گسترش ماموریت‌های ناو هواپیمابر لیائونینگ چین در اقیانوس آرام هم‌زمان با رزمایش مشترک آمریکا و ژاپن

ناو هواپیمابر لیائونینگ چین با اجرای رشته‌عملیات پروازی در نزدیکی حریم هوایی ژاپن و عبور از تنگه‌های فیلیپین، شتاب عملیاتی خود را در غرب اقیانوس آرام افزایش داده است. این استقرار نظامی در اکتبر ۲۰۲۶، دومین گشت‌زنی منطقه‌ای عمده این شناور در سال جاری به شمار می‌رود که نشان‌دهنده جهت‌گیری پکن به‌سوی تثبیت توانایی‌های پایدار در آب‌های آزاد و دوردست است.[1][4]

این ناوگروه رزمی با اسکورت دو ناوشکن رادارگریز پیشرفته تایپ ۰۵۵ به نام‌های «آن‌شان» و «ووشی» و یک ناوشکن تایپ ۰۵۲ دی‌ال به نام «هواینان»، در ۱۴ اکتبر از آبراه میان اوکیناوا و جزیره میاکو گذشت. این یگان بلافاصله رشته‌عملیات نشست و برخاست جنگنده‌های خود را در فاصله‌ای حدود ۲۵۰ کیلومتری جنوب جزیره ایشیگاکی ژاپن آغاز کرد.[2][5][6]

وزارت دفاع ژاپن اعلام کرد نیروی خوددفاع دریایی این کشور یک فروند ناوشکن و هواپیماهای گشت‌زنی را برای رصد این ناوگروه به کار گرفته است. افزون بر این، در واکنش به فعالیت جنگنده‌های جی-۱۵ مستقر بر ناو لیائونینگ در مجاورت مجمع‌الجزایر ژاپن، جنگنده‌های نیروی خوددفاع هوایی این کشور نیز دست به پرواز رهگیری اضطراری زدند.[2][5]

کارل تایر، کارشناس مسائل آسیا در دانشگاه نیو ساوت ولز، در این باره می‌گوید: «سفر دریایی اخیر لیائونینگ بخشی از یک الگوی تکاملی و تثبیت‌شده در زمینه استقرار برای آموزش‌های دریانوردی در آب‌های دوردست ارزیابی می‌شود. لیائونینگ با حضور بی‌وقفه خود در آب‌های نزدیک و دور چین، توان نظامی دریایی و وزن ژئوپلیتیک پکن را به نمایش می‌گذارد.»[1]

هم‌پوشانی با رزمایش‌های مشترک متحدان

مانورهای دریایی چین هم‌زمان با رزمایش دوسالانه و عظیم «کین سورد ۲۷» میان ایالات متحده و ژاپن صورت می‌گیرد. این رزمایش مشترک که از ۱۹ تا ۲۹ اکتبر برگزار می‌شود، حدود ۴۵ هزار نیروی ژاپنی، ۱۲ هزار نظامی آمریکایی، ۲۶۰ فروند هواگرد و ۴۰ ناو جنگی را در گستره منطقه به کار گرفته است.[3][5]

وزارت دفاع چین استقرار لیائونینگ را بخشی متعارف از برنامه سالانه آموزشی خود توصیف کرد. سخنگوی این وزارتخانه یادآور شد که این عملیات کاملاً منطبق بر قوانین بین‌المللی است و تهدیدی متوجه کشوری خاص نمی‌کند، هرچند تطابق زمانی آن با تمرکز نظامی نیروهای متحدان آشکار است.[3][4]

تحلیل‌گران نظامی معتقدند استقرار لیائونینگ به‌مثابه یک وزنه‌تعادل راهبردی در برابر تمرینات مشترک آمریکا و ژاپن عمل می‌کند. موقعیت‌یابی این ناوگروه در واقع توانمندی نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین را در زمینه هدایت عملیات در مناطق دریایی پرمناقشه و هم‌زمان با تمرکز شدید نیروهای خارجی در همان حوزه، محک می‌زند.[1][3]

ناوگروه لیائونینگ تا ۲۳ اکتبر مسیر خود را به‌سمت جنوب امتداد داد و با عبور از تنگه باسیلان، حدفاصل باسیلان و شهر زامبوانگا در جنوب فیلیپین، مانور خود را پی گرفت. این جابه‌جایی راهبردی، بستر ورود این شناورهای سنگین را به دریای جنوبی چین مهیا کرد و چرخه گشت‌زنی چند هفته‌ای آنها را در طول زنجیره نخست جزایر کامل ساخت.[2][6]

گذار به مأموریت‌های تمام‌عیار رزمی

لیائونینگ که در سال ۲۰۱۲ و بر پایه بدنه بازسازی‌شده یک ناو ساخت شوروی به آب انداخته شد، در اصل سکویی برای آموزش هوانوردی نوپای دریایی چین بود. با این حال، تداوم و شدت مأموریت‌های اخیر آن نشان می‌دهد که این ناو به‌طور رسمی به یک سامانه رزمی عملیاتی با توان اعمال قدرت فراتر از آب‌های ساحلی بدل شده است.[1][6]

رسانه‌های دولتی چین با برجسته‌سازی این دگرگونی مأموریتی، مسیر تکامل این ناو را از یک «پیشگام آب‌های ساحلی» به یک «تیغه برنده در دریاهای آزاد» تعبیر کرده‌اند. توانایی این ناو برای تداوم‌بخشی به سورتی‌های فشرده پروازی در فواصل دوردست از پشتیبانی سرزمینی، گامی بنیادین در چارچوب راهبرد دریایی پکن شمرده می‌شود.[4]

کولین کوه، پژوهشگر ارشد دانشکده مطالعات بین‌الملل راجاراتنام در دانشگاه صنعتی نانیانگ، توضیح می‌دهد: «ناو هواپیمابر شاندونگ اساساً نسخه ارتقایافته لیائونینگ است.» به باور او، این ناو قدیمی‌تر اکنون در جایگاه بستری برای آزمودن فناوری‌ها و مفاهیم عملیاتی نوین به کار گرفته می‌شود تا پیش از تعمیم به کل ناوگان، ارزیابی میدانی شوند.[1]

ناو لیائونینگ حامل جنگنده‌های شنیانگ جی-۱۵ ملقب به «کوسه پرنده» است؛ جنگنده‌های دوموتوره سنگینی که طرح توسعه آنها از هواپیماهای روسی منشعب شده است. گرچه سکوی پرش موسوم به اسکی‌جامپ وزن برخاست و ظرفیت سوخت‌گیری این پرنده‌ها را محدود می‌کند، اما جی-۱۵ها همچنان رهگیرهایی توانمند هستند که چتر دفاع هوایی ناوگان را تا صدها کیلومتر گسترش می‌دهند.[4][6]

یگان هوایی این ناو در گشت‌زنی‌های اخیر رفتارهای تهاجمی‌تری نیز بروز داده است. در جریان مأموریتی در دسامبر ۲۰۲۵، جنگنده‌های جی-۱۵ چین رادارهای هدایت آتش خود را بر روی شکاری‌های اف-۱۵ ژاپنی بر فراز آب‌های بین‌المللی قفل کردند؛ رویدادی که به جهش کم‌سابقه تنش‌های امنیتی دوجانبه منجر شد.[5][6]

آزمودن مرزهای راهبردی منطقه

گسترش حوزه فعالیت لیائونینگ، این ناوگروه را در مجاورت مستقیم کانون‌های تنش سرزمینی قرار داده است. تمرینات هوایی این ناو نزدیک جزایر سنکاکو که تحت کنترل ژاپن قرار دارد اما پکن مدعی مالکیت آن است، به انجام رسید و خط سیر ناوبری آن نیز از مبادی ورودی بخش شرقی تایوان عبور کرد.[1][3]

وزارت دفاع تایوان با اعمال وضعیت آماده‌باش ارتقایافته، جابه‌جایی این ناوگروه را به‌عنوان تمرینی احتمالی برای شبیه‌سازی محاصره همه‌جانبه زیر نظر گرفت. تایپه آب‌های شرق جزیره را معبر تدارکاتی حیاتی قلمداد می‌کند که بازماندن آن در هر منازعه نظامی نقشی بنیادین در تداوم زنجیره دفاعی خواهد داشت.[1][5]

دولت فیلیپین نیز به‌طور هم‌زمان گذر این یگان رزمی از دریای سلبس و تنگه باسیلان را رهگیری کرد. با آنکه این عبور در مسیر خطوط کشتیرانی بین‌المللی رخ داد، با این حال حضور یک ناوگروه هواپیمابر با تسلیحات کامل بر پیچیدگی و شکنندگی محیط امنیتی دریای جنوبی چین می‌افزاید.[2][6]

گلوگاه‌های حساس دریایی

با ورود پیوسته شناورهای سطحی و تهاجمی مدرن به خدمت در نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین، انتظار می‌رود برنامه مأموریتی لیائونینگ همچنان با شتاب حفظ شود. گشت‌زنی‌های پیاپی این شناور، تجربه حیاتی عملیات در آب‌های عمیق را برای ناوگانی تأمین می‌کند که در پی خنثی‌سازی برتری سنتی دریایی آمریکا در پهنه هند و آرام است.[1][4]

نیروی دریایی ارتش چین در یک دهه اخیر رشدی تصاعدی را تجربه کرده و ده‌ها فروند ناوشکن و ناوچه جدید را جهت همراهی ناوهای هواپیمابر به آب انداخته است. این نرخ بالای توان صنعتی به پکن اجازه داده است تا ناوگروه‌هایی با لایه‌های دفاعی و تهاجمی تودرتو سامان دهد؛ ساختاری که شباهت تام به الگوهای سازماندهی یگان‌های دریایی ایالات متحده دارد.[1][6]

افق غایی این مانورها برقراری استقرار پیوسته ناوهای هواپیمابر چین در پهنه دریای فیلیپین است. پکن با الحاق قریب‌الوقوع سومین ناو خود به نام فوجیان که آزمایش‌های دریایی را سپری می‌کند، ظرفیتی خلق خواهد کرد که بتواند همواره حداقل یک ناوگروه رزمی را در شرق تایوان مستقر نگاه دارد.[1][6]

در زمانه حاضر، لیائونینگ اهرم اصلی برای ارزیابی مرزهای عملیاتی این چشم‌انداز است. گذار اکتبر این شناور ثابت می‌کند که نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق دیگر در آب‌های حاشیه‌ای و پیرامونی خود محصور نمانده، بلکه در حال تثبیت حضور عملیاتی و عادی‌سازی آن در حوزه گسترده غرب اقیانوس آرام است.[1][4]