داروی نسل جدید مهارکننده جهش KRAS خطر مرگ ناشی از سرطان ریه را ۴۴ درصد کاهش داد

پژوهشگران در کنگره انجمن انکولوژی پزشکی اروپا (ESMO) در سال ۲۰۲۶ از یک پیشرفت چشمگیر در درمان سرطان ریه پرده برداشتند. داروی آزمایشی «دیواراسیب» (Divarasib) توانسته است خطر مرگ بیماران مبتلا به نوع خاصی از سرطان ریه پیشرفته را به میزان ۴۴ درصد کاهش دهد.[1][2]

این نتایج که همزمان در نشریه معتبر پزشکی نیوانگلند (NEJM) نیز منتشر شده است، به کارآزمایی بالینی فاز سه با نام Krascendo 1 اختصاص دارد. در این مطالعه، دیواراسیب که یک مهارکننده نسل جدید جهش KRAS G12C است، مستقیماً با داروهای نسل اول مقایسه شد.[3][4]

بیماران شرکت‌کننده در این تحقیق، مبتلا به سرطان ریه سلول غیرکوچک (NSCLC) بودند که پیش‌تر تحت درمان قرار گرفته اما بیماری آن‌ها پیشرفت کرده بود. نتایج نشان داد که دیواراسیب به شکل معناداری بقای کلی بیماران را در مقایسه با داروهای رایج افزایش می‌دهد.[1][5]

دکتر فردیناندوس اسکولیدیس، پژوهشگر ارشد این مطالعه از مرکز سرطان ام‌دی اندرسون، این نتایج را تغییردهنده استانداردهای درمانی توصیف کرد. او تاکید کرد که برای بیماران مبتلا به این جهش ژنتیکی، افزایش طول عمر و به تاخیر انداختن پیشرفت سرطان، مهم‌ترین اهداف درمانی محسوب می‌شوند.[3]

اسکولیدیس در نشست خبری پیش از ارائه رسمی داده‌ها توضیح داد که اثربخشی دیواراسیب در زیرگروه‌های مختلف بیماران نیز به وضوح مشاهده شده است. حتی بیمارانی که دچار متاستاز سیستم عصبی مرکزی (گسترش سرطان به مغز) بودند، از مزایای بقای این داروی جدید بهره‌مند شدند.[1][3]

آمارهای خیره‌کننده بقا و اثربخشی

داده‌های منتشر شده نشان می‌دهد که میانه بقای کلی (OS) برای بیمارانی که دیواراسیب دریافت کرده‌اند، ۱۷.۷ ماه بوده است. این رقم در گروه کنترل که با داروهای نسل اول مانند سوتوراسیب (Lumakras) یا آداگراسیب (Krazati) درمان شده بودند، تنها ۱۲ ماه ثبت شد.[1][2]

علاوه بر افزایش طول عمر، خطر پیشرفت بیماری یا مرگ (PFS) نیز در مصرف‌کنندگان دیواراسیب ۴۲ درصد کاهش یافت. میانه زمان بقای بدون پیشرفت بیماری برای این داروی جدید ۹.۸ ماه بود، در حالی که این شاخص برای داروهای رقیب روی عدد ۵.۷ ماه متوقف شد.[2][4]

بررسی‌های یک‌ساله نیز برتری این دارو را تایید می‌کند. حدود ۴۴ درصد از بیمارانی که دیواراسیب دریافت کردند، پس از گذشت ۱۲ ماه همچنان زنده بودند و بیماری آن‌ها پیشرفتی نداشت. این شاخص در گروه کنترل تنها ۲۴ درصد گزارش شده است که اختلافی چشمگیر محسوب می‌شود.[1][3]

نرخ پاسخ به درمان نیز تفاوت فاحشی را به نمایش گذاشت. حدود ۵۸ درصد از بیمارانی که دیواراسیب دریافت کردند، با کوچک شدن تومور یا توقف رشد آن مواجه شدند. این در حالی است که تنها ۳۲ درصد از بیماران گروه کنترل چنین پاسخی به درمان‌های نسل اول دادند.[1][5]

یکی از نکات برجسته این کارآزمایی، ایمنی بالاتر داروی جدید شرکت روش (Roche) بود. با وجود اینکه بیماران به طور میانگین مدت زمان بسیار بیشتری (حدود ۱۱.۳ ماه در برابر ۵ ماه) روی درمان با دیواراسیب باقی ماندند، عوارض جانبی شدید در آن‌ها کمتر مشاهده شد.[2][3]

تنها ۴.۸ درصد از مصرف‌کنندگان دیواراسیب به دلیل عوارض جانبی مجبور به قطع درمان شدند. در مقابل، این رقم برای بیمارانی که داروهای نسل اول را دریافت می‌کردند، ۱۱.۷ درصد بود که نشان‌دهنده تحمل‌پذیری بهتر و پروفایل ایمنی مطلوب‌تر داروی جدید است.[1][4]

هدف‌گیری دقیق جهش‌های سرکش

جهش KRAS G12C یکی از شایع‌ترین تغییرات ژنتیکی در سرطان ریه سلول غیرکوچک است و در حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد از این بیماران دیده می‌شود. این جهش باعث می‌شود پروتئین KRAS در حالت «روشن» قفل شده و دستور رشد و تکثیر بی‌وقفه را به سلول‌های سرطانی صادر کند.[3][4]

تا سال‌ها، پروتئین KRAS به عنوان یک هدف «غیرقابل درمان» در دنیای انکولوژی شناخته می‌شد. اما با ورود داروهای نسل اول شرکت‌های امژن (Amgen) و بریستول مایرز اسکوئیب (BMS) در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، این سد شکسته شد. اکنون دیواراسیب این مسیر را به سطح بالاتری ارتقا داده است.[2][4]

استفان فرینگز، معاون ارشد پزشکی شرکت روش، در حاشیه کنگره مادرید توضیح داد که دیواراسیب از ابتدا با هدف داشتن قدرت اتصال بالاتر و انتخاب‌پذیری دقیق‌تر طراحی شده است. این ویژگی‌ها به دارو اجازه می‌دهد تا بدون آسیب رساندن به بافت‌های سالم، تومور را مهار کند.[2]

این انتخاب‌پذیری بالا، دلیل اصلی کاهش عوارض جانبی شدید مانند اسهال و مشکلات کبدی است که معمولاً در داروهای مهارکننده مسیرهای سیگنال‌دهی سلولی دیده می‌شود. کیفیت زندگی بیماران در طول درمان با این داروی خوراکی به مراتب بهتر از گزینه‌های پیشین حفظ می‌شود.[1][3]

فرینگز تاکید کرد که پیروزی در یک کارآزمایی سربه‌سر در برابر داروهای تایید شده، دستاوردی بسیار ارزشمند است. این داده‌ها به وضوح نشان می‌دهند که دیواراسیب پتانسیل تبدیل شدن به داروی استاندارد جدید برای بیماران در خط دوم درمان را دارا است.[1][2]

چشم‌انداز آینده و مسیر تایید نهایی

موفقیت در کارآزمایی Krascendo 1 که شامل ۳۳۸ بیمار از ۲۶ کشور مختلف بود، راه را برای دریافت تاییدیه‌های جهانی هموار کرده است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) پیش‌تر به دیواراسیب عنوان «درمان خط‌شکن» (Breakthrough Therapy) را اعطا کرده بود.[4][5]

شرکت روش اکنون در حال آماده‌سازی پرونده‌های نظارتی برای ارائه به مقامات بهداشتی در سراسر جهان است. تحلیلگران بازار پیش‌بینی می‌کنند که دیواراسیب با توجه به این نتایج درخشان، بتواند به فروش سالانه بیش از ۲.۶ تا ۳.۶ میلیارد دلار دست یابد و جایگاه رقبای خود را تصاحب کند.[1][2]

پژوهشگران به این موفقیت بسنده نکرده‌اند و هم‌اکنون کارآزمایی‌های دیگری برای بررسی اثربخشی دیواراسیب به عنوان «درمان خط اول» در جریان است. در این مطالعات، ترکیب دیواراسیب با داروهای ایمنی‌درمانی مانند کیترودا (Keytruda) برای بیمارانی که به تازگی تشخیص داده شده‌اند، ارزیابی می‌شود.[2][4]

علاوه بر این، شرکت روش در حال توسعه مهارکننده‌های دیگری برای سایر جهش‌های خانواده RAS است. هدف نهایی این است که برای طیف گسترده‌تری از بیماران مبتلا به تومورهای توپر که دارای جهش‌های مختلف این ژن هستند، گزینه‌های درمانی موثر و هدفمند فراهم شود.[2]

اگر ترکیب‌های درمانی جدید در خط اول نیز موفقیت‌آمیز باشند، چشم‌انداز درمان سرطان ریه با جهش KRAS به طور کامل دگرگون خواهد شد. تا آن زمان، دیواراسیب به عنوان یک گزینه قدرتمند و امیدبخش برای بیمارانی که سرطان آن‌ها پس از درمان‌های اولیه عود کرده است، شناخته می‌شود.[3][5]