اتهام آموزش نیروهای واکنش سریع سودان (RSF) توسط اتیوپی؛ تشدید تنش‌های منطقه‌ای با اریتره و رقابت امارات/عربستان

یک اردوگاه نظامی بزرگ و مستحکم در غرب اتیوپی به عنوان محلی مخفی برای آموزش هزاران جنگجوی مرتبط با نیروهای واکنش سریع سودان (RSF) ظاهر شده است. این تأسیسات که در منطقه دورافتاده بنی‌شانگول-گوموز، در حدود ۳۲ کیلومتری مرز سودان واقع شده، اولین مدرک مستقیم از دخالت اتیوپی در جنگ داخلی ویرانگر سودان به شمار می‌رود. گزارش شده است که این اردوگاه که در زمین‌های جنگلی نزدیک شهر آسوسا ایجاد شده، ظرفیت اسکان تا ۱۰,۰۰۰ نفر نیروی تازه‌کار را دارد.[1]

اسناد دیپلماتیک و یادداشت‌های امنیتی داخلی حاکی از آن است که امارات متحده عربی (UAE) تأمین مالی ساخت این اردوگاه و همچنین مربیان نظامی آن را بر عهده داشته است. تصاویر ماهواره‌ای بررسی شده توسط ناظران بین‌المللی، توسعه سریع در این محل را نشان می‌دهد، از جمله برپایی صدها چادر، ورود کامیون‌های لجستیکی سنگین و زیرساخت‌های جدید پشتیبانی پهپادی در فرودگاه نزدیک آسوسا.[1][3]

این افشاگری نشان‌دهنده تشدید خطرناک درگیری است که تاکنون ده‌ها هزار کشته و بیش از ۱۱ میلیون آواره بر جای گذاشته است. نیروهای واکنش سریع (RSF) به فرماندهی محمد حمدان دقلو، از آوریل ۲۰۲۳ درگیر یک جنگ فرسایشی بی‌رحمانه با نیروهای مسلح سودان (SAF) بوده‌اند. تا پیش از این، حمایت خارجی از این نیروهای شبه‌نظامی عمدتاً از طریق خطوط تدارکاتی مخفی در چاد، لیبی و اوگاندا انجام می‌شد.[2]

اتیوپی با میزبانی یک مرکز آموزشی اختصاصی، عملاً یک جبهه شرقی جدید را گشوده است. انتظار می‌رود نیروهای تازه‌کار در اردوگاه بنی‌شانگول-گوموز – که بنا به گزارش‌ها شامل اتیوپیایی‌ها، مزدوران سودان جنوبی و شورشیان سودانی هستند – مستقیماً به ایالت نیل آبی سودان اعزام شوند. این موقعیت استراتژیک به نیروهای واکنش سریع اجازه می‌دهد تا از یک جناح که قبلاً امن بود، به نیروهای مسلح سودان فشار وارد کنند و چالش‌های نظامی پیش روی دولت سودان را تشدید نمایند.[1][2]

امارات متحده عربی قاطعانه هرگونه دخالت در درگیری سودان را تکذیب کرده و اعلام نموده که طرف درگیری‌ها نیست. مقامات اتیوپی نیز به طور مشابه اتهامات مربوط به میزبانی جنگجویان RSF را رد کرده و این گزارش‌ها را تلاشی برای ایجاد تفرقه بین آدیس آبابا و خارطوم دانسته‌اند. با این حال، هیئت‌های سازمان ملل، محققان مستقل و منابع دیپلماتیک متعدد به طور مداوم حمایت لجستیکی امارات از RSF را مستند کرده‌اند.[1]

وجود این اردوگاه، همسویی ژئوپلیتیکی گسترده‌تری را در سراسر شاخ آفریقا تسریع می‌کند. تعمیق روابط اتیوپی با RSF و امارات، کشورهای همسایه، به ویژه مصر و اریتره را نگران کرده است. هر دو کشور قاطعانه در کنار نیروهای مسلح سودان (SAF) قرار گرفته‌اند و محور امارات-اتیوپی را تهدیدی مستقیم برای منافع امنیت ملی خود می‌دانند.[3][4]

برای مصر، خطرات حیاتی است. قاهره سد بزرگ رنسانس اتیوپی – که درست در آن سوی مرز ایالت نیل آبی سودان قرار دارد – را یک نقطه ضعف حیاتی می‌داند. چشم‌انداز فعالیت نیروهای RSF تحت حمایت امارات در نزدیکی این سد، مصر را بر آن داشته تا حمایت نظامی خود از ارتش سودان را افزایش دهد و روابط امنیتی نزدیک‌تری با سومالی و اریتره برقرار کند و عملاً اتیوپی را به محاصره درآورد.[3][4]

در همین حال، اریتره پس از پیامدهای حل‌نشده جنگ تیگرای، همچنان عمیقاً نسبت به توسعه‌طلبی اتیوپی بدبین است. رئیس‌جمهور ایسایاس آفورکی روابط محکمی با نیروهای مسلح سودان برقرار کرده تا مرز غربی اریتره را امن سازد و با نفوذ رو به رشد امارات در منطقه دریای سرخ مقابله کند. این پویایی، مرز اتیوپی و اریتره را به یک خط گسل به شدت نظامی‌شده تبدیل کرده است.[3]

این قطبی‌سازی، قدرت‌های رقیب خاورمیانه را به خود جذب کرده و شاخ آفریقا را به میدان نبرد نیابتی تبدیل کرده است. عربستان سعودی و ترکیه به طور فزاینده‌ای در حال هماهنگی حمایت‌های دیپلماتیک و نظامی خود از نیروهای مسلح سودان و اریتره هستند. این بلوک نوظهور در تقابل مستقیم با سرمایه‌گذاری‌های استراتژیک امارات در اتیوپی و حمایت ادعایی آن از RSF قرار دارد که منعکس‌کننده رقابت‌های گسترده‌تر خلیج فارس است.[4]

پیامدهای این رقابت نیابتی در حال حاضر به درگیری‌های فعال سرایت کرده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که درگیری‌ها در غرب تیگرای شامل عناصری از RSF بوده که در کنار نیروهای فدرال اتیوپی و شبه‌نظامیان محلی علیه شورشیان منطقه‌ای می‌جنگیدند. این درگیری‌های فرامرزی نشان می‌دهد که چگونه اختلافات سیاسی داخلی به سرعت در رقابت‌های بین‌دولتی ادغام می‌شوند.[4]

سازمان‌های بشردوستانه هشدار می‌دهند که بین‌المللی شدن درگیری، رنج غیرنظامیان گرفتار در آتش متقابل را طولانی‌تر خواهد کرد. سرازیر شدن بودجه خارجی و تسلیحات پیشرفته – از جمله پهپادهای تهاجمی – این امکان را به نیروهای مسلح سودان و RSF داده است که عملیات‌های با شدت بالا را علیرغم قحطی گسترده و فروپاشی اقتصادی ادامه دهند.[2]

تحلیلگران منطقه‌ای هشدار می‌دهند که بدون مداخله دیپلماتیک فوری، بحران‌های درهم‌تنیده در سودان، اتیوپی و سومالی می‌توانند یک جنگ فراملی گسترده‌تر را شعله‌ور سازند. همگرایی مناقشه آب نیل، پیامدهای جنگ تیگرای و جنگ داخلی سودان، کل شاخ آفریقا را تهدید به بی‌ثباتی می‌کند و خطرات جدی برای تجارت دریایی جهانی از طریق دریای سرخ و خلیج عدن به وجود می‌آورد.[3][4]