هشدار بهزیستی و شورای ملی سالمندان: یک‌سوم جمعیت ایران تا سال ۱۴۳۰ سالمند می‌شوند

در حالی که بسیاری تصور می‌کنند نرخ ۱۴ درصدی سالمندان در جمعیت کنونی ایران هنوز تا نقطه بحران فاصله دارد، سرعت بی‌سابقه این تغییر جمعیتی زنگ خطر را برای سیاست‌گذاران به صدا درآورده است. بر اساس داده‌های جدید، ایران در میان پنج کشور اول جهان با سریع‌ترین روند سالمندی قرار دارد و این شتاب بالا، فرصت برنامه‌ریزی را برای نهادهای متولی به شدت محدود کرده است.[1]

مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان، با ارائه آمارهای تکان‌دهنده اعلام کرد که تا سال ۱۴۳۰، سهم سالمندان از جمعیت کشور به حدود ۳۳ درصد خواهد رسید. این بدان معناست که در کمتر از سه دهه آینده، یک‌سوم جمعیت ایران در گروه سنی بالای ۶۰ سال قرار خواهند گرفت و این تغییر جمعیتی، ضرورت بازنگری جدی در سیاست‌ها و زیرساخت‌های کشور را بیش از پیش آشکار می‌کند.[2]

سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، این پدیده را یک بحران چندلایه توصیف می‌کند. او با اشاره به تفاوت‌های ساختاری ایران با سایر کشورها می‌گوید: «سالمندی در ایران برخلاف بسیاری از کشورهای دنیا چندلایه است و با بیماری، تنهایی، فقدان مراقبت طولانی‌مدت و کمبود نیروی متخصص مواجه هستیم؛ برای مثال روان‌شناس متخصص حوزه سالمندی به اندازه نیاز نداریم.»[1]

یکی از بزرگترین موانع در مدیریت این روند، تبدیل نشدن سالمندی به یک مسئله اجتماعی در ذهنیت عمومی است. حسینی تأکید دارد که اگرچه سالمندی در واقعیت جامعه در حال رخ دادن است، اما هنوز به اندازه بحران‌هایی مانند تصادفات جاده‌ای در کانون توجه و حساسیت افکار عمومی قرار نگرفته و این «ناشدگی مسئله»، برنامه‌ریزی‌های کلان را با کندی مواجه کرده است.[1]

در تهران، پایتخت کشور، هم‌اکنون حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار سالمند زندگی می‌کنند که از این تعداد، ۱۵ درصد به تنهایی روزگار می‌گذرانند. این آمار نشان‌دهنده نیاز فوری به توسعه خدمات مراقبتی خانواده‌محور و ایجاد شبکه‌های حمایت اجتماعی در کلان‌شهرها است تا از انزوای این قشر جلوگیری شود.[3]

برای مقابله با این چالش‌ها، شعار امسال هفته ملی سالمندان با عنوان «عصر زندگی طولانی‌تر؛ بازاندیشی در نظام‌ها برای زندگی بهتر» انتخاب شده است. این شعار بر لزوم تغییر رویکردهای صرفاً حمایتی به رویکردهای توانمندساز و مبتنی بر مشارکت فعال سالمندان در جامعه تأکید دارد و نیازمند همکاری ۲۷ دستگاه مسئول در این حوزه است.[1][2]

مفاهیمی چون «اقتصاد نقره‌ای» و «بانک زمان» از جمله راهکارهای نوینی هستند که در نشست‌های راهبردی اخیر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این مفاهیم به دنبال آن هستند که سالمندان را نه به عنوان مصرف‌کننده صرف خدمات، بلکه به عنوان سرمایه‌های اجتماعی و اقتصادی در نظر بگیرند که می‌توانند با انتقال تجربه و دانش خود، به چرخه توسعه کشور کمک کنند.[1]

کارشناسان هشدار می‌دهند که فرصت برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها بسیار محدود است. ارتقای جایگاه دبیرخانه سالمندان به سطوح عالی مدیریتی، بازنگری در سیاست‌های اشتغال، مناسب‌سازی فضاهای شهری و آموزش متخصصان طب سالمندی، اقداماتی است که باید پیش از رسیدن به سال ۱۴۳۰ و تحقق پیش‌بینی ۳۳ درصدی، با جدیت پیگیری و اجرا شوند.[1][2]