چرا فیلم‌های پرفروش هالیوود برای موفقیت به بازارهای بین‌المللی وابسته هستند؟

در یکی از دفاتر شیشه‌ای لس‌آنجلس، زمانی که یک تهیه‌کننده به صفحه گسترده بودجه ۲۰۰ میلیون دلاری یک فیلم ابرقهرمانی نگاه می‌کند، یک حقیقت تلخ ریاضی خودنمایی می‌کند: حتی اگر تمام صندلی‌های سینماهای آمریکا پر شوند، این فیلم ممکن است باز هم ضرر کند. دوران طلایی که در آن فروش داخلی آمریکا برای تضمین موفقیت یک فیلم کافی بود، مدت‌هاست که به پایان رسیده است. امروزه، میدان نبرد واقعی برای بازگشت سرمایه در پکن، لندن، توکیو و مکزیکوسیتی قرار دارد.[2]

برای درک این وابستگی، ابتدا باید معمای هزینه‌های پنهان هالیوود را حل کرد. وقتی استودیوها اعلام می‌کنند که بودجه ساخت یک فیلم ۲۰۰ میلیون دلار است، این رقم تنها هزینه تولید از جمله دستمزد بازیگران، جلوه‌های ویژه و فیلمبرداری را پوشش می‌دهد. اما برای کشاندن تماشاگران به سینماها در سراسر جهان، استودیوها باید کمپین‌های تبلیغاتی عظیمی به راه بیندازند که در اصطلاح صنعت به آن «چاپ و تبلیغات» (P&A) می‌گویند. این هزینه‌های بازاریابی برای یک فیلم پرفروش جهانی معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار دیگر آب می‌خورد.

این هزینه‌های نجومی باعث پیدایش یک قانون نانوشته اما حیاتی در هالیوود شده است: «قاعده ۲.۵ برابر». بر اساس این قاعده، یک فیلم پرهزینه برای اینکه تنها به نقطه سر به سر برسد و از ضرر جلوگیری کند، باید حداقل دو و نیم برابر بودجه تولید خود در گیشه‌های جهانی فروش داشته باشد. بنابراین، فیلمی با بودجه ۲۰۰ میلیون دلاری، پیش از آنکه حتی یک دلار سود خالص برای استودیو به همراه داشته باشد، باید مرز ۵۰۰ میلیون دلار فروش را رد کند.[2]

اما چرا استودیوها تمام پول فروش بلیت را دریافت نمی‌کنند؟ پاسخ در فرمول معروف «۵۰-۴۰-۲۵» نهفته است که نحوه تقسیم درآمدهای گیشه را نشان می‌دهد. در ایالات متحده و کانادا، استودیوها به طور متوسط حدود ۵۰ درصد از درآمد فروش بلیت را نگه می‌دارند و نیمی دیگر به سینماداران می‌رسد. این بالاترین حاشیه سودی است که یک استودیو می‌تواند از اکران سینمایی به دست آورد.[1]

با عبور از مرزهای آمریکا، این معادله به ضرر هالیوود تغییر می‌کند. در بازارهای بین‌المللی مانند اروپا و آمریکای لاتین، سهم استودیوها از فروش بلیت به حدود ۴۰ درصد کاهش می‌یابد. سینماداران محلی و توزیع‌کنندگان منطقه‌ای بخش بزرگتری از کیک را برای پوشش هزینه‌های عملیاتی و مالیات‌های محلی خود برمی‌دارند. این یعنی یک بلیت ۱۰ دلاری در پاریس، سود کمتری نسبت به همان بلیت در نیویورک برای استودیو به همراه دارد.[1]

پیچیده‌ترین و در عین حال حیاتی‌ترین بازار برای هالیوود، چین است. به عنوان دومین بازار بزرگ سینمای جهان با بیش از ۴۰ هزار پرده نمایش، چین پتانسیل فروش خیره‌کننده‌ای دارد. با این حال، بر اساس توافق‌نامه‌های تجاری، استودیوهای آمریکایی تنها ۲۵ درصد از درآمد گیشه فیلم‌های خود در چین را دریافت می‌کنند. ۷۵ درصد باقی‌مانده میان سینماداران چینی، توزیع‌کنندگان دولتی مانند «گروه فیلم چین» و صندوق‌های توسعه ملی تقسیم می‌شود.[1]

با وجود این حاشیه سود پایین‌تر، حجم عظیم بازارهای خارجی باعث شده تا هالیوود نتواند از آن‌ها چشم‌پوشی کند. هیون کیم، استاد استراتژی در دانشگاه کرنل، در این باره می‌گوید: «در سال ۲۰۲۴، بازارهای بین‌المللی بیش از ۷۰ درصد از کل درآمد گیشه هالیوود را تشکیل دادند. اعمال تعرفه بر این بخش می‌تواند به یک بخش پررونق و رقابتی اقتصاد آمریکا آسیب برساند.» در سال ۲۰۱۹ نیز، سه فیلم پرفروش برتر جهان، در بازارهای خارجی دو برابر گیشه داخلی خود درآمد کسب کردند. این تغییر توازن قدرت، هالیوود را به یک صنعت صادرات‌محور تبدیل کرده است.

این وابستگی مالی، تأثیر عمیقی بر روند خلاقانه فیلم‌سازی نیز گذاشته است. استودیوها اکنون در مرحله پیش‌تولید، جذابیت بین‌المللی فیلم را به شدت در نظر می‌گیرند. کمدی‌های پر از دیالوگ که ترجمه آن‌ها دشوار است، جای خود را به فیلم‌های اکشن و علمی‌تخیلی با جلوه‌های ویژه خیره‌کننده داده‌اند که زبانی جهانی دارند. داستان‌ها، انتخاب بازیگران و حتی لوکیشن‌های فیلمبرداری برای جلب رضایت مخاطبان در آسیا و اروپا مهندسی می‌شوند.

گاهی اوقات این مهندسی به تغییرات اساسی در محتوای فیلم منجر می‌شود. به عنوان مثال، در فیلم «سحرگاه سرخ»، ملیت نیروهای مهاجم در مرحله پس‌تولید از چین به کره شمالی تغییر یافت تا بازار پرسود چین از دست نرود. یا در مجموعه «دزدان دریایی کارائیب»، صحنه‌های مربوط به یک کاپیتان دزد دریایی چینی برای جلوگیری از نارضایتی مخاطبان و سانسورچیان در چین، به طور کامل از نسخه اکران شده در این کشور حذف شد.

در نهایت، اقتصاد هالیوود به نقطه‌ای بی‌بازگشت رسیده است. تا زمانی که بودجه‌های تولید در مرز صدها میلیون دلار باقی بمانند، استودیوها چاره‌ای جز ساختن فیلم‌هایی برای تمام مردم جهان ندارند. موفقیت در هالیوود دیگر با تسخیر گیشه‌های لس‌آنجلس و نیویورک تعریف نمی‌شود، بلکه به توانایی یک فیلم در فروش بلیت در شانگهای، لندن و بمبئی بستگی دارد.[2]