تکذیب گزارش اکسیوس توسط ترامپ؛ رد پیشنهاد کاهش تحریم‌ها به جمهوری اسلامی در آستانه مذاکرات نیویورک

برخلاف مذاکرات سال ۲۰۱۵ که با چراغ سبز اولیه برای کاهش تحریم‌ها آغاز شد، دور جدید تلاش‌های دیپلماتیک در نیویورک با یک تکذیبیه قاطع از سوی بالاترین مقام اجرایی آمریکا همراه شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، روز دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ گزارش وب‌سایت خبری «اکسیوس» مبنی بر پیشنهاد واشینگتن برای کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران را کذب خواند. این واکنش سریع نشان می‌دهد که ساختار تصمیم‌گیری در کاخ سفید، هرگونه انعطاف اقتصادی را به اقدامات عملی و پیش‌دستانه تهران در پرونده هسته‌ای مشروط کرده است.[1][2]

ترامپ به صراحت اعلام کرد که هیچ پیشنهادی مبنی بر کاهش فشارها به جمهوری اسلامی ارائه نداده است. پیش از این، اکسیوس به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده بود که دولت ترامپ آماده است در ازای توقف بخش‌هایی از برنامه هسته‌ای ایران، کاهش محدود تحریم‌ها را بررسی کند. با این حال، ترامپ این ادعا را به‌شدت رد کرد و تاکید نمود که هیچ‌گونه امتیاز پیش‌دستانه‌ای در کار نخواهد بود.[1][3]

این تحولات رسانه‌ای و سیاسی هم‌زمان با حضور هیئت‌های دیپلماتیک در نیویورک رخ می‌دهد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با میانجی‌های قطری دیدار کرده است تا بن‌بست موجود در مذاکرات غیرمستقیم را بشکند. تکذیبیه شامگاه دوشنبه ترامپ، فضای این مذاکرات را محتاطانه‌تر کرده است، چرا که تهران پیش‌تر هرگونه توافق را به رفع تحریم‌ها و دسترسی به منابع مالی خود منوط دانسته بود.[1]

در حالی که دیپلمات‌ها در تلاش برای یافتن راهی میانه هستند، بازارهای مالی به سرعت به این اخبار واکنش نشان دادند. قیمت دلار در بازار آزاد تهران در روز دوشنبه به رکورد بی‌سابقه ۲۴۴ هزار تومان رسید. این جهش قیمتی نشان‌دهنده نگرانی عمیق بازار از تداوم بن‌بست دیپلماتیک و کاهش امیدها به گشایش‌های ارزی در کوتاه‌مدت است.[5]

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در همین روز با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تاکید کرد که استراتژی فشار واشینگتن در حال نتیجه دادن است. او نوشت: «عملیات طرد اقتصادی باعث شده است که ارزش ریال به پایین‌ترین حد تاریخی خود برسد.» این اظهارات نشان می‌دهد که تیم اقتصادی دولت آمریکا کاهش ارزش پول ملی ایران را نشانه‌ای از موفقیت سیاست‌های تحریمی خود می‌داند.[4]

موضع‌گیری‌های اخیر مقامات آمریکایی حاکی از آن است که واشینگتن قصد دارد از اهرم فشارهای اقتصادی برای وادار کردن تهران به عقب‌نشینی در برنامه هسته‌ای استفاده کند. در سوی مقابل، مقامات جمهوری اسلامی نیز بارها اعلام کرده‌اند که بدون دریافت تضمین‌های معتبر و لغو تحریم‌های کلیدی، حاضر به توقف فعالیت‌های هسته‌ای خود نخواهند بود؛ تقابلی که کار میانجی‌گران را بیش از پیش دشوار کرده است.[1][4]

کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به ویژه قطر و عمان، نگران گسترش درگیری‌ها هستند و تلاش می‌کنند با انتقال پیام‌ها میان تهران و واشینگتن، راهی برای یک توافق موقت پیدا کنند. این کشورها معتقدند که تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر در بازارهای انرژی و امنیت دریانوردی در منطقه منجر شود.[1]

مسیر پیش رو به پاسخ رسمی تهران به پیام‌های منتقل‌شده از طریق دوحه بستگی دارد. با وجود تکذیب پیشنهاد اکسیوس توسط ترامپ، نفس برگزاری جلسات میانجی‌گران نشان می‌دهد که کانال‌های ارتباطی کاملاً مسدود نشده‌اند. پرسش اصلی در روزهای آینده این است که آیا جمهوری اسلامی حاضر به برداشتن گام‌های نخستین در برنامه هسته‌ای خود بدون دریافت تضمین‌های مالی فوری خواهد بود، یا بن‌بست کنونی تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا پابرجا خواهد ماند.[1][2]