هشدار کارشناسان درباره کاهش تاب‌آوری روانی و فرسودگی اجتماعی در ایران

علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره ایران، روز یکشنبه چهارم آبان ۱۴۰۵ نسبت به نزدیک شدن جامعه به نقطه اضطرار اجتماعی هشدار داد. او تأکید کرد که وضعیت مبهم موسوم به «نه جنگ و نه صلح» فشار روانی شدیدی بر شهروندان وارد کرده است.[1][2]

این هشدار در حالی مطرح می‌شود که شاخص‌های سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی در ماه‌های اخیر تحت تأثیر بحران‌های متوالی قرار گرفته‌اند. کارشناسان معتقدند بلاتکلیفی سیاسی و فشارهای اقتصادی، آستانه تحمل عمومی را به شدت کاهش داده است.[3][4]

ریشه‌های فرسودگی روانی

آقایوسفی با اشاره به پیامدهای این وضعیت، آمار مربوط به نرخ ازدواج، طلاق و فرزندآوری در کشور را نگران‌کننده توصیف کرد. به گفته وی، فشارهای اقتصادی و اجتماعی به طور مستقیم بر ساختار خانواده و تصمیم‌گیری‌های حیاتی جوانان تأثیر گذاشته است.[2]

در همین راستا، غلامرضا ظریفیان، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل اجتماعی، تأکید می‌کند که تاب‌آوری ملی را نباید صرفاً با توان نظامی یا میزان ذخایر ارزی سنجید. او می‌گوید معیار اصلی، میزان مقاومت جامعه در برابر فشارهای روانی و اقتصادی است.[3]

ظریفیان هشدار می‌دهد که استفاده مداوم از ابزارهای نظامی، رسانه‌ای و روانی توسط بازیگران خارجی، جامعه ایران را در یک وضعیت شکننده قرار داده است. او خواستار اتخاذ تدابیری برای عبور از این فضای ملتهب و هدایت جامعه به سمت ثبات شد.[3]

پیامدهای استمرار بحران

سعید پیوندی، جامعه‌شناس، نیز در بررسی ظرفیت تحمل بحران در جامعه ایران، به محدودیت‌های تاب‌آوری عمومی اشاره می‌کند. او معتقد است که سیاست‌های دستوری و توصیه‌های حکومتی نمی‌توانند جایگزین حل ریشه‌ای بحران‌های اقتصادی و اجتماعی شوند.[5]

پیوندی تأکید دارد که جامعه ایران پس از سال‌ها تجربه بحران‌های اقتصادی، اعتراضات و اکنون سایه جنگ، دچار نوعی خستگی مفرط شده است. به گفته او، ظرفیت روانی شهروندان برای انطباق با شوک‌های جدید به پایین‌ترین حد خود رسیده است.[5]

علیرضا خانی، جامعه‌شناس، در یادداشتی به پدیده جامعه خسته پرداخته است. او توضیح می‌دهد که جوامع تنها در اثر جنگ یا فروپاشی اقتصادی فرسوده نمی‌شوند، بلکه استمرار وضعیتی نامشخص که در آن چشم‌انداز روشنی از ثبات وجود ندارد، توان جامعه را تحلیل می‌برد.[4]

ضرورت بازسازی اعتماد عمومی

به باور تحلیلگران، عدم امکان پیش‌بینی مسیر تحولات، یکی از مخرب‌ترین عوامل در فرسایش سلامت روان است. وقتی شهروندان نتوانند برای آینده کوتاه‌مدت خود برنامه‌ریزی کنند، احساس استیصال و ناامیدی جایگزین پویایی اجتماعی می‌شود.[4][5]

رئیس سازمان نظام روان‌شناسی هشدار می‌دهد که اگر برای این وضعیت چاره‌اندیشی نشود، آسیب‌های اجتماعی با شیب تندتری افزایش خواهند یافت. او خواستار مداخله فوری نهادهای مسئول برای کاهش فشارهای روانی و حمایت از خانواده‌ها شد.[1][2]

کارشناسان متفق‌القول هستند که بازسازی تاب‌آوری ملی نیازمند شفافیت، کاهش التهابات سیاسی و بهبود شاخص‌های اقتصادی است. بدون این پیش‌نیازها، صرفِ دعوت به مقاومت نمی‌تواند مانع از بروز بحران‌های عمیق‌تر اجتماعی شود.[3][4]