گزارش‌ها از آمادگی ترامپ برای کاهش تحریم‌های ایران در ازای امتیازات هسته‌ای

روز دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶)، رسانه‌های معتبر بین‌المللی به نقل از مقام‌های ارشد آمریکایی گزارش دادند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، برای اعطای امتیازات اقتصادی به تهران در ازای دریافت امتیازات هسته‌ای چراغ سبز نشان داده است. بر اساس این گزارش‌ها، واشنگتن آماده است در صورت مشاهده «پیشرفت ملموس» در پرونده هسته‌ای، بخشی از تحریم‌های فلج‌کننده اعمال‌شده علیه جمهوری اسلامی را لغو کرده و مسیر را برای آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران هموار کند. این تغییر موضع آشکار، نشان‌دهنده تمایل کاخ سفید برای خروج از بن‌بست دیپلماتیک فعلی و یافتن یک راه‌حل سیاسی برای یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های بین‌المللی است.[1][2]

پایگاه خبری اکسیوس و شبکه تلویزیونی سی‌ان‌ان در گزارش‌های جداگانه‌ای به نقل از یک مقام مطلع آمریکایی تأکید کرده‌اند که واشنگتن از طریق ۲ واسطه منطقه‌ای در حال رایزنی فشرده با تهران است. یک مقام آمریکایی روز دوشنبه در گفت‌وگو با رسانه‌های خبری تصریح کرد: «دونالد ترامپ مایل است در ازای پیشرفت ملموس در موضوع هسته‌ای، به ایران در زمینه تحریم‌ها امتیاز دهد». به گفته این منابع، دولت ترامپ به دنبال دریافت تضمین‌های قطعی و قابل راستی‌آزمایی از سوی ایران مبنی بر توقف یا عقب‌گرد در برنامه غنی‌سازی اورانیوم است تا در مقابل، امتیازات اقتصادی قابل توجهی را به تهران ارائه دهد.[2][3]

این پیام‌ها و شروط جدید از طریق کانال‌های دیپلماتیک و میانجی‌گران به هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در نیویورک منتقل شده است. در همین راستا، رسانه‌ها گزارش داده‌اند که سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در حاشیه ۸۱امین مجمع عمومی سازمان ملل متحد دیدارهای مهمی را با میانجی‌گران قطری آغاز کرده است تا درباره پیشنهادهای جدید واشنگتن و راه‌های برون‌رفت از بحران کنونی رایزنی کند. حضور فعال دیپلمات‌های قطری در این روند، نشان‌دهنده جدیت طرفین برای حفظ کانال‌های ارتباطی غیرمستقیم و جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها در منطقه خاورمیانه است.[5][6]

یک مقام ارشد آمریکایی در گفت‌وگو با شبکه خبری الجزیره با تأیید روند جاری دیپلماتیک اعلام کرد که مذاکره‌کنندگان همچنان به گفت‌وگوهای غیرمستقیم و «سازنده» با هیئت ایرانی ادامه می‌دهند. با این حال، این مقام آمریکایی با لحنی هشدارآمیز تأکید کرد که تا زمانی که «به مسائل هسته‌ای رسیدگی نشود» و نگرانی‌های جامعه جهانی در این باره برطرف نگردد، هیچ توافق نهایی و پایداری حاصل نخواهد شد. این اظهارات نشان می‌دهد که با وجود فضای مثبت ایجادشده، اختلافات بنیادین میان ۲ کشور همچنان به قوت خود باقی است و مسیر رسیدن به توافق هموار نیست.[4]

موضوع آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در خارج از کشور، یکی از محورهای اصلی این مذاکرات غیرمستقیم به شمار می‌رود. اقتصاد ایران در سال‌های اخیر تحت تأثیر تحریم‌های همه‌جانبه ایالات متحده با چالش‌های بی‌سابقه‌ای از جمله تورم فزاینده و کاهش شدید ارزش پول ملی روبه‌رو بوده است. پیشنهاد جدید واشنگتن مبنی بر آزادسازی ده‌ها میلیارد دلار از این منابع مالی در ازای امتیازات هسته‌ای، می‌تواند جذابیت بالایی برای تهران داشته باشد و به عنوان یک محرک قوی برای پیشبرد مذاکرات و دستیابی به یک تفاهم اولیه عمل کند.[1][3]

با وجود این سیگنال‌های مثبت و تلاش‌های دیپلماتیک در جریان، مقام‌های واشنگتن همچنان نسبت به تعهدات تهران و پیشنهادهای ارائه‌شده از سوی هیئت ایرانی ابراز تردید می‌کنند. رسانه‌های آمریکایی تأکید کرده‌اند که دستیابی به هرگونه توافق احتمالی، نیازمند اقدامات عملی از سوی ایران در زمینه محدودسازی غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم و افزایش دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأسیسات هسته‌ای است. ناظران سیاسی معتقدند که گره زدن مستقیم کاهش تحریم‌ها به پیشرفت در پرونده هسته‌ای، استراتژی جدید و هدفمند واشنگتن برای مدیریت بحران و جلوگیری از هسته‌ای شدن ایران است.[1][2]

در سوی دیگر میز مذاکره، مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی ایران نیز بر حفظ حقوق ملی و خطوط قرمز تعیین‌شده از سوی حاکمیت تأکید دارند. منابع نزدیک به هیئت مذاکره‌کننده ایرانی که متشکل از ده‌ها دیپلمات و کارشناس ارشد است، بارها اعلام کرده‌اند که تهران منافع حیاتی خود را تحت فشارهای سیاسی و اقتصادی واگذار نخواهد کرد. با این وجود، دستگاه دیپلماسی ایران نشان داده است که همزمان برای یافتن راه‌حل‌های دیپلماتیک مبتنی بر احترام متقابل و کاهش فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های یک‌جانبه، آمادگی کامل دارد و از هرگونه ابتکار عمل سازنده استقبال می‌کند.[5]

این دور از مذاکرات فشرده و غیرمستقیم در نیویورک، در صورت موفقیت، می‌تواند نقطه عطفی تاریخی در روابط پرتنش ۲ کشور پس از گذشت بیش از ۴۰ سال قطع روابط دیپلماتیک باشد. پس از ماه‌ها تنش‌های نظامی منطقه‌ای و بن‌بست کامل در مسیر دیپلماسی، توافق بر سر فرمول «کاهش تحریم‌ها در برابر امتیازات هسته‌ای» نه تنها می‌تواند خطر بروز یک درگیری نظامی گسترده را کاهش دهد، بلکه مسیر را برای توافق‌های جامع‌تر و ثبات پایدار در منطقه خاورمیانه هموار خواهد ساخت.[1][4]