رفتن به محتوای اصلی
· 7 دقیقه مطالعه· در سلامت

درمان تجربی با ام‌آر‌ان‌ای؛ امیدی تازه برای ترمیم قلب پس از سکته

دانشمندان دانشگاه کمبریج موفق به توسعه یک روش ژن‌درمانی موقت شده‌اند که سلول‌های خفته قلب را بیدار کرده و به ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده پس از سکته کمک می‌کند.

به قلم زهرا رحیمی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

شرط اساسی برای موفقیت هر درمانی پس از سکته قلبی، توانایی جایگزینی سلول‌های از دست رفته است؛ قابلیتی که قلب انسان بالغ به طور طبیعی فاقد آن است. اکنون پژوهشگران دانشگاه کمبریج با استفاده از فناوری ام‌آر‌ان‌ای (mRNA) راهی برای دور زدن این محدودیت بیولوژیک پیدا کرده‌اند.[1][2]

قلب ما در دوران جنینی به راحتی خود را ترمیم می‌کند، اما اندکی پس از تولد، سلول‌های عضلانی آن توانایی تقسیم و بازسازی را از دست می‌دهند. این توقف رشد به این معناست که هرگونه آسیب وارد شده به بافت قلب در بزرگسالی، عملاً غیرقابل جبران باقی می‌ماند.[1][2]

در جریان یک سکته قلبی شدید، ممکن است تا یک میلیارد سلول عضلانی قلب به دلیل کمبود اکسیژن از بین بروند. بدن انسان به جای تولید سلول‌های جدید، این ناحیه آسیب‌دیده را با بافت اسکار (زخم) سفت و غیرمنعطف پر می‌کند که توانایی انقباض ندارد.[1][4]

این بافت جایگزین، قدرت پمپاژ قلب را به شدت کاهش می‌دهد و در نهایت به نارسایی قلبی و مرگ زودرس منجر می‌شود. در حال حاضر، هیچ دارویی در جهان وجود ندارد که بتواند عضله از دست رفته قلب را دوباره بسازد یا بافت اسکار را به عضله سالم تبدیل کند.[2][3]

داروهای رایج در کلینیک‌ها تنها می‌توانند علائم نارسایی قلبی را تسکین دهند و روند پیشرفت بیماری را کند کنند. به همین دلیل، یافتن راهی برای وادار کردن قلب به خودترمیمی، دهه‌هاست که به عنوان هدف نهایی و دست‌نیافتنی متخصصان قلب و عروق شناخته می‌شود.[1][3]

ورود ام‌آر‌ان‌ای به عرصه کاردیولوژی

اکنون تیمی از دانشمندان بریتانیایی با انتشار مقاله‌ای در نشریه معتبر «نیچر کاردیوواسکولار ریسرچ» (Nature Cardiovascular Research)، از یک استراتژی درمانی جدید پرده برداشته‌اند. آن‌ها یک فرمولاسیون دارویی مبتنی بر ام‌آر‌ان‌ای طراحی کرده‌اند که مستقیماً به قلب آسیب‌دیده تزریق می‌شود.[1][5]

مکانیسم عمل ام‌آر‌ان‌ای در فعال‌سازی پروتئین‌های کلیدی برای تکثیر سلول‌های عضلانی قلب.

این درمان تجربی، دو پروتئین تنظیم‌کننده کلیدی به نام‌های Myc و Cyclin T1 را در داخل سلول‌های عضلانی قلب هدف قرار می‌دهد. با فعال شدن موقت این دو پروتئین، سلول‌های خفته قلب دوباره بیدار شده و چرخه تقسیم سلولی را از سر می‌گیرند.[2][4]

دکتر کاترین ویلسون، محقق ارشد این مطالعه از دانشگاه کمبریج، می‌گوید: «ما در این روش صرفاً علائم نارسایی قلبی را درمان نمی‌کنیم، بلکه به خود قلب کمک می‌کنیم تا بافت‌های از دست رفته‌اش را ترمیم کند.» این تغییر رویکرد، یک نقطه عطف در پزشکی بازساختی محسوب می‌شود.[1][3]

در آزمایش‌های پیش‌بالینی که روی موش‌ها انجام شد، محققان این ترکیب ام‌آر‌ان‌ای را پس از القای یک سکته قلبی، مستقیماً به قلب حیوانات تزریق کردند. نتایج نشان داد که سلول‌های عضلانی شروع به تکثیر کرده و بافت‌های جدیدی را جایگزین نواحی آسیب‌دیده کردند.[2][4]

بررسی‌های دقیق‌تر با استفاده از اکوکاردیوگرام نشان داد که این مداخله درمانی، ضربان قلب موش‌ها را به شکل قابل‌توجهی قوی‌تر کرده است. در مقایسه با گروه کنترل که درمان کاذب دریافت کرده بودند، حجم خون پمپاژ شده در هر انقباض حدود ۱۰ درصد افزایش یافت.[1][3]

اگرچه این بهبود ۱۰ درصدی ممکن است در نگاه اول یک درمان قطعی و کامل به نظر نرسد، اما در دنیای واقعی پزشکی بسیار ارزشمند است. حتی پیشرفت‌های جزئی در عملکرد قلب می‌تواند با کاهش مرگ‌ومیر بیماران و بهبود توانایی آن‌ها در انجام کارهای روزمره مرتبط باشد.[2][3]

درمانی موقت با اثرات ماندگار

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این روش درمانی، موقتی بودن و عملکرد موضعی آن است. دستورالعمل‌های ژنتیکی ارسال شده توسط ام‌آر‌ان‌ای تنها برای مدت کوتاهی در سلول‌ها باقی می‌مانند و سپس به طور طبیعی توسط بدن تجزیه و پاکسازی می‌شوند.[1][4]

پژوهشگران دانشگاه کمبریج موفق شدند بدون ایجاد تغییرات ژنتیکی دائمی، عملکرد قلب را در مدل‌های حیوانی بهبود بخشند.

این بیان کوتاه‌مدت و کنترل‌شده، از ایجاد تغییرات ساختاری یا ژنتیکی دائمی در سلول‌های میزبان جلوگیری می‌کند. این مکانیسم طراحی شده است تا خطر رشد بی‌رویه سلول‌ها و تشکیل تومور را که یکی از نگرانی‌های اصلی در ژن‌درمانی است، به حداقل برساند.[3][4]

ارزیابی مجدد موش‌های تحت درمان پس از گذشت ۲۸ روز و همچنین ۱۲ هفته، نشان داد که بهبود عملکرد قلب ماندگار و پایدار است. در طول این مدت، هیچ‌گونه عارضه جانبی خطرناک یا رشد سلولی کنترل‌نشده‌ای در حیوانات مشاهده نشد.[1][4]

پروفسور برایان ویلیامز، مدیر ارشد علمی و پزشکی در بنیاد قلب بریتانیا، این دستاورد را بسیار هیجان‌انگیز توصیف می‌کند. او تأکید دارد که توانایی روشن کردن مجدد موتور بازسازی در سلول‌های عضلانی قلب، پتانسیل روشنی برای نجات جان بیماران قلبی در آینده دارد.[1][2]

با افزایش سن جمعیت جهانی و شیوع روزافزون بیماری‌های قلبی عروقی، هزینه‌های مراقبت از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی به شدت در حال افزایش است. تنها در بریتانیا، سالانه حدود ۲۰۰ هزار نفر با تشخیص نارسایی قلبی مواجه می‌شوند که بار سنگینی بر سیستم بهداشت و درمان وارد می‌کند.[1][3]

در سطح جهانی، میلیون‌ها نفر با نارسایی قلبی دست و پنجه نرم می‌کنند. برای بیمارانی که در مراحل پایانی این بیماری قرار دارند، پیوند قلب تنها راه حل دائمی است، اما کمبود شدید قلب‌های اهدایی باعث می‌شود بسیاری از بیماران هرگز به این درمان دسترسی پیدا نکنند.[4]

چشم‌انداز آزمایش‌های انسانی

روش‌های مبتنی بر ام‌آر‌ان‌ای، به ویژه پس از موفقیت چشمگیر واکسن‌های کووید-۱۹، توجه بسیاری از محققان را به خود جلب کرده‌اند. این فناوری به دلیل سرعت بالا در تولید، قابلیت تنظیم دقیق و ایمنی نسبی، اکنون به عنوان یک ابزار قدرتمند در درمان بیماری‌های غیرعفونی نیز شناخته می‌شود.[2][5]

آزمایش‌ها نشان می‌دهد که حجم خون پمپاژ شده در هر ضربان پس از دریافت درمان حدود ۱۰ درصد افزایش می‌یابد.

تیم تحقیقاتی کمبریج اکنون با دریافت بودجه‌های جدید از بنیاد قلب بریتانیا، در حال کار برای بهینه‌سازی این فرمولاسیون دارویی است. هدف بعدی آن‌ها، آزمایش این روش روی مدل‌های حیوانی بزرگ‌تر مانند خوک‌ها است که ساختار قلبی شبیه‌تری به انسان دارند.[1][2]

یکی از چالش‌های پیش رو در مسیر تجاری‌سازی این درمان، نحوه انتقال ایمن و مؤثر ام‌آر‌ان‌ای به قلب انسان است. محققان امیدوارند که در آینده بتوانند این دارو را از طریق کاتترهای رایج پزشکی به قلب برسانند و نیازی به جراحی‌های باز و پرخطر نداشته باشند.[1][4]

دکتر ویلسون خاطرنشان می‌کند که هنوز تا رسیدن به یک داروی تایید شده برای انسان راه درازی در پیش است. با این حال، او معتقد است که این درمان پتانسیل آن را دارد که تأثیر معناداری بر کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر در سراسر جهان بگذارد.[1][3]

موفقیت این رویکرد نشان می‌دهد که بدن انسان هنوز ظرفیت‌های پنهانی برای ترمیم خود دارد که تنها نیازمند یک محرک بیولوژیک مناسب هستند. بیدار کردن این ظرفیت‌های خفته، می‌تواند پارادایم درمان بیماری‌های مزمن را در دهه‌های آینده به طور کامل تغییر دهد.[2][5]

این پژوهش که با همکاری موسسه تحقیقات پزشکی کیوآی‌ام‌آر برگوفر (QIMR Berghofer) و شرکت داروسازی آسترازنکا (AstraZeneca) انجام شده، نمونه‌ای بارز از اهمیت همکاری‌های بین‌المللی در پیشبرد مرزهای علم پزشکی است. ترکیب تخصص‌های مختلف، روند توسعه چنین درمان‌های پیچیده‌ای را تسریع می‌کند.[1]

در نهایت، اگرچه این نتایج در حال حاضر محدود به محیط آزمایشگاهی و مدل‌های حیوانی است، اما چشم‌انداز روشنی را برای آینده کاردیولوژی ترسیم می‌کند. گام‌های بعدی در کارآزمایی‌های بالینی مشخص خواهد کرد که آیا این رویای دیرینه سرانجام به واقعیت می‌پیوندد یا خیر.[3][4]

تصویرسازی: در صورت موفقیت کارآزمایی‌های انسانی، این روش می‌تواند جایگزین جراحی‌های پرخطر برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی شود.

گام‌های بعدی در پزشکی بازساختی

یکی از جنبه‌های کلیدی در طراحی این ام‌آر‌ان‌ای، استفاده از حامل‌های مناسب برای محافظت از مواد ژنتیکی در برابر تخریب است. این پوشش‌های میکروسکوپی تضمین می‌کنند که دستورالعمل‌های ترمیم‌کننده، سالم و دست‌نخورده به درون سلول‌های هدف در بافت قلب برسند.[4][5]

علاوه بر پروتئین‌های Myc و Cyclin T1، دانشمندان در سراسر جهان در حال بررسی ترکیب‌های دیگری از ژن‌ها هستند تا فرآیند رگ‌زایی و کاهش التهاب را نیز در کنار تکثیر سلولی تحریک کنند. رویکردهای چندعاملی می‌توانند اثربخشی درمان‌های بازساختی را در آینده دوچندان کنند.[2][5]

با وجود تمام این پیشرفت‌ها، متخصصان هشدار می‌دهند که پیشگیری از بروز سکته قلبی همچنان باید در اولویت اول سیستم‌های بهداشتی قرار داشته باشد. کنترل فشار خون، تغذیه سالم و پرهیز از دخانیات، موثرترین راه‌ها برای محافظت از قلب در برابر آسیب‌های جبران‌ناپذیر هستند.[1][3]

با این حال، برای کسانی که پیش از این دچار حملات قلبی شده‌اند و با عوارض ناتوان‌کننده آن زندگی می‌کنند، اخبار منتشر شده از آزمایشگاه‌های کمبریج یک روزنه امید واقعی است. علمی که تا دیروز شبیه به داستان‌های علمی‌تخیلی به نظر می‌رسید، امروز در حال تبدیل شدن به پروتکل‌های درمانی است.[2][4]

با این حال، برای کسانی که پیش از این دچار حملات قلبی شده‌اند و با عوارض ناتوان‌کننده آن زندگی می‌کنند، اخبار منتشر شده از آزمایشگاه‌های کمبریج یک روزنه امید واقعی است.

در ماه‌های آینده، جامعه پزشکی با دقت نتایج آزمایش‌های حیوانی بزرگ‌تر را دنبال خواهد کرد. موفقیت در این مراحل، مسیر را برای آغاز اولین فاز از کارآزمایی‌های بالینی انسانی هموار می‌کند و می‌تواند نقطه پایانی بر بن‌بست درمان نارسایی‌های قلبی باشد.[1][3]

نکات کلیدی

  • روش جدید مبتنی بر ام‌آر‌ان‌ای، دو پروتئین کلیدی به نام‌های Myc و Cyclin T1 را در سلول‌های قلب فعال می‌کند.
  • این درمان موقت است و خطر رشد بی‌رویه سلولی یا تغییرات ژنتیکی ماندگار را به حداقل می‌رساند.
  • در آزمایش روی موش‌ها، میزان خون پمپاژ شده در هر ضربان حدود ۱۰ درصد افزایش یافت.
  • این پژوهش که در نشریه معتبر نیچر منتشر شده، گامی مهم برای درمان نارسایی‌های قلبی محسوب می‌شود.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا این روش درمانی در قلب انسان که ساختار و ابعاد بسیار بزرگ‌تری نسبت به موش دارد، با همان دوز و اثربخشی عمل خواهد کرد؟
  • واکنش سیستم ایمنی بدن بیماران مسن و مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای به تزریق مستقیم نانوذرات حاوی ام‌آر‌ان‌ای چگونه خواهد بود؟
  • آیا سلول‌های جدید تولید شده می‌توانند به طور کامل با شبکه الکتریکی قلب هماهنگ شوند و خطر آریتمی (بی‌نظمی ضربان) را افزایش ندهند؟

روند رویداد

  1. نوامبر ۲۰۲۶

    انتشار نتایج موفقیت‌آمیز فاز پیش‌بالینی روی موش‌ها در نشریه نیچر کاردیوواسکولار ریسرچ.

  2. سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵

    توسعه و بهینه‌سازی فرمولاسیون ام‌آر‌ان‌ای برای هدف‌گیری دقیق پروتئین‌های Myc و Cyclin T1 در آزمایشگاه‌های کمبریج.

  3. اوایل دهه ۲۰۲۰

    اثبات ایمنی و کارایی پلتفرم‌های ام‌آر‌ان‌ای در مقیاس جهانی از طریق واکسن‌های کووید-۱۹، که راه را برای کاربردهای درمانی جدید هموار کرد.

پژوهشگران پزشکی بازساختی 45%متخصصان بالینی قلب 35%نهادهای حامی بیماران قلبی 20%
پژوهشگران پزشکی بازساختی
معتقدند که فناوری ام‌آر‌ان‌ای می‌تواند پارادایم درمان بیماری‌های قلبی را تغییر دهد.
متخصصان بالینی قلب
ضمن استقبال از این پیشرفت، بر لزوم احتیاط و طی شدن کامل مراحل کارآزمایی انسانی تأکید دارند.
نهادهای حامی بیماران قلبی
این دستاورد را روزنه امیدی برای نجات جان میلیون‌ها بیمار مبتلا به نارسایی قلبی می‌دانند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته قلبی
  • شرکت‌های بیمه درمانی

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پژوهشگران پزشکی بازساختی 45%متخصصان بالینی قلب 35%نهادهای حامی بیماران قلبی 20%
  1. [1]University of Cambridgeپژوهشگران پزشکی بازساختی

    Experimental treatment promotes repair after heart attack damage

    مطالعه در University of Cambridge →
  2. [2]News Medicalنهادهای حامی بیماران قلبی

    New mRNA therapy reawakens heart muscle cells to repair damage

    مطالعه در News Medical →
  3. [3]Daily Recordمتخصصان بالینی قلب

    New mRNA therapy reawakens heart muscle cells to repair damage

    مطالعه در Daily Record →
  4. [4]European Hospitalمتخصصان بالینی قلب

    Gene therapy research in mice shows promise for regenerative therapies

    مطالعه در European Hospital →
  5. [5]Nature Cardiovascular Researchپژوهشگران پزشکی بازساختی

    A transient modified mRNA encoding Myc and Cyclin T1 improves cardiac function after myocardial injury

    مطالعه در Nature Cardiovascular Research →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.