دانشمندان چگونه ثابت کردند که موج گرمای بی‌سابقه اروپا «تقریباً غیرممکن» بود مگر با تغییرات اقلیمی؟

هنگامی که یک موج گرمای شدید و بی‌سابقه در اواخر ژوئن ۲۰۲۶ اروپای غربی را فرا گرفت، هشدارهای قرمز صادر شد، مدارس تعطیل شدند و زیرساخت‌های شهری تا مرز فروپاشی پیش رفتند. برای میلیون‌ها ساکنی که زیر سیستم پرفشار پایدار گرمازده شده بودند، سؤال فوری این بود که آیا چنین شرایطی یک اتفاق نادر است یا معیار جدیدی برای تابستان‌های اروپا.[1]

پاسخ با سرعتی بی‌سابقه رسید. یک تحلیل سریع که توسط طرح «انتساب آب و هوای جهانی» (WWA) – کنسرسیومی جهانی از دانشمندان اقلیم – منتشر شد، نتیجه گرفت که شدت موج گرمای ژوئن «به طور غیرقابل انکاری» ناشی از تغییرات اقلیمی القا شده توسط انسان بوده است. محققان به این نتیجه رسیدند که دمای شدید تجربه شده در سراسر قاره، تنها نیم قرن پیش «تقریباً غیرممکن» بود.

این تشخیص سریع نتیجه یک پیشرفت علمی است که به عنوان «انتساب سریع اقلیمی» شناخته می‌شود. در گذشته، دانشمندان برای رمزگشایی متغیرهای پیچیده پشت یک رویداد آب و هوایی سال‌ها زمان نیاز داشتند. امروزه، با استفاده از مدل‌های پیشرفته اقلیمی و حجم عظیمی از داده‌های مشاهده‌ای، محققان می‌توانند نقش دقیق انتشار گازهای گلخانه‌ای را ظرف چند روز پس از وقوع یک رویداد مشخص کنند.

روش‌شناسی WWA با مقایسه دنیای واقعی – که تقریباً ۱.۴ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیش از صنعتی شدن گرم شده است – با یک دنیای شبیه‌سازی شده و خلاف واقع کار می‌کند؛ دنیایی که در آن انتشار کربن ناشی از انسان هرگز رخ نداده است. با اجرای هزاران باره این مدل‌ها، دانشمندان می‌توانند دقیقاً محاسبه کنند که یک الگوی آب و هوایی خاص چقدر محتمل‌تر و شدیدتر شده است.

هنگامی که محققان این روش را در مورد موج گرمای ژوئن ۲۰۲۶ به کار بردند، مقایسه‌های تاریخی بسیار آشکار بودند. آن‌ها دریافتند که اگر یک سیستم آب و هوایی پرفشار مشابه در سال ۱۹۷۶ بر فراز اروپا متوقف می‌شد، دمای روزانه حاصل تقریباً ۳.۵ درجه سانتی‌گراد خنک‌تر بود. پنجاه سال پیش، سطح گرمای کنونی از نظر آماری در ماه ژوئن غیرممکن و در هر زمان دیگری از سال بسیار بعید بود.[2]

حتی در مقایسه با تاریخ اخیر، شتاب گرمای شدید چشمگیر است. در طول موج گرمای ویرانگر ۲۰۰۳ اروپا – اولین رویداد بزرگ گرمای شدید قرن بیست و یکم – دمای روزانه‌ای مانند آنچه در ژوئن ۲۰۲۶ مشاهده شد، همچنان به طور استثنایی نادر بود. تحلیل WWA نشان داد که احتمال وقوع چنین گرمای روزانه‌ای اکنون حدود ده برابر بیشتر از ۲۳ سال پیش است.[3]

با این حال، نگران‌کننده‌ترین تغییر شناسایی شده در گزارش مربوط به اتفاقاتی است که پس از غروب خورشید رخ می‌دهد. در بخش‌های بزرگی از اروپای غربی، دمای شبانه تقریباً با دو برابر نرخ میانگین جهانی در حال گرم شدن است. مشخص شد که احتمال وقوع حداقل دمای طاقت‌فرسای شبانه ثبت شده در طول موج گرمای ژوئن ۲۰۲۶، بیش از ۱۰۰ برابر بیشتر از سال ۲۰۰۳ است.[2]

این افزایش نامتناسب در گرمای شبانه، معادله سلامت عمومی را به طور اساسی تغییر می‌دهد. بدن انسان برای بازیابی از استرس فیزیولوژیکی گرمای روز، به دمای خنک‌تر شبانه متکی است. هنگامی که هوا در تمام طول شبانه‌روز به طور استثنایی گرم باقی می‌ماند، این پنجره بازیابی بسته می‌شود و خطر گرمازدگی را تشدید کرده و مکانیسم‌های خنک‌کننده طبیعی بدن را تحت فشار قرار می‌دهد.

این خطر با افزایش رطوبت، که محققان WWA آن را با استفاده از معیاری به نام «دمای گوی مرطوب» (WBGT) اندازه‌گیری کردند، بیشتر می‌شود. این شاخص این واقعیت را در نظر می‌گیرد که با افزایش رطوبت، تبخیر عرق – سیستم خنک‌کننده اصلی بدن انسان – به تدریج کارایی کمتری پیدا می‌کند. هنگامی که WBGT از آستانه‌های بحرانی عبور می‌کند، حتی افراد سالمی که در سایه استراحت می‌کنند نیز می‌توانند دچار استرس گرمایی شدید شوند.

تحلیل ۲۰۲۶ نشان داد که ترکیب گرمای شدید و رطوبت بالا، شهرهای اروپایی را به قلمرویی ناشناخته سوق می‌دهد. در طول موج گرمای اواخر ژوئن، تخمین زده شد که ۴۵ درصد از ۸۵۴ شهر اروپایی تحت نظارت محققان، آستانه‌های استرس گرمایی داخلی خود را شکستند یا پیش‌بینی می‌شد که بشکنند.

نکته مهم این است که دانشمندان تغییرات اقلیمی طبیعی را به عنوان عامل اصلی بحران رد کردند. این گزارش به صراحت اشاره کرد که نوسان جنوبی ال نینو (El Niño-Southern Oscillation) – یک فاز گرمایش طبیعی در اقیانوس آرام که می‌تواند بر آب و هوای جهانی تأثیر بگذارد – هیچ نقشی در ایجاد دمای شدید اروپا نداشته است. تأثیر اجباری کاملاً ناشی از انسان (Anthropogenic) بود.

در حالی که این یافته‌ها تصویری تلخ از اروپا به عنوان قاره‌ای که سریع‌ترین گرمایش را در جهان دارد، ارائه می‌دهند، دقت علم انتساب سریع، دوران جدیدی از سازگاری شهری را تقویت می‌کند. این مطالعات با تعیین دقیق کمیت تغییرات اقلیمی، داده‌های محکمی را در اختیار برنامه‌ریزان شهری و سیاست‌گذاران قرار می‌دهند که برای توجیه سرمایه‌گذاری‌های عظیم در انعطاف‌پذیری مورد نیاز است.[1]

این داده‌ها در حال حاضر نحوه برخورد شهرداری‌های اروپا با زیرساخت‌ها را تغییر می‌دهند. با رسیدن تقاضای خنک‌سازی به بالاترین سطح خود در حداقل ۴۵ سال گذشته، برنامه‌ریزان شهری از مدل‌های انتساب برای آزمایش استرس شبکه‌های برق، طراحی سیستم‌های حمل و نقل عمومی انعطاف‌پذیرتر و اجباری کردن قوانین ساختمانی سخت‌گیرانه‌تر که خنک‌سازی غیرفعال و کارایی حرارتی را در اولویت قرار می‌دهند، استفاده می‌کنند.

مقامات بهداشت عمومی نیز از یافته‌های WWA برای بازنگری در پروتکل‌های واکنش اضطراری استفاده می‌کنند. با درک این که «روزهای گرما» به اندازه «روزهای برف» رایج می‌شوند، گروه‌های حامی و کارشناسان مسکن خواستار سیاست‌های هدفمند برای حمایت از جمعیت‌های آسیب‌پذیر هستند، از جمله یارانه‌های انرژی برای خنک‌سازی و استقرار گسترده ایستگاه‌های مه‌پاش عمومی و مراکز خنک‌کننده.

در نهایت، علم انتساب سریع دو هدف را دنبال می‌کند. این علم یک گزارش غیرقابل انکار از هزینه‌های مرتبط با ادامه انتشار سوخت‌های فسیلی ارائه می‌دهد، در حالی که همزمان جوامع را به دانش دقیقی که برای سازگاری لازم است، مجهز می‌کند. همانطور که محققان اشاره می‌کنند، سرعت تغییرات اقلیمی حیرت‌آور است، اما درک مکانیسم‌های دقیق آن، اولین گام ضروری برای ساختن آینده‌ای انعطاف‌پذیر است.