بیست‌وپنجمین نشست سازمان همکاری شانگهای؛ تمرکز بر امنیت افغانستان و درخواست برای پایان جنگ

بیست‌وپنجمین نشست سالانه سازمان همکاری شانگهای (SCO) روز دوشنبه در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، با حضور سران بیش از دوازده کشور جهان آغاز به کار کرد. این اجلاس که مصادف با ربع قرن فعالیت این سازمان است، با هدف بررسی چالش‌های امنیتی و اقتصادی اوراسیا و ایفای نقش به عنوان یک نیروی متوازن‌کننده در برابر نفوذ غرب برگزار می‌شود.[1][3]

یکی از محورهای اصلی نشست امسال، پیامدهای بی‌ثباتی در خاورمیانه و تأثیر آن بر امنیت کل منطقه بود. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در سخنرانی خود با اشاره به درگیری‌های جاری، موضعی صریح اتخاذ کرد و هشدار داد که ادامه و طولانی شدن جنگ، نه منافع ایران را تأمین می‌کند و نه به نفع هیچ‌یک از کشورهای منطقه است.[1]

این اظهارات نشان‌دهنده تلاش دیپلماتیک برای اولویت دادن به ثبات اقتصادی و جلوگیری از فرسایش منابع در درگیری‌های نظامی طولانی‌مدت است. سازمان همکاری شانگهای که در طول ۲۵ سال گذشته همواره بر توسعه روابط اقتصادی و همکاری‌های امنیتی تأکید داشته، اکنون به بستری برای طرح چنین رویکردهایی تبدیل شده است.[1][3]

در کنار تحولات خاورمیانه، وضعیت امنیتی افغانستان یکی دیگر از موضوعات کلیدی و کانون بحث‌های رهبران حاضر در بیشکک بود. این در حالی است که از حکومت طالبان برای شرکت در این نشست دعوت رسمی به عمل نیامده بود، اما موقعیت ژئوپلیتیک این کشور بررسی شرایط آن را اجتناب‌ناپذیر کرده است.[2]

افغانستان با سه عضو اصلی سازمان همکاری شانگهای، یعنی چین، تاجیکستان و ازبکستان، نزدیک به ۱۶۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد. به همین دلیل، تحولات امنیتی، اقتصادی و اجتماعی در داخل افغانستان به طور مستقیم بر ثبات مرزها و امنیت ملی این کشورهای همسایه تأثیر می‌گذارد.[2]

رهبران حاضر در اجلاس درباره چگونگی مدیریت خلأ امنیتی در افغانستان و جلوگیری از سرریز شدن افراط‌گرایی به کشورهای همجوار تبادل نظر کردند. هدف اصلی این گفت‌وگوها، یافتن سازوکارهایی برای کنترل مرزها و مهار تهدیدات احتمالی بدون نیاز به رسمیت شناختن دیپلماتیک حکومت فعلی کابل است.[2]

این نشست همچنین فرصتی برای ارزیابی مسیر طی شده توسط سازمان همکاری شانگهای در دو دهه و نیم گذشته بود. در بیانیه رسمی این سازمان تأکید شده است که رشد و گسترش نفوذ آن در پهنه اوراسیا، ریشه در «روحیه شانگهای» دارد؛ مفهومی که بر اعتماد متقابل، منافع مشترک، برابری و احترام به تنوع فرهنگی استوار است.[3]

با توجه به فشارهای اقتصادی و تحریم‌های بین‌المللی علیه برخی از اعضای کلیدی این سازمان، ایجاد کریدورهای اقتصادی امن و سازوکارهای مالی مستقل از غرب، بیش از پیش اهمیت یافته است. اجلاس بیشکک نشان داد که کشورهای عضو به دنبال ایجاد یک معماری منسجم اوراسیایی برای مقابله با این فشارها هستند.[1][3]

در نهایت، بیست‌وپنجمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای تصویری از یک بلوک منطقه‌ای را ارائه می‌دهد که در تلاش است میان بحران‌های چندگانه تعادل ایجاد کند. از مدیریت پیامدهای جنگ در خاورمیانه تا مهار نااطمینانی‌های مزمن در افغانستان، این سازمان به دنبال ترسیم مسیری مشترک در یک چشم‌انداز جهانی به شدت چندپاره است.[1][2][3]