انتقال اضطراری ۴۰ ملوان ایرانی نفتکش‌های تحریم‌شده به سواحل سری‌لانکا

مقام‌های دولت سری‌لانکا روز یکشنبه ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کردند که دست‌کم ۴۰ ملوان ایرانی را از نفتکش‌های لنگرانداخته در آب‌های این کشور خارج کرده‌اند. این افراد به دلیل نیاز به مراقبت‌های فوری پزشکی به مراکز درمانی ساحلی منتقل شده‌اند.[1][3]

این ملوانان خدمه کشتی‌هایی هستند که به دلیل تحریم‌های ایالات متحده آمریکا اجازه پهلوگیری یا تخلیه بار را ندارند. ناوگان یادشده هفته‌هاست که در نزدیکی آب‌های سرزمینی سری‌لانکا در وضعیت سرگردانی و بلاتکلیفی به سر می‌برد.[2]

انتقال این افراد پس از آن صورت گرفت که شرایط جسمانی آن‌ها طی ۴۵ روز گذشته در پی کمبود امکانات اولیه و آذوقه در کشتی‌ها به وخامت گرایید. دولت کلمبو با تایید دریافت درخواست‌های اضطراری، مجوز انتقال محدود این بیماران را صادر کرد.[1][3]

گزارش‌های منتشر شده حاکی از آن است که این دریانوردان با تحمل دمای بالای ۳۵ درجه سانتی‌گراد در موتورخانه‌ها، با ضعف شدید جسمانی مواجه بوده‌اند. تیم‌های امدادی سری‌لانکا با رعایت تدابیر امنیتی، این ۴۰ نفر را به بیمارستان‌های محلی منتقل کرده‌اند.[2]

بحران انسانی در ناوگان سایه

این رویداد تازه‌ترین پرده از بحرانی است که گریبان‌گیر ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» ایران شده است. پیش از این نیز در سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش‌های متعددی از بحران تامین آذوقه و سوخت برای ۱۹ نفتکش ایرانی در این منطقه منتشر شده بود.[1]

محدودیت‌های شدید اعمال شده از سوی واشنگتن، شرکت‌های خدمات دریایی و تامین‌کنندگان محلی را از ارائه هرگونه خدمات به این کشتی‌ها برحذر داشته است. ترس از جریمه‌های ثانویه آمریکا باعث شده تا تامین آب شیرین و غذا برای خدمه با موانع جدی روبه‌رو شود.[2][3]

شرکت اطلاعات انرژی کپلر اخیرا از افت ۴۴ درصدی وصول درآمد صادرات نفت ایران در مهرماه خبر داده بود. این بن‌بست تجاری و توقف فروش محموله‌ها، اکنون به یک چالش مستقیم برای جان دریانوردان تبدیل شده است.[1][2]

یک مقام ارشد درمانی در کلمبو درباره وضعیت این افراد توضیح داد: «در پی دریافت درخواست‌های مکرر برای خدمات درمانی فوری، دست‌کم ۴۰ ملوان ایرانی گرفتار در نفتکش‌های تحریمی را برای جلوگیری از بروز فاجعه انسانی به ساحل منتقل کردیم.»[2][3]

واکنش‌های بین‌المللی و دیپلماتیک

اقدام دولت سری‌لانکا در پذیرش بیماران، تصمیمی بر مبنای قوانین بین‌المللی دریانوردی و حقوق بشر ارزیابی می‌شود. با این حال، کلمبو تاکید کرده است که این همکاری صرفا جنبه بشردوستانه داشته و به معنای نقض تحریم‌های نفتی نیست.[3]

کنوانسیون‌های بین‌المللی حقوق دریاها، کشورهای ساحلی را موظف می‌کنند تا در شرایط اضطراری پزشکی به دریانوردان خدمات ارائه دهند. با این وجود، انتقال این ۴۰ نفر نیازمند هماهنگی‌های پیچیده دیپلماتیک و کسب اطمینان از عدم شمولیت تحریم‌ها بوده است.[1][3]

مقامات جمهوری اسلامی تاکنون واکنش رسمی و شفافی به وضعیت این ۴۰ ملوان بستری شده در سری‌لانکا نشان نداده‌اند. سکوت نهادهای مسئول در تهران، انتقاداتی را در میان فعالان حقوق دریانوردان و خانواده‌های خدمه برانگیخته است.[2]

خانواده‌های این ملوانان در ایران طی هفته‌های گذشته بارها نسبت به وضعیت نامشخص عزیزان خود ابراز نگرانی کرده بودند. قطع ارتباطات مخابراتی و نامشخص بودن زمان پایان این سرگردانی، فشارهای روانی مضاعفی را بر خدمه وارد کرده است.[1]

چشم‌انداز مبهم کشتی‌های سرگردان

سازمان‌های مدافع حقوق دریانوردان هشدار می‌دهند که صدها خدمه دیگر همچنان در شرایطی مشابه بر روی سایر نفتکش‌های لنگرانداخته حضور دارند. تداوم این وضعیت می‌تواند به بروز فجایع انسانی گسترده‌تری در آب‌های اقیانوس هند منجر شود.[1][2]

با وجود انتقال این گروه از بیماران، سرنوشت نهایی نفتکش‌های حامل بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام ایران همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. خریداران سنتی از بیم تحریم‌های ثانویه حاضر به تحویل گرفتن این محموله‌ها نیستند.[3]

کارشناسان حقوق دریایی معتقدند که بدون یک توافق سیاسی یا صدور معافیت‌های خاص بشردوستانه، امکان بازگشت این کشتی‌ها به چرخه عادی دریانوردی وجود ندارد. فرسودگی تجهیزات کشتی‌ها در اثر توقف طولانی‌مدت نیز بر خطرات زیست‌محیطی افزوده است.[1]

محاصره دریایی اعمال شده از سوی ایالات متحده که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ تشدید شد، عملا شریان‌های حیاتی صادرات نفت ایران را مسدود کرده است. این محاصره باعث شده تا ده‌ها کشتی غول‌پیکر بدون مقصد مشخص سرگردان بمانند.[1][3]

بر اساس داده‌های ردیابی دریایی، بیش از ۱۹ نفتکش مرتبط با ایران در فاصله ۱۲ مایل دریایی از سواحل سری‌لانکا و مالدیو متوقف شده‌اند. این کشتی‌ها که اغلب با پرچم‌های مصلحتی تردد می‌کنند، اکنون برای تامین سوخت موتورهای خود نیز با مشکل مواجهند.[2]

انتقال ۴۰ ملوان بیمار تنها بخش کوچکی از بحران را حل کرده است؛ چرا که برآورد می‌شود بیش از ۴۰۰ دریانورد دیگر همچنان روی این شناورهای سرگردان محبوس باشند. تامین نیازهای روزمره این افراد نیازمند ایجاد یک کریدور امن بشردوستانه است.[1][3]

دولت سری‌لانکا که خود با چالش‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند، تمایلی به درگیر شدن در مناقشات ژئوپلیتیک میان تهران و واشنگتن ندارد. مقامات کلمبو تلاش می‌کنند تا با رعایت حداقل‌های حقوق بشری، از بروز تنش‌های دیپلماتیک جلوگیری کنند.[3]

تا زمانی که گره کور تحریم‌ها و تقابل نظامی در منطقه باز نشود، ملوانان ناوگان سایه همچنان قربانیان خاموش این نبرد خواهند بود. نهادهای بین‌المللی باید برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی، سازوکارهای حمایتی مستقل از تحریم‌ها را فعال سازند.[1][2]