رفتن به محتوای اصلی
بهینه‌سازی انرژیسازمان ساتبا· 5 دقیقه مطالعه· در انرژی

اجرای طرح ملی «از کارون تا هامون»؛ تعویض ۱۰۵ هزار کولر گازی فرسوده برای کاهش مصرف گاز و برق

با سرمایه‌گذاری کامل بخش خصوصی، طرح جایگزینی ۱۰۵ هزار کولر گازی فرسوده در جنوب کشور آغاز شد. این پروژه با کاهش تقاضای برق، سالانه نزدیک به ۳۰ میلیون مترمکعب در مصرف گاز نیروگاه‌ها صرفه‌جویی می‌کند.

به قلم کتایون کردی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

طرح ملی «از کارون تا هامون» با هدف جایگزینی ۱۰۵ هزار دستگاه کولر گازی پنجره‌ای فرسوده با اسپلیت‌های راندمان بالا در استان‌های جنوبی ایران وارد فاز اجرایی شد. این پروژه یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌های مدیریت تقاضای انرژی در تاریخ صنعت برق کشور به شمار می‌رود.[3]

تمرکز این برنامه بر مناطق گرمسیر مانند خوزستان، هرمزگان، بوشهر و سیستان و بلوچستان است. در این استان‌ها، تجهیزات سرمایشی قدیمی به دلیل راندمان بسیار پایین، بخش عمده‌ای از بار شبکه برق را در ماه‌های طولانی تابستان به خود اختصاص می‌دهند.[3][5]

کاهش مصرف برق در خانه‌ها، تأثیر مستقیمی بر کاهش مصرف سوخت در نیروگاه‌های حرارتی دارد. با پایین آمدن تقاضای شبکه، نیروگاه‌ها برای تولید برق به سوزاندن گاز طبیعی کمتری نیاز خواهند داشت که این امر به حفظ ذخایر استراتژیک کشور کمک می‌کند.[1][4]

تا نیمه آبان ۱۴۰۵، بخش خصوصی موفق شده است ۱۵ هزار دستگاه کولر گازی فرسوده را به صورت کاملاً رایگان برای مشترکان خانگی تعویض کند. این گام نخست، فشار قابل‌توجهی را از روی شبکه توزیع برق در جنوب کشور برداشته است.[4]

مکانیسم بازار بهینه‌سازی و تامین مالی خصوصی

این پروژه بدون اتکا به بودجه‌های دولتی و با سرمایه‌گذاری صددرصدی بخش خصوصی در حال اجراست. دولت به جای پرداخت هزینه مستقیم، بستر قانونی را برای سودآوری سرمایه‌گذاران از طریق بازارهای نوین انرژی فراهم کرده است.[2]

دستاوردهای فاز نخست جایگزینی ۱۵ هزار دستگاه کولر گازی فرسوده در جنوب ایران.

مونا وثوقی‌فرد، معاون مدیرکل دفتر هماهنگی شبکه ساتبا، درباره این مدل مالی توضیح می‌دهد. او می‌گوید: «در چارچوب بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط‌زیست، سرمایه‌گذار منابع مالی خود را به‌جای احداث ظرفیت جدید تولید برق، برای جایگزینی تجهیزات فرسوده و کاهش مصرف انرژی به کار می‌گیرد.»[2]

بازگشت سرمایه در این طرح از طریق صدور «گواهی صرفه‌جویی انرژی» تضمین می‌شود. این گواهی‌ها که معادل میزان دقیق برق و گاز صرفه‌جویی‌شده صادر می‌شوند، در بورس انرژی قابلیت معامله دارند و صنایع بزرگ خریدار اصلی آن‌ها هستند.[1][3]

صنایعی که با محدودیت تأمین برق یا گاز در فصول اوج مصرف روبه‌رو هستند، با خرید این گواهی‌ها می‌توانند انرژی مورد نیاز خود را تضمین کنند. این چرخه اقتصادی، بهینه‌سازی مصرف را به یک کسب‌وکار پرسود برای بخش خصوصی تبدیل کرده است.[2][3]

سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) وظیفه پایش دقیق و راستی‌آزمایی میزان صرفه‌جویی را بر عهده دارد. تنها پس از تأیید کاهش واقعی مصرف در کنتورهای مشترکان، گواهی‌های معادل برای سرمایه‌گذار صادر و قابل فروش می‌شود.[1][2]

دستاوردهای زیست‌محیطی و کاهش انتشار کربن

اجرای این طرح در شرایطی شتاب گرفته که آمارهای جهانی نشان می‌دهد انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران طی یک دهه گذشته ۳۴ درصد جهش داشته است. کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی اکنون نه تنها یک الزام اقتصادی، بلکه یک ضرورت حیاتی برای محیط‌زیست است.[3][4]

سالار آتش‌پر، مدیرکل دفتر هماهنگی شبکه ساتبا، به دستاوردهای زیست‌محیطی فاز نخست اشاره می‌کند. او تأکید دارد: «بر اساس برآوردها، کاهش تولید برق مورد نیاز در نتیجه تعویض ۱۵ هزار کولر گازی فرسوده، معادل کاهش سالانه حدود ۷۹.۷ هزار تن انتشار دی‌اکسیدکربن است.»[1]

مقایسه ارزش صرفه‌جویی ۸۳۰ میلیون کیلووات‌ساعتی طرح با احداث یک نیروگاه خورشیدی ۵۰۰ مگاواتی.

او همچنین درباره صرفه‌جویی در مصرف سوخت نیروگاه‌ها می‌افزاید: «صرفه‌جویی انرژی ناشی از جایگزینی این کولرهای فرسوده، معادل صرفه‌جویی سالانه حدود ۲۹.۶ میلیون مترمکعب گاز طبیعی در بخش تولید برق است.»[4]

این حجم عظیم از گاز صرفه‌جویی‌شده می‌تواند در فصل زمستان به صنایع پتروشیمی و فولاد تزریق شود. قطع گاز صنایع در ماه‌های سرد سال، همواره یکی از چالش‌های بزرگ اقتصاد ایران بوده که با چنین طرح‌هایی قابل مهار است.[3][4]

تفاوت تکنولوژیک میان تجهیزات قدیم و جدید بسیار چشمگیر است. کولرهای پنجره‌ای قدیمی فاقد فناوری اینورتر هستند و برای خنک‌سازی، جریان برق را با حداکثر توان مصرف می‌کنند، در حالی که اسپلیت‌های جدید با تنظیم هوشمند دور موتور، مصرف را به حداقل می‌رسانند.[4][5]

کاهش فعالیت نیروگاه‌های حرارتی در جنوب کشور، مستقیماً به بهبود کیفیت هوای شهرهای صنعتی کمک می‌کند. آلاینده‌های ناشی از سوختن مازوت یا گاز در نیروگاه‌ها، یکی از عوامل اصلی افت کیفیت هوا در استان‌هایی مانند خوزستان است.[1][3]

تاثیر بر ناترازی شبکه برق و چشم‌انداز آینده

بار سرمایشی در تابستان، بیش از ۳۰ هزار مگاوات از تقاضای شبکه برق ایران را تشکیل می‌دهد. مدیریت این تقاضا در نقطه مصرف، بسیار سریع‌تر و ارزان‌تر از احداث نیروگاه‌های جدید برای پاسخگویی به این نیاز فصلی است.[5]

علیرضا پرنده مطلق، معاون فنی و مهندسی ساتبا، چشم‌انداز نهایی طرح را روشن می‌داند. وی می‌گوید: «توسعه طرح‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی از طریق سازوکارهای نوین، یکی از کم‌هزینه‌ترین و سریع‌ترین راهکارها برای مدیریت ناترازی برق است.»[5]

تصویرسازی: کاهش تقاضای برق در تابستان، نیاز نیروگاه‌های حرارتی به سوزاندن گاز طبیعی را به شدت کاهش می‌دهد.

با تکمیل تعویض هر ۱۰۵ هزار دستگاه کولر گازی، بار شبکه برق کشور در ساعات اوج مصرف حدود ۱۸۰ مگاوات کاهش خواهد یافت. این رقم معادل خروج یک بلوک کامل نیروگاهی از مدار تولید در زمان پیک مصرف است.[5]

میزان صرفه‌جویی سالانه انرژی پس از پایان طرح، حدود ۸۳۰ میلیون کیلووات‌ساعت برآورد شده است. کارشناسان ساتبا تأکید می‌کنند که تولید این حجم از برق پاک، نیازمند احداث یک نیروگاه خورشیدی عظیم با ظرفیت ۵۰۰ مگاوات است.[5]

این پروژه علاوه بر ابعاد کلان اقتصادی، تأثیر مستقیمی بر رفاه اجتماعی دارد. تعویض رایگان تجهیزات سرمایشی برای خانوارها، هزینه‌های قبض برق آن‌ها را به شدت کاهش داده و آسایش حرارتی بهتری را در گرمای طاقت‌فرسای جنوب فراهم می‌کند.[3][5]

موفقیت طرح «از کارون تا هامون» می‌تواند به عنوان یک الگوی ملی برای سایر تجهیزات پرمصرف مانند الکتروموتورهای صنعتی و سیستم‌های روشنایی شهری مورد استفاده قرار گیرد. بازار بهینه‌سازی انرژی اکنون نشان داده که ظرفیت جذب سرمایه‌های کلان را دارد.[2][3]

تغییر پارادایم از «تولید بیشتر» به «مصرف هوشمندانه‌تر»، مسیر آینده صنعت انرژی ایران را ترسیم می‌کند. این رویکرد نه تنها ناترازی‌ها را مهار می‌کند، بلکه گامی عملی در مسیر وفاداری به تعهدات اقلیمی و کاهش ردپای کربن کشور محسوب می‌شود.[1][4]

چرخه تأمین مالی پروژه‌های بهینه‌سازی از طریق صدور و مبادله گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس انرژی.

نکات کلیدی

  • طرح جایگزینی ۱۰۵ هزار کولر گازی فرسوده با سرمایه‌گذاری کامل بخش خصوصی در استان‌های جنوبی آغاز شد.
  • تا نیمه آبان ۱۴۰۵، تعویض ۱۵ هزار دستگاه تکمیل شده که سالانه ۲۹.۶ میلیون مترمکعب در مصرف گاز صرفه‌جویی می‌کند.
  • تأمین مالی این پروژه از طریق صدور گواهی‌های صرفه‌جویی و معامله آن‌ها در بورس انرژی انجام می‌شود.
  • تکمیل این طرح، بار شبکه برق کشور را در ساعات اوج مصرف تابستان حدود ۱۸۰ مگاوات کاهش خواهد داد.

آنچه نمی‌دانیم

  • زمان‌بندی دقیق برای تکمیل تعویض ۹۰ هزار دستگاه باقی‌مانده از کل هدف‌گذاری طرح مشخص نیست.
  • میزان استقبال صنایع بزرگ از خرید گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس انرژی هنوز به طور کامل شفاف نشده است.
سازمان ساتبا 40%سرمایه‌گذاران بخش خصوصی 35%فعالان محیط‌زیست 25%
سازمان ساتبا
مدیریت تقاضا و بهینه‌سازی مصرف را سریع‌ترین و ارزان‌ترین راهکار برای حل ناترازی انرژی می‌داند.
سرمایه‌گذاران بخش خصوصی
بازار بهینه‌سازی انرژی را یک فرصت سودآور اقتصادی بر پایه گواهی‌های صرفه‌جویی ارزیابی می‌کنند.
فعالان محیط‌زیست
کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی را برای مهار جهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و بهبود کیفیت هوا حیاتی می‌دانند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مشترکان خانگی دریافت‌کننده تجهیزات
  • صنایع خریدار گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

سازمان ساتبا 40%سرمایه‌گذاران بخش خصوصی 35%فعالان محیط‌زیست 25%
  1. [1]ایسناسازمان ساتبا

    کاهش ۳۰ میلیون مترمکعبی مصرف گاز با اجرای بزرگترین طرح بهینه سازی کشور

    مطالعه در ایسنا →
  2. [2]خبرگزاری مهرسرمایه‌گذاران بخش خصوصی

    تعویض ۱۰۵ هزار کولر فرسوده با سرمایه‌گذاری ۱۰۰ درصدی بخش خصوصی

    مطالعه در خبرگزاری مهر →
  3. [3]پیام مافعالان محیط‌زیست

    از کارون تا هامون؛ کاهش ۳۰ میلیون مترمکعبی مصرف گاز با تعویض کولرهای گازی

    مطالعه در پیام ما →
  4. [4]چارسو اقتصادسرمایه‌گذاران بخش خصوصی

    با تعویض ۱۵ هزار کولر گازی فرسوده در جنوب کشور، صرفه‌جویی سالانه معادل ۲۹.۶ میلیون مترمکعب گاز پیش‌بینی شده است

    مطالعه در چارسو اقتصاد →
  5. [5]پایگاه خبری پترو برترسازمان ساتبا

    طرح رایگان تعویض کولر‌های گازی فرسوده در سال ۱۴۰۵ / جزییات اعلام شد

    مطالعه در پایگاه خبری پترو برتر →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.