جهش ایران به سوی ۷ هزار مگاوات برق خورشیدی؛ افتتاح کارخانه اینورتر در پاکدشت

در گامی مهم برای عبور از بحران ناترازی انرژی، ایران توسعه زیرساخت‌های تجدیدپذیر خود را سرعت بخشیده است. روز سه‌شنبه، سوم مهرماه ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶)، یک کارخانه بزرگ تولید اینورترهای خورشیدی با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در شهرستان پاکدشت استان تهران به بهره‌برداری رسید. این تاسیسات با ظرفیت تولید سالانه ۹ هزار دستگاه اینورتر، می‌تواند نیاز پروژه‌های خورشیدی تا سقف ۳.۱۵ گیگاوات را در داخل کشور تامین کند.[1]

محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان ساتبا، در مراسم افتتاحیه این کارخانه اعلام کرد که ظرفیت فعلی تولید برق خورشیدی کشور در حال حاضر حدود ۱۷۰۰ مگاوات است. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده و تکالیف قانون برنامه هفتم، این رقم تا پایان سال آینده (اسفند ۱۴۰۵) به ۷ هزار مگاوات (۷ گیگاوات) افزایش خواهد یافت.[1]

برای تحقق این هدف بلندپروازانه، مجوز تخصیص ۲.۳ میلیارد دلار از سوی شورای اقتصاد صادر شده است. طرزطلب تایید کرد که تاکنون ۱.۵ میلیارد دلار از این مبلغ تخصیص یافته و یک میلیارد دلار از منابع ارزی صندوق توسعه ملی توسط بانک مرکزی پرداخت شده است تا روند ساخت نیروگاه‌ها و تامین تجهیزات تسریع شود.[1]

این جهش در حالی رخ می‌دهد که ظرفیت کل انرژی‌های تجدیدپذیر ایران در ۱۸ ماه گذشته رشد چشمگیر ۱۵۷ درصدی را تجربه کرده است. آمارها نشان می‌دهد که ظرفیت نصب‌شده از حدود ۱۲۳۰ مگاوات در اواسط سال ۲۰۲۴ به بیش از ۳۱۶۵ مگاوات رسیده است که نشان‌دهنده تغییر رویکرد جدی به سمت انرژی‌های پاک در سبد تولید برق کشور است.[3]

در توزیع استانی این پروژه‌ها، استان مرکزی با ۴۵۹ مگاوات پیشتاز تولید انرژی سبز در کشور است و پس از آن استان‌های اصفهان با ۳۹۵ مگاوات و یزد با ۳۲۶ مگاوات قرار دارند. در بخش انرژی بادی نیز استان قزوین با ظرفیت ۱۶۴.۴ مگاوات، قطب اصلی تولید برق بادی ایران محسوب می‌شود و پروژه‌های جدیدی نیز در این مناطق در دست احداث است.[3]

توسعه زیرساخت‌های بومی مانند کارخانه پاکدشت، علاوه بر تسریع روند ساخت نیروگاه‌ها، سالانه از خروج ۳۰ میلیون دلار ارز از کشور جلوگیری می‌کند. همچنین، برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که ظرفیت نصب‌شده فعلی تجدیدپذیرها تاکنون موجب صرفه‌جویی در مصرف ۲۹ میلیارد لیتر آب و ۳۰ میلیارد متر مکعب سوخت فسیلی شده و از انتشار ۶۵ میلیون تن دی‌اکسید کربن جلوگیری کرده است.[1][3]

با وجود این پیشرفت‌ها، مسیر توسعه همچنان با چالش‌هایی روبه‌روست. محمد بهرامی سیف‌آباد، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با تاکید بر لزوم خروج از تمرکزگرایی، انرژی خورشیدی را «بازوی پرتوان عبور از ناترازی برق» خواند. وی نوسانات نرخ ارز، فرآیندهای طولانی ترخیص گمرکی تجهیزات و تاخیر در تخصیص منابع ارزی را از بزرگ‌ترین موانع پیش‌روی سرمایه‌گذاران بخش خصوصی دانست.[2]

بهرامی تاکید کرد که مجلس شورای اسلامی آمادگی کامل دارد تا با نظارت بر حسن اجرای قانون برنامه هفتم توسعه، مسیر سرمایه‌گذاری را هموار کند. وی خواستار آن شد که دستگاه‌های متولی، نقش تسهیل‌گر خود را از نقطه صدور مجوز تا مرحله بهره‌برداری و پرداخت منظم مطالبات حاصل از فروش برق به درستی ایفا کنند تا سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری وارد این حوزه شوند.[2]

در کنار توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، احداث نیروگاه‌های بادی نیز در دستور کار قرار دارد و اخیراً مجوز ساخت یک نیروگاه بادی ۱۰۰ مگاواتی صادر شده است. همچنین برای پایداری شبکه و مدیریت نوسانات تولید، سفارش خرید ۵۰۰ مگاوات سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری ثبت شده است. با اجرای بیش از ۶۰۰ پروژه جدید در سراسر کشور، انتظار می‌رود تا پایان شهریور ۱۴۰۵ بخش عمده‌ای از این ظرفیت‌ها وارد مدار توزیع شوند.[1][4]