داروی ضدافسردگی رایج «فلووکسامین» در یک کارآزمایی بزرگ، مزایای قابل توجهی برای رفع خستگی کووید طولانی‌مدت نشان داد

پس از ۳۰ روز مصرف یک قرص ژنریک در دسترس، بیمارانی که به دلیل خستگی شدید ناشی از کووید طولانی‌مدت خانه‌نشین شده بودند، تقریباً ۵۰ درصد بیشتر احتمال داشت که گزارش دهند خستگی شدید آنها به سطح خفیف کاهش یافته است. یک کارآزمایی بالینی بین‌المللی بزرگ نشان داده است که «فلووکسامین»، یک داروی ضدافسردگی رایج، به طور قابل توجهی خستگی عمیق مرتبط با این بیماری را کاهش می‌دهد. این یافته‌ها که در مجله «Annals of Internal Medicine» منتشر شده‌اند، اولین شواهد بالینی قوی را برای دارویی ارائه می‌دهند که شایع‌ترین و ناتوان‌کننده‌ترین علامت کووید طولانی‌مدت را هدف قرار می‌دهد.[1][3]

کارآزمایی «REVIVE-TOGETHER» که توسط محققان دانشگاه مک‌مستر (McMaster University) هدایت شد، ۳۹۹ فرد بزرگسال در برزیل را که حداقل ۹۰ روز پس از عفونت کووید-۱۹ دچار خستگی شدید بودند، ثبت‌نام کرد. شرکت‌کنندگان به طور تصادفی برای مصرف فلووکسامین، داروی دیابت متفورمین، یا دارونما (پلاسیبو) به مدت ۶۰ روز انتخاب شدند تا محققان بتوانند سطح انرژی روزانه و عملکرد کلی آنها را پیگیری کنند.[1][2]

این نتایج اطمینان عملی را برای بیمارانی که به شدت به دنبال تسکین علائم هستند، فراهم می‌کند. تا روز شصتم، این دارو کاهش پایداری در فرسودگی ایجاد کرده بود، به طوری که مدل‌های آماری احتمال ۹۹ درصد را نشان دادند که فلووکسامین در بهبود کیفیت زندگی بیماران بهتر از دارونما عمل کرده است. برای کسانی که در انجام کارهای اولیه خانه یا بازگشت به کار مشکل داشتند، این داده‌ها به معنای بازیابی ملموس توانایی است.[1][4]

ادوارد میلز، استاد دانشگاه مک‌مستر و یکی از محققان اصلی این کارآزمایی، اظهار داشت: «این یک گام مهم رو به جلو برای بیمارانی است که به شدت به دنبال گزینه‌های مبتنی بر شواهد بوده‌اند.» از آنجایی که فلووکسامین در حال حاضر یک داروی ژنریک با سابقه ایمنی شناخته‌شده است، موانع نظارتی چند ساله مورد نیاز برای داروهای جدید را دور می‌زند و آن را به یک گزینه فوری برای پزشکان تبدیل می‌کند تا تجویز خارج از برچسب (off-label) آن را در نظر بگیرند.[2][4]

نکته جالب توجه این است که در این کارآزمایی، متفورمین نیز آزمایش شد؛ دارویی که مطالعات قبلی نشان داده بود در صورت مصرف در طول عفونت اولیه ویروسی، می‌تواند از کووید طولانی‌مدت پیشگیری کند. با این حال، داده‌ها به وضوح نشان دادند که هنگامی که خستگی کووید طولانی‌مدت تثبیت شده باشد، متفورمین هیچ مزیت قابل توجهی ارائه نمی‌دهد. برای بیمارانی که در حال حاضر با این وضعیت دست و پنجه نرم می‌کنند، این موضوع کمک می‌کند تا مشخص شود کدام داروهای تغییر کاربری داده‌شده واقعاً ارزش امتحان کردن دارند و کدام‌ها را می‌توان با خیال راحت از فهرست حذف کرد.[1]

فلووکسامین، که به طور سنتی برای اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) با نام تجاری «لووکس» (Luvox) تجویز می‌شود، یک مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) است. محققان گمان می‌کنند که مزیت آن در کووید طولانی‌مدت نه به دلیل اثرات روان‌شناختی، بلکه به دلیل توانایی آن در کاهش التهاب و تنظیم پاسخ‌های ایمنی از طریق فعال‌سازی گیرنده سیگما-۱ (sigma-1 receptor) در بدن است. این دارو قبلاً نیز موفقیت‌هایی در جلوگیری از بستری شدن در بیمارستان در طول عفونت‌های حاد کووید-۱۹ نشان داده بود.[3]

در حالی که نتیجه این کارآزمایی یک پیروزی بزرگ است، مهم است که درک کنیم این دارو چه کاری می‌تواند و چه کاری نمی‌تواند انجام دهد. فلووکسامین به طور خاص خستگی و کیفیت کلی زندگی را بهبود بخشید، اما کووید طولانی‌مدت یک سندرم پیچیده است که می‌تواند شامل مه‌مغزی، درد مفاصل و مشکلات قلبی-عروقی نیز باشد. این دارو یک درمان کامل برای کل بیماری نیست، بلکه ابزاری هدفمند برای شایع‌ترین و مختل‌کننده‌ترین علامت آن است.[2][3]

همچنین عدم قطعیت صادقانه‌ای در مورد مدت زمان ماندگاری این تسکین وجود دارد. این کارآزمایی بیماران را به مدت ۹۰ روز پیگیری کرد – یعنی ۳۰ روز پس از قطع مصرف دارو – و دریافت که اگرچه مزایا ادامه داشتند، اما پس از قطع دارو کمی شروع به کاهش کردند. بیماران و پزشکان آنها باید ارزیابی کنند که آیا درمان مداوم برای حفظ سطح انرژی ضروری است یا خیر، و مطالعات بیشتر مدت زمان بهینه درمان را مشخص خواهد کرد.[3]

در نهایت، کشف اینکه یک قرص ژنریک و مقرون به صرفه می‌تواند درجه قابل توجهی از عملکرد را بازیابی کند، یک دستاورد حیاتی است. این کشف، مدیریت خستگی کووید طولانی‌مدت را از استراتژی‌های صرفاً حمایتی، مانند تنظیم فعالیت و استراحت، به سمت یک درمان فعال و مبتنی بر شواهد تغییر می‌دهد و راهی ملموس برای بیماران فراهم می‌کند تا روال زندگی خود را پس بگیرند.[5]