محدودیت مصرف شکر در دو سال اول زندگی، خطر ابتلا به زوال عقل را کاهش می‌دهد

بسیاری از ما گمان می‌کنیم که مضرات مصرف شکر در دوران کودکی تنها به پوسیدگی دندان‌ها یا بیش‌فعالی موقت محدود می‌شود و با بزرگ شدن کودک، این اثرات از بین می‌روند. این باور عمومی باعث شده تا مصرف شیرینی‌جات و آبمیوه‌های صنعتی به بخش جدایی‌ناپذیری از رژیم غذایی خردسالان تبدیل شود. اما شواهد علمی جدید نشان می‌دهد که ما در حال نادیده گرفتن یک پنجره حیاتی هستیم: شکر تنها یک منبع انرژی بی‌ارزش نیست، بلکه در سال‌های اولیه زندگی می‌تواند نحوه سیم‌کشی مغز و برنامه‌ریزی متابولیک بدن را برای تمام دهه‌های آینده تغییر دهد.[2][7]

پژوهشی بی‌سابقه که اخیراً بر پایه داده‌های تاریخی بریتانیا انجام گرفته است، خطای این باور عمومی را اصلاح می‌کند. این مطالعه نشان می‌دهد افرادی که در دوران جنینی و دو سال اول زندگی خود شکر کمتری مصرف کرده‌اند، در دوران سالمندی با کاهش چشمگیر خطر ابتلا به زوال عقل و بیماری آلزایمر مواجه هستند. این یافته‌ها که با استفاده از داده‌های سلامت ده‌ها هزار نفر به دست آمده، اهمیت تغذیه در ۱۰۰۰ روز اول زندگی را از زمان لقاح تا پایان دو سالگی برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که پایه‌های سلامت شناختی بسیار زودتر از آنچه تصور می‌شد، بنا می‌شوند.[1][3]

برای اثبات این موضوع، دانشمندان به یک «آزمایش طبیعی» در تاریخ متوسل شدند: جیره‌بندی مواد غذایی در بریتانیا در طول جنگ جهانی دوم و سال‌های پس از آن. از سال ۱۹۴۰ تا سپتامبر ۱۹۵۳، دولت بریتانیا مصرف شکر را به شدت محدود کرد. در این دوران، سهمیه شکر بزرگسالان به حدود ۴۰ گرم در روز محدود بود و کودکان زیر دو سال عملاً هیچ سهمیه شکر یا شیرینی دریافت نمی‌کردند. این محدودیت‌های اجباری، ناخواسته شرایطی را ایجاد کرد که کاملاً با دستورالعمل‌های تغذیه‌ای مدرن امروزی همخوانی داشت.[4][5]

اما با پایان یافتن جیره‌بندی در اواخر سال ۱۹۵۳، مصرف شکر در بریتانیا تقریباً یک‌شبه دو برابر شد و به سرعت افزایش یافت. این تغییر ناگهانی به پژوهشگران اجازه داد تا سلامت افرادی را که درست قبل از پایان جیره‌بندی متولد شده بودند (و در سال‌های اولیه زندگی شکر کمی دریافت کرده بودند) با کسانی که بلافاصله پس از آن به دنیا آمدند (و در محیطی پر از شکر رشد کردند) مقایسه کنند. نتایج این مقایسه که دهه‌ها بعد در سنین میانسالی و سالمندی این افراد ارزیابی شد، شگفت‌انگیز و تأمل‌برانگیز بود.[3][5]

بر اساس این بررسی‌ها، کودکانی که در دوران جنینی و دو سال اول زندگی خود تحت محدودیت مصرف شکر قرار داشتند، در سنین بالاتر ۲۳ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل قرار گرفتند. همچنین خطر ابتلا به بیماری آلزایمر در این گروه کاهش قابل‌توجهی نشان داد. حتی در مواردی که افراد این گروه در نهایت به زوال عقل مبتلا شدند، بروز بیماری به‌طور متوسط حدود دو سال و نیم به تأخیر افتاد. این ارقام نشان می‌دهد که اثرات محافظتی کاهش شکر در کودکی، با تأثیرات مثبت تغییرات بزرگ سبک زندگی در بزرگسالی قابل قیاس است.[1][3]

اما چگونه اتفاقی در دو سالگی می‌تواند مغز را در هفتاد سالگی محافظت کند؟ اسکن‌های مغزی انجام شده روی زیرگروهی از این افراد نشان داد که محدودیت زودهنگام شکر با حجم بیشتر ماده خاکستری مغز و آسیب‌های عروقی کمتر در دوران پیری مرتبط است. علاوه بر این، بخش مهمی از این اثر محافظتی به دلیل کاهش ابتلا به دیابت نوع ۲ و فشار خون بالا بود. به عبارت دیگر، مصرف کمتر شکر در کودکی باعث سلامت بهتر عروق و متابولیسم در تمام طول عمر می‌شود که این خود از مغز در برابر زوال محافظت می‌کند.[1][4]

این یافته‌ها با مطالعات دیگری که نشان می‌دهند محدودیت شکر در کودکی خطر دیابت و فشار خون را در بزرگسالی کاهش می‌دهد، کاملاً همخوانی دارد. محققان معتقدند که تغذیه در ۱۰۰۰ روز اول زندگی، ذائقه و ترجیحات طعمی فرد را برای همیشه شکل می‌دهد. کودکانی که با شکر کمتری بزرگ می‌شوند، در بزرگسالی نیز تمایل کمتری به مصرف شیرینی‌جات دارند و این الگوی سالم تغذیه‌ای، از آن‌ها در برابر بیماری‌های مزمن محافظت می‌کند. این یک اثر دومینووار است که از اولین لقمه‌های کودک آغاز می‌شود.[4][6]

با این حال، محققان با صداقت علمی تأکید می‌کنند که این یک مطالعه مشاهده‌ای است و نمی‌تواند رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت کند. اما پیام عملی این پژوهش برای والدین بسیار روشن و اطمینان‌بخش است: نیازی به نگرانی‌های افراطی نیست، بلکه کافی است از افزودن شکر به غذای کودکان زیر دو سال خودداری کنید. جایگزین کردن آبمیوه‌های صنعتی با میوه کامل و پرهیز از تنقلات شیرین در این سنین حساس، سرمایه‌گذاری قدرتمندی است که سود آن دهه‌ها بعد در قالب یک مغز سالم و بدنی مقاوم به فرزندان شما بازخواهد گشت.[2][5]