کنار گذاشتن جیدی ونس از مذاکرات ایران؛ تسویه حساب داخلی یا پایان دیپلماسی؟
دونالد ترامپ با کنار گذاشتن ناگهانی معاون خود از رهبری مذاکرات صلح با تهران، مسیر دیپلماسی را در هالهای از ابهام فرو برد. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که جیدی ونس، جنگ را عامل اصلی شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای معرفی کرد.
به قلم رسول توکلی
این خبر را به اشتراک بگذارید
مسیر رسیدن به یک توافق سیاسی میان واشنگتن و تهران اکنون با یک مانع جدی روبهرو شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه به طور علنی جیدی ونس، معاون خود را از رهبری مذاکرات صلح با ایران برکنار کرد.[1][2]
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن روزها مدتهاست که گذشته است.» او در ادامه تاکید کرد که آمریکا پولهای ایران و کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد.[2]
رئیسجمهور آمریکا با این پیام، ماموریت جدیدی برای معاون خود تعریف کرد. او از ونس خواست تا تمام توجه خود را به مبارزه با «فساد و جرایم گسترده» در شهرها و ایالتهای تحت کنترل دموکراتها معطوف کند.[1][4]
این تصمیم ناگهانی، پایانی بر ماهها تلاش دیپلماتیک ونس بود. معاون رئیسجمهور آمریکا پیش از این هدایت هیئتهای مذاکرهکننده برای دستیابی به آتشبس و ازسرگیری گفتگوهای هستهای را بر عهده داشت.[4]
ریشههای یک اختلاف سیاسی
برکناری ونس از پرونده ایران، بیش از آنکه ریشه در بنبست مذاکرات داشته باشد، ناشی از اختلافات عمیق داخلی در حزب جمهوریخواه است. این شکاف پس از اعلام نتایج انتخابات میاندورهای در اوایل نوامبر ۲۰۲۶ به اوج خود رسید.
جیدی ونس هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس به صراحت نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است. خود رئیسجمهور هم دیشب این را گفت.» او تاکید کرد که رایدهندگان آمریکایی از هزینههای این درگیری خسته شدهاند و حزب جمهوریخواه تاوان آن را پرداخته است.[3]
این اظهارات، خشم جناح تندرو و شخص ترامپ را برانگیخت. در حالی که ترامپ نیز به تاثیر منفی جنگ بر نتایج انتخابات اذعان کرده بود، اما همچنان از تصمیم اولیه خود برای آغاز درگیری دفاع میکرد.[1][2]
به گفته تحلیلگران سیاسی، ونس با این انتقادات تلاش میکرد خود را از تبعات یک جنگ پرهزینه دور نگه دارد. این فاصلهگیری، گامی استراتژیک برای تقویت جایگاه او در رقابتهای احتمالی ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ ارزیابی میشود.
در مقابل، ترامپ با تغییر ماموریت ونس، عملاً او را از مهمترین پرونده سیاست خارجی دولت دور کرد. این اقدام به عنوان یک تنبیه سیاسی و تلاشی برای مهار نفوذ فزاینده معاون رئیسجمهور در عرصه بینالمللی دیده میشود.[4]
واکنش بازارها و متحدان منطقهای
پیامدهای این تصمیم بلافاصله در بازارهای جهانی نمایان شد. قیمت نفت خام پس از انتشار پیام ترامپ مبنی بر عدم نیاز به توافق با ایران، با افزایش همراه شد و شاخصهای بورس والاستریت روند نزولی به خود گرفتند.[4]
متحدان آمریکا در حاشیه خلیج فارس نیز با نگرانی تحولات واشنگتن را دنبال میکنند. کشورهای منطقه در هفتههای اخیر از طریق مجاری دیپلماتیک، به ویژه با میانجیگری قطر، برای جلوگیری از تشدید تنشها تلاش کرده بودند.[1][3]
گزارشها حاکی از آن است که ونس تماسهای مستمری با مقامات قطری و سایر واسطهها داشته است. حتی روزنامه والاستریت ژورنال فاش کرد که او در حال بررسی یک دیدار مستقیم با محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران بوده است.[3][4]
اکنون با توقف این تلاشها، کشورهای عربی با چشمانداز تداوم محاصره دریایی روبهرو هستند. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیسجمهور امارات، در این باره هشدار داد: «ما باید برای یک دوره طولانی از عدم قطعیت آماده شویم که در آن نه قطعنامه قاطعی وجود دارد و نه نظم منطقهای پایداری.»[3]
ترامپ هفته گذشته پس از دیدار با نخستوزیر قطر ادعا کرده بود که جنگ عملاً پایان یافته است. با این حال، او در مصاحبه اخیر خود با هیو هیویت، مجری محافظهکار، تهدید کرد که در صورت لزوم، در صدور فرمان حملات نظامی جدید تردید نخواهد کرد.[1][2]
استراتژی فشار یا بنبست دیپلماتیک؟
استدلال اصلی دولت ترامپ برای توقف مذاکرات، تکیه بر اهرمهای فشار اقتصادی و نظامی است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، به رهبران گروه هفت اعلام کرده است که واشنگتن ترجیح میدهد به جای توافق، رژیم ایران را منزوی کند.[4]
مقامات کاخ سفید معتقدند که کنترل آمریکا بر مسیرهای کشتیرانی، اقتصاد ایران را تحت فشار بیسابقهای قرار داده است. ترامپ در مصاحبه روز پنجشنبه خود مدعی شد: «رژیم در حال فروپاشی است. اقتصاد آنها نابود شده و حتی نمیتوانند حقوق سربازانشان را بپردازند.»
با این وجود، منتقدان این رویکرد استدلال میکنند که فشار حداکثری بدون یک مسیر دیپلماتیک مشخص، تنها به فرسایشی شدن بحران میانجامد. آنها معتقدند که رها کردن میز مذاکره، دستاوردهای امنیتی پایداری برای ایالات متحده به همراه نخواهد داشت.
از سوی دیگر، برخی ناظران این اقدام ترامپ را یک تاکتیک مذاکراتی میدانند. در این دیدگاه، کنار گذاشتن ونس و اتخاذ لحن تندتر، تلاشی برای امتیازگیری بیشتر از تهران در دور بعدی گفتگوهای احتمالی است، نه پایان قطعی دیپلماسی.
با این حال، واقعیت میدانی نشاندهنده یک بنبست خطرناک است. در حالی که آمریکا به محاصره بنادر ادامه میدهد، ایران نیز بر مواضع خود پافشاری کرده و حاضر به پذیرش پیششرطهای واشنگتن نشده است.[1][3]
چشمانداز آینده و هزینههای تداوم بحران
با خروج ونس از پرونده ایران، اکنون مشخص نیست چه کسی هدایت سیاست خارجی دولت در قبال تهران را بر عهده خواهد گرفت. پیش از این، چهرههایی مانند جرد کوشنر و استیو ویتکاف نیز در حاشیه مذاکرات حضور داشتند.[1]
دموکراتها که اکنون کنترل بخشهایی از کنگره را در دست گرفتهاند، قصد دارند از ابزار بودجه برای محدود کردن عملیات نظامی استفاده کنند. این نظارت میتواند هزینههای سیاسی ترامپ را برای حفظ وضعیت جنگی افزایش دهد.
در نهایت، تصمیم برای به حاشیه راندن جیدی ونس نشان میدهد که سیاست خارجی واشنگتن تا چه حد تحت تاثیر رقابتهای حزبی قرار دارد. گره زدن امنیت خاورمیانه به تسویهحسابهای انتخاباتی، ریسک محاسبات اشتباه را به شدت بالا میبرد.[3]
تا زمانی که یک استراتژی منسجم و مستقل از فشارهای داخلی در کاخ سفید شکل نگیرد، وضعیت «نه جنگ، نه صلح» ادامه خواهد یافت. در این میان، هزینه اصلی این بنبست دیپلماتیک را اقتصاد جهانی و ثبات منطقه پرداخت خواهند کرد.[1]
تا زمانی که یک استراتژی منسجم و مستقل از فشارهای داخلی در کاخ سفید شکل نگیرد، وضعیت «نه جنگ، نه صلح» ادامه خواهد یافت.
ترامپ در بخش دیگری از اظهاراتش تاکید کرد که خروج از کاخ سفید در حالی که حکومت فعلی ایران همچنان در قدرت باشد، یک شکست برای او محسوب میشود. این موضعگیری نشان میدهد که هدف نهایی او فراتر از یک توافق کنترل تسلیحاتی است.[2]
در روزهای آینده، توجه ناظران به تحرکات نظامی در خلیج فارس و واکنشهای رسمی تهران معطوف خواهد بود. هرگونه تغییر در آرایش نیروهای آمریکایی میتواند نشانهای از عملی شدن تهدیدات اخیر ترامپ یا صرفاً یک بلوف سیاسی باشد.[3]
نکات کلیدی
- دونالد ترامپ با انتشار پیامی، جیدی ونس را از رهبری مذاکرات صلح با ایران برکنار و به مسائل داخلی آمریکا ارجاع داد.
- این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که ونس، جنگ با ایران را عامل اصلی شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ معرفی کرد.
- توقف مذاکرات باعث افزایش فوری قیمت نفت در بازارهای جهانی و نگرانی عمیق متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس شده است.
- ناظران معتقدند این اقدام بیش از آنکه یک استراتژی دیپلماتیک باشد، تلاشی برای مهار نفوذ سیاسی ونس در آستانه انتخابات ۲۰۲۸ است.
آنچه نمیدانیم
- چه کسی جایگزین جیدی ونس برای هدایت پرونده ایران خواهد شد؟
- آیا ترامپ واقعاً قصد صدور فرمان حملات نظامی جدید را دارد یا این تنها یک بلوف سیاسی است؟
- تیم دونالد ترامپ
- معتقدند که آمریکا دست برتر اقتصادی و نظامی را دارد و نیازی به توافق با تهران احساس نمیشود.
- منتقدان داخلی و جیدی ونس
- بر این باورند که طولانی شدن جنگ از نظر سیاسی و مالی به ضرر جمهوریخواهان است و باید مسیر دیپلماتیک را باز نگه داشت.
- متحدان منطقهای و کشورهای عربی
- از تبعات اقتصادی تداوم بنبست نگران هستند و توافق دیپلماتیک را برای تضمین امنیت دریانوردی ترجیح میدهند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران
- شهروندان ایرانی تحت محاصره اقتصادی
منابع
[1]The Guardianمنتقدان داخلی و جیدی ونسTrump says no deal needed on Iran war and orders Vance to focus on domestic issues
مطالعه در The Guardian →
[2]CNNتیم دونالد ترامپTrump tells Vance to turn his focus away from Iran: 'We don't need a deal'
مطالعه در CNN →
[3]Middle East Eyeمتحدان منطقهای و کشورهای عربیTrump sidelines JD Vance on Iran
مطالعه در Middle East Eye →
[4]The Independentتیم دونالد ترامپTrump orders Vance to drop his work on Iran deal and focus only on finding corruption
مطالعه در The Independent →
بیشتر در دیدگاه
مشاهده همه →تنشهای امنیتی
پیام ۲۷ سال حبس برای عامل نیابتی؛ چرا پرونده ترور ترامپ فراتر از یک حکم قضایی است؟
4 منبع
دیپلماسی نظامی
قمار دیپلماتیک در شنژن؛ چرا آمریکا سومین ناو هواپیمابر خود را به خاورمیانه فرستاد؟
6 منبع
کمکهای نظامی آمریکا
ترامپ و پایان کمک ۴ میلیارد دلاری به اسرائیل؛ قماری سیاسی یا تغییر دکترین واشنگتن؟
7 منبع
توهم «حملات محدود»؛ چرا ماجراجویی در قشم قمار بر سر جنگی بیمهار است؟
6 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





