالبات بیرونی کند.[1][4]

برای بازماندگان فجایع دارفور، بازداشت هارون پس از دهه‌ها مصونیت کورسویی گذرا از عدالت است. با این همه، در شرایطی که کشور در چرخه جدیدی از خون‌ریزی و ویرانی فرورفته، محاکمه او در لاهه همچنان به معادلات قدرت و مصلحت‌سنجی‌های میدان نبرد سودان وابسته مانده است.[1][4]

نکات کلیدی

  1. سازمان اطلاعات نظامی سودان احمد هارون، رئیس پیشین حزب کنگره ملی، را پس از نخستین حضور رسانه‌ای او از زمان فرار از زندان در سال ۲۰۲۳ بازداشت کرد.
  2. هارون با بیش از ۴۰ فقره اتهام جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در دارفور، تحت تعقیب دیوان کیفری بین‌المللی است.
  3. این دستگیری تنها دو روز پس از مصاحبه ۴ ساعته او در یک پادکست و تشریح اتحاد نظامی اسلام‌گرایان با ارتش صورت گرفت.
  4. حزب منحل‌شده کنگره ملی بازداشت رهبر خود را اقدامی خودسرانه خواند و در گرماگرم جنگ داخلی خواهان آزادی فوری او شد.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا نیروهای مسلح سودان قصد دارند هارون را به دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه مسترد کنند یا خیر.
  • با توجه به گزارش‌های متناقض اولیه، اطلاعات نظامی ارتش هارون را دقیقاً در چه محلی نگهداری می‌کند.
  • این اقدام چه اثری بر همکاری‌های میدانی ارتش با شبه‌نظامیان اسلام‌گرا در مقابله با نیروهای پشتیبانی سریع خواهد گذاشت.

روند رویداد

  1. ۲۰۰۳–۲۰۰۴

    نقش‌آفرینی احمد هارون در هدایت جنایات جنگی دارفور در سمت وزیر مشاور در امور کشور.

  2. آوریل ۲۰۱۹

    سقوط حکومت عمر البشیر در پی خیزش مردمی و کودتای نظامی، و انتقال هارون به زندان کوبر.

  3. آوریل ۲۰۲۳

    آغاز جنگ داخلی میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع، و فرار هارون از زندان در میانه هرج‌ومرج.

  4. ژانویه ۲۰۲۴

    تعیین پاداش ۵ میلیون دلاری از سوی دولت آمریکا برای کسب اطلاعات جهت بازداشت هارون.

  5. نوامبر ۲۰۲۶

    بازداشت مجدد هارون توسط اطلاعات نظامی سودان، چند روز پس از پخش مصاحبه مفصل ویدئویی او.

نیروهای مسلح سودان 35%حزب کنگره ملی 30%حامیان عدالت بین‌المللی 20%جنبش دموکراسی‌خواهی سودان 15%
نیروهای مسلح سودان
تلاش می‌کنند بدون واگذاری قدرت سیاسی به رهبران اسلام‌گرا، از توان جنگی نیروهای میدانی آن‌ها برای شکست نیروهای پشتیبانی سریع بهره ببرند.
حزب کنگره ملی
بازداشت هارون را اقدامی خودسرانه و خیانت به هم‌پیمانی میدانی با ارتش می‌داند و خواستار آزادی فوری اوست.
حامیان عدالت بین‌المللی
خواهان پاسخگویی حقوقی، اجرای عدالت و استرداد فوری هارون به دادگاه لاهه برای رسیدگی به ۴۰ فقره اتهام جنایت جنگی هستند.
جنبش دموکراسی‌خواهی سودان
به ارتش و اسلام‌گرایان رژیم گذشته به یک اندازه بی‌اعتماد است و تأکید دارد مسببان بحران نباید در آینده سیاسی کشور نقشی داشته باشند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • قربانیان و بازماندگان جنایات دارفور
  • فرماندهی نیروهای پشتیبانی سریع (RSF)

منابع

پوشش منابع

5 منبع

4 دیدگاه شناسایی‌شده

نیروهای مسلح سودان 35%حزب کنگره ملی 30%حامیان عدالت بین‌المللی 20%جنبش دموکراسی‌خواهی سودان 15%
  1. [1]AP Newsحامیان عدالت بین‌المللی

    Sudan again detains International Criminal Court suspect Haroun over Darfur conflict

    مطالعه در AP News →
  2. [2]Sudan Tribuneحزب کنگره ملی

    Sudanese army arrests former ruling party chief Ahmed Haroun after podcast appearance

    مطالعه در Sudan Tribune →
  3. [3]Radio Tamazujجنبش دموکراسی‌خواهی سودان

    Sudan army detains ex-ruling party leader Ahmed Haroun

    مطالعه در Radio Tamazuj →
  4. [4]The Nationalحامیان عدالت بین‌المللی

    Sudan detains politician Ahmed Haroun wanted by ICC

    مطالعه در The National →
  5. [5]Arab Newsحزب کنگره ملی

    Sudan detains chairman of former ruling party, Ahmed Haroun, two party officials say

    مطالعه در Arab News →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.