گلوریا استاینم، نویسنده و نماد فمینیسم، در ۹۲ سالگی درگذشت

روز پنجشنبه، ۳ سپتامبر ۲۰۲۶، جنبش فمینیستی آمریکا آشناترین صدای خود را از دست داد؛ گلوریا استاینم در ۹۲ سالگی درگذشت. این روزنامه‌نگار، نویسنده و کنشگر در منهتن چشم از جهان فروبست و از خود میراثی به جا گذاشت که چشم‌انداز فرهنگی و سیاسی ایالات متحده را برای همیشه زیر و رو کرد.[1][2]

مرگ استاینم مهر پایانی است بر فصل تعیین‌کننده‌ی موج دوم فمینیسم؛ جنبشی که او خودش آن را به جریان اصلی جامعه کشاند. او که در سال ۱۹۳۴ در تولیدو، اوهایو به دنیا آمده بود، بیش از نیم قرن را به عنوان شناخته‌شده‌ترین سفیر این جنبش سپری کرد؛ نویسنده‌ای که طنز تیزبینانه‌اش را به سلاح تبدیل کرد و استراتژیستی که خوب می‌دانست تغییر سیاسی، بدون یک زلزله‌ی فرهنگی ممکن نیست.[6][7]

او فقط درباره‌ی «سقف شیشه‌ای» ننوشت؛ بلکه شخصاً آستین بالا زد تا داربست‌های نگهدارنده‌ی آن را در هم بشکند. استاینم با پایه‌گذاری مجله «میز» (Ms.) در سال ۱۹۷۱، تریبونی ساخت که خشونت خانگی، حقوق باروری و آزار در محیط کار را نه به عنوان «مشکلات خصوصی زنانه»، بلکه به چشم بحران‌های فوری ملی می‌دید. ضمیمه‌ی افتتاحیه‌ی این مجله در مجله‌ی نیویورک، تمام ۳۰۰ هزار نسخه‌ی چاپی‌اش را تنها در هشت روز به فروش رساند.[2][5]

گزارش افشاگرانه و مخفیانه‌ی او در سال ۱۹۶۳ در نقش یک «پلی‌بوی بانی»، هنوز هم یک کلاس درس تمام‌عیار در روزنامه‌نگاری میدانی است؛ گزارشی که واقعیت طاقت‌فرسا و استثمارگرانه‌ی پشت پرده‌ی شیک‌ترین فانتزی مردانه‌ی آن دوران را عریان کرد. استاینم در جمله‌ی معروفی می‌گوید: «حقیقت تو را آزاد خواهد کرد، اما اول حسابی روی اعصابت می‌رود»؛ شعاری که به زمزمه‌ی غیررسمی نسل‌های متمادی از کنشگران تبدیل شد.[1][7]

فراتر از تلاش‌هایش برای رهایی زنان، استاینم مدافعی سرسخت برای حقوق مدنی گسترده‌تر بود. او همواره از برابری حقوق جامعه‌ی رنگین‌کمانی (LGBTQ+) دفاع می‌کرد و خیلی زود فهمید که مبارزه با تبعیض جنسیتی، پیوندی ناگسستنی با مبارزه برای حقوق اقلیت‌های جنسی و جنسیتی دارد.[3]

دامنه‌ی نفوذ او بسیار فراتر از مرزهای آمریکا رفت. ناظران بین‌المللی او را به عنوان نمادی جهانی می‌شناختند که به صدور ادبیات رهایی زنان کمک کرد و الهام‌بخش جنبش‌های مردمی از اروپا تا آسیا شد. در سال ۲۰۱۳، باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت، «نشان افتخار آزادی رئیس‌جمهوری» را به او اهدا کرد و جایگاهش را در تالار مشاهیر آمریکا برای همیشه تثبیت نمود.[4][8]

استاینم حتی در سال‌های پایانی عمرش هم پای ثابت سالن‌های سخنرانی و نویسنده‌ای پرکار باقی ماند. کتاب خاطرات او در سال ۲۰۱۵ با نام «زندگی من در جاده»، دهه‌ها سفر و سازمان‌دهی او را روایت می‌کرد و نشان داد که تعهد او به این آرمان، حتی با ورود به دهه‌های هشتاد و نود زندگی‌اش، ذره‌ای رنگ نباخته است.[1][2]

حالا سوال اینجاست که جنبشی که او شکل داد، چگونه میراثش را به پیش خواهد برد. در سال ۲۰۲۶ که حقوق باروری و برابری جنسیتی همچنان میدان‌های نبرد سیاسی پرتنشی هستند، کارهای بنیادین استاینم هم یک نقشه‌ی راه است و هم یک فراخوان بیداری برای نسل بعدی کنشگران. سازمان‌هایی که او در تأسیس‌شان نقش داشت، از جمله «انجمن سیاسی ملی زنان»، اکنون با چشم‌اندازی روبه‌رو هستند که برای او هم به‌شدت تغییریافته و هم به‌طرز کلافه‌کننده‌ای آشنا به نظر می‌رسید.[1][5][6]