بحران تامین آذوقه برای ۱۹ نفتکش ایرانی در آب‌های سری‌لانکا

نوزده فروند نفتکش ایرانی که در آب‌های بین‌المللی مجاور سواحل سری‌لانکا لنگر انداخته‌اند، در وضعیت بحرانی تامین نیازهای اولیه قرار گرفته‌اند. گزارش‌های منتشر شده حاکی از آن است که خدمه این شناورهای تجاری با کمبود شدید آب آشامیدنی، مواد غذایی و سوخت روبه‌رو هستند.[1][2]

این بحران انسانی در حالی رخ می‌دهد که شناورهای یادشده برای روزهای متمادی در این منطقه اقیانوسی سرگردان مانده‌اند. توقف طولانی‌مدت در دریا و پایان یافتن تدریجی ذخایر اضطراری، شرایط بقا را برای صدها دریانورد حاضر در این نفتکش‌ها به شدت دشوار کرده است.[2][3]

در واکنش به این وضعیت نگران‌کننده، سفیر جمهوری اسلامی ایران در کلمبو به صورت رسمی به مقامات ارشد سری‌لانکایی اعتراض کرده است. وی با استناد به قوانین و کنوانسیون‌های بین‌المللی دریانوردی، خواستار اقدام فوری دولت میزبان برای کمک‌رسانی به خدمه این کشتی‌ها شد.[2][3]

واکنش دولت سری‌لانکا

با وجود درخواست‌های مکرر دیپلماتیک، دولت سری‌لانکا تاکنون از ارائه هرگونه خدمات امدادی به این شناورها خودداری کرده است. توشارا رودریگو، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور، به صراحت اعلام کرد که کلمبو در حال حاضر هیچ برنامه فوری برای کمک به این نوزده کشتی ایرانی ندارد.[1]

مقامات سری‌لانکایی دلیل مشخص و شفافی برای امتناع از امدادرسانی به این ناوگان تجاری ارائه نکرده‌اند. با این حال، تحلیلگران حوزه حمل‌ونقل دریایی معتقدند فشارهای ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و نگرانی از پیامدهای حقوقی، عامل اصلی این انفعال در برابر یک بحران انسانی است.[1][3]

هم‌زمان با این رویداد، حضور و فعالیت آزادانه شناورهای نظامی ایالات متحده در همان منطقه توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که یک ناو جنگی آمریکایی به تازگی در بنادر سری‌لانکا پهلو گرفته و عملیات سوخت‌گیری خود را بدون هیچ مشکلی انجام داده است.[2][3]

تقابل حقوق دریانوردی و تحریم‌ها

تضاد آشکار میان تسهیل سوخت‌گیری ناو آمریکایی و محرومیت نفتکش‌های ایرانی از دریافت آب و غذا، انتقاداتی را در زمینه استانداردهای دوگانه برانگیخته است. کنوانسیون‌های بین‌المللی حقوق دریاها، تمامی کشورهای ساحلی را موظف به نجات جان دریانوردان در شرایط اضطراری می‌دانند.[2]

کارشناسان حقوق دریایی تاکید دارند که نیازهای اولیه انسانی هرگز نباید تحت‌الشعاع مناقشات سیاسی و تحریم‌های اقتصادی یک‌جانبه قرار گیرد. ممانعت از ارسال آب و غذای کافی برای خدمه غیرنظامی، نقض آشکار اصول بنیادین سازمان بین‌المللی دریانوردی در زمینه حفظ ایمنی جان اشخاص در دریا محسوب می‌شود.[3]

سرنوشت این نوزده نفتکش و خدمه آن‌ها اکنون به طور کامل به نتیجه رایزنی‌های دیپلماتیک در روزهای آینده بستگی دارد. در صورت تداوم امتناع سری‌لانکا از همکاری، مالکان این شناورها باید به دنبال مسیرهای جایگزین و بسیار پرهزینه‌تر برای تامین آذوقه از طریق واسطه‌های دیگر باشند.[1][2]

این حادثه بی‌سابقه بار دیگر آسیب‌پذیری شدید زنجیره تامین دریایی ایران را در آب‌های دوردست نمایان می‌سازد. تا زمانی که راهکاری عملی برای تفکیک نیازهای بشردوستانه از محدودیت‌های تجاری یافت نشود، جان دریانوردان در چنین ماموریت‌های طولانی‌مدتی همواره در خطر خواهد بود.[3]

پیامدهای لجستیکی در اقیانوس هند

منطقه اقیانوس هند و سواحل مجاور سری‌لانکا یکی از شلوغ‌ترین و مهم‌ترین مسیرهای ترانزیت انرژی در جهان به شمار می‌رود. توقف اجباری نوزده ابرنفتکش در این آبراهه حیاتی، علاوه بر خطرات انسانی، می‌تواند خطرات زیست‌محیطی و ایمنی ناخواسته‌ای را برای ترافیک دریایی منطقه ایجاد کند.[2]

هر یک از این نفتکش‌های غول‌پیکر ده‌ها خدمه متخصص را در خود جای داده‌اند که مجموع آن‌ها به صدها دریانورد می‌رسد. تامین آب شیرین برای مصارف شرب و بهداشتی این تعداد نیروی انسانی در میانه اقیانوس، نیازمند پشتیبانی مستمر لجستیکی از سوی بنادر نزدیک است.[3]

سفارت ایران در تلاش است تا از طریق نهادهای بین‌المللی و سازمان‌های غیردولتی مستقر در منطقه، راهی برای ارسال محموله‌های اضطراری بیابد. با این وجود، شرکت‌های تامین‌کننده محلی به دلیل ترس از جریمه‌های ثانویه، تمایلی به عقد قرارداد مستقیم با شناورهای ایرانی نشان نمی‌دهند.[2]

چشم‌انداز دیپلماتیک بحران

در حالی که تنش‌ها در خاورمیانه و مسیرهای منتهی به تنگه هرمز به شدت افزایش یافته است، گسترش این چالش‌ها به آب‌های جنوب آسیا نشان‌دهنده ابعاد جهانی این مناقشه است. کلمبو که خود با چالش‌های اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند، سعی دارد از قرار گرفتن در میانه این تقابل خودداری ورزد.[1][3]

حل این بحران پیچیده نیازمند مداخله سریع و قاطع نهادهای بشردوستانه دریایی است. اگر توافقی فوری برای ارسال حداقل نیازهای حیاتی صورت نگیرد، جامعه جهانی به زودی شاهد یکی از بزرگترین بحران‌های انسانی برای دریانوردان تجاری در سال‌های اخیر خواهد بود.[2][3]

بر اساس مقررات بین‌المللی، بنادر موظف‌اند در شرایط اضطراری که جان خدمه در خطر جدی است، خدمات پناهگاهی و تامین آذوقه را ارائه دهند. استنکاف از این وظیفه انسانی، می‌تواند به عنوان یک رویه خطرناک در حقوق بین‌الملل دریاها ثبت شود و امنیت دریانوردی را در سطح جهانی به مخاطره بیندازد.[2]

ناوگان تجاری ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی برای دسترسی به خدمات اولیه بندری روبه‌رو بوده است. با این حال، مسدود شدن کامل مسیرهای تامین آب و غذا برای نوزده کشتی به صورت هم‌زمان، سطح جدیدی از محدودیت‌ها را نشان می‌دهد که مستقیما حیات نیروی کار انسانی را هدف قرار داده است.[3]

فعالان حقوق دریانوردان هشدار می‌دهند که فرسایش جسمی و روانی خدمه در اثر کمبود منابع، احتمال بروز خطاهای انسانی و حوادث ناگوار دریایی را به شدت افزایش می‌دهد. حفظ ایمنی این شناورهای حامل مواد نفتی نیازمند هوشیاری کامل و سلامت جسمانی کادر هدایت‌کننده آن‌ها است.[2]