عبور فروش جهانی خودروهای برقی از مرز ۲۰ میلیون دستگاه؛ دگرگونی بازارهای نوظهور با واردات خودروهای اقتصادی

خانواده‌ای که امسال قصد تعویض خودروی اصلی خانه را دارد، با بازاری کاملاً متفاوت از پنج سال پیش روبه‌رو می‌شود. خریدار وقتی وارد نمایشگاه می‌شود، با فهرستی رو‌به‌رشد از مدل‌های برقی مواجه است، درحالی‌که تنوع خودروهای بنزینی و سنتی دست‌نخورده و راکد باقی مانده است.[1]

همین دگرگونی در کف بازار، فروش جهانی خودروهای برقی را در سال ۲۰۲۵ از مرز ۲۰ میلیون دستگاه گذراند و سهم آن‌ها را به ۲۵ درصد از کل بازار خودروهای صفرکیلومتر رساند. برقی‌سازی دیگر منحصر به علاقه‌مندان فناوری یا خریداران خودروهای لوکس نیست، بلکه انتخاب سبد خرید عموم مردم را دستخوش تغییر کرده است.[1]

برای مصرف‌کننده معمولی، معادله خرید پیش از هر چیز بر قیمت اولیه و هزینه‌های نگهداری و مصرف ماهانه استوار است. بالا بودن بهای سوخت و گسترش ایستگاه‌های شارژ، انتخاب مدل‌های باتری‌محور را اقتصادی‌تر کرده و این خودروها را در چندین قاره به انتخابی رایج بدل ساخته است.[1]

خودروسازان نیز با گسترش شتابان سبد محصولات برقی به این تغییر رفتار پاسخ داده‌اند. در حال حاضر خریداران در سراسر جهان می‌توانند از میان نزدیک به ۱٬۰۰۰ مدل برقی گوناگون دست به انتخاب بزنند؛ رقمی که معادل حدود ۴۰ درصد از کل طراحی‌های خودروهای سواری موجود در بازار است.[1]

با وجود این تنوع چشمگیر، رفتار واقعی مشتریان هنگام خرید همچنان بر روی چند پلتفرم آزمون‌پس‌داده متمرکز است. بیشتر خریداران به سمت مدل‌های شناخته‌شده‌ای می‌روند که بهترین توازن را میان پیمایش، قیمت خرید و قابلیت اطمینان برای رفت‌وآمدهای روزمره ارائه می‌دهند.[1]

انتخابی متمرکز در بازاری پر رفت‌وآمد

کثرت مدل‌های موجود، هم‌گرایی محدود خریداران را پنهان می‌کند. در سال ۲۰۲۵، تنها پنج مدل خودرو حدود ۲۰ درصد از کل فروش جهانی خودروهای تمام‌برقی را به خود اختصاص دادند؛ موضوعی که نشان می‌دهد خریداران ترجیح می‌دهند سراغ گزینه‌های تیراژبالا و امتحان‌شده بروند.[1]

مدل وای تسلا با سهمی نزدیک به ۸ درصد از کل فروش باتری‌محورها، پیشتاز بلامنازع بازار جهانی بود و تسلا مدل ۳ با ۳٫۶ درصد در جایگاه دوم ایستاد. مدل‌های چینی نیز رده‌های بعدی را پر کردند؛ از جمله جیلی جئوم شینگ‌یوان که ۳٫۵ درصد از بازار را جذب کرد.[1]

وولینگ هونگ‌گوانگ مینی با ۳٫۱ درصد و بی‌وای‌دی سیگال با ۳٫۰ درصد فروش جهانی، این فهرست را تکمیل کردند. این آمار نشان می‌دهد از میان ۶۳۰ مدل تمام‌برقی عرضه‌شده، فقط بخش انگشت‌شماری پارکینگ خانه‌ها را تسخیر کرده‌اند.[1]

برای یک خریدار مصرفی، چنین تمرکزی به این معناست که قطعات یدکی، تجربه تعمیراتی مکانیک‌ها و خدمات پس از فروش، حول همین مدل‌های پرفروش شکل می‌گیرد. انتخاب مدلی با تیراژ بالا ریسک خوابیدن خودرو و دردسرهای پلتفرم‌های کم‌تیراژ یا ناشناخته را به حداقل می‌رساند.[2]

خودروسازان نیز دریافته‌اند که رونمایی از یک مدل جدید به‌تنهایی تضمین‌کننده فروش نیست. پیروزی در بازار در گرو رسیدن به نقطه قیمتی مشخص و کاربردی بودن خودرو برای خانواده‌ای است که می‌خواهد خودروی زیر پای روزمره‌اش را نوسازی کند.[2]

نبض بازار داخلی چین

این چرخش مصرف‌کننده در هیچ‌کجا آشکارتر از چین نیست؛ جایی که خریداران در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۳ میلیون خودروی برقی خریداری کردند. این حجم سرسام‌آور به معنای سهم نزدیک به ۵۵ درصدی برقی‌ها از کل بازار خودروهای نو در این کشور است.[1]

برای شهروندان چینی، خودروی برقی اکنون به انتخاب پیش‌فرض تبدیل شده است؛ انتخابی که حاصل زنجیره تأمین یکپارچه داخلی و قیمت‌گذاری به‌شدت رقابتی است. تا پایان ۲۰۲۵، حدود ۴۴ میلیون دستگاه خودروی برقی در خیابان‌های چین تردد داشتند که ۱۳ درصد کل ناوگان سواری این کشور را تشکیل می‌دهد.[1]

بخش عمده‌ای از این تب‌وتاب خرید، وام‌دار طرح سراسری اسقاط و جایگزینی بود که در اوایل ۲۰۲۴ تصویب و در ۲۰۲۵ تمدید شد. خریدارانی که خودروی فرسوده بنزینی خود را با مدلی برقی تعویض می‌کردند، یارانه‌ای معادل ۲۰ هزار یوان (حدود ۲٬۷۵۰ دلار) دریافت کردند.[1]

این محرک مالی اثربخشی بالایی داشت و پیش از آنکه محدودیت بودجه در برخی مناطق موجب توقف موقت طرح در ژوئیه ۲۰۲۵ شود، ۱۱٫۵ میلیون متقاضی را جذب کرد. با این حال، تا نوامبر همان سال، نزدیک به ۶۰ درصد از کل تقاضاهای ثبت‌شده به خودروهای پاک اختصاص داشت.[1]

چین همچنین تنها بازار جهان است که شمار مدل‌های برقی در آن از مدل‌های بنزینی پیشی گرفته است. خریداران چینی بین حدود ۷۰۰ مدل برقی حق انتخاب دارند؛ مزیتی ۶۰ درصدی نسبت به خودروهای سنتی که آرایش نمایندگی‌های فروش را دگرگون کرده است.[1]

فشارهای مقرراتی در قاره سبز

در اروپا، مسیر تصمیم‌گیری خریدار تحت تأثیر قوانین بازدارنده‌ای است که خودروسازان را مجبور به تعدیل قیمت‌ها کرده است. فروش خودروهای برقی در این قاره طی سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۰ درصد جهش یافت و از ۴٫۲ میلیون دستگاه فراتر رفت.[1]

این افزایش، سهم خودروهای برقی از بازار اروپا را به ۲۸ درصد رساند؛ رویدادی که حاصل اجرای استانداردهای سخت‌گیرانه‌تر آلایندگی دی‌اکسید کربن در سال ۲۰۲۵ بود. شرکت‌ها مدل‌های اقتصادی‌تری وارد میدان کردند تا با ثبت کاهش اجباری ۱۵ درصدی آلایندگی، جریمه نشوند.[1]

خریدار اروپایی که به دنبال یک خودروی جمع‌وجور شهری است، سود مستقیمی از این بازی‌های قانونی می‌برد. بسته خودرویی اخیر کمیسیون اروپا اعتبارات تشویقی خاصی برای تولید مدل‌های ارزان‌قیمت در داخل خاک اتحادیه تعریف کرده تا تولید محلی را تقویت کند.[1]

این خودروهای کلاس M1E—خودروهای برقی کوتاه‌تر از ۴٫۲ متر—ضریب اعتباری ۱٫۳ برای کارخانه‌ها ثبت می‌کنند. هدف این سیاست پر کردن بازار با خودروهای ساخت داخل نظیر رنو توینگو جدید و فولکس‌واگن ID.2 است.[1]

آلمان بزرگ‌ترین بازار خودروی اروپا باقی ماند؛ جایی که فروش مدل‌های برقی با جهشی ۵۰ درصدی به رکورد ۸۵۰ هزار دستگاه در سال ۲۰۲۵ رسید. میانگین قیمت خرید خودروی برقی در آلمان حدود ۶ درصد افت کرد و راه نوسازی خودرو را برای طبقه متوسط هموارتر ساخت.[1]

عقب‌گرد سیاست‌گذاری در آمریکا

در نقطه مقابل، فضای بازار ایالات متحده دستخوش تصمیم‌های متناقضی شد که مستقیماً به جیب مصرف‌کننده ضربه زد. فروش خودروهای برقی در آمریکا با حدود ۱٫۵ میلیون دستگاه راکد ماند و سهم بازار از ۱۰ درصد فراتر نرفت.[1]

مشتریانی که خرید خود را به نیمه دوم سال موکول کرده بودند، با قطع ناگهانی چتر حمایتی دولت روبه‌رو شدند. با تصویب قانون جامع مالیاتی در ژوئیه ۲۰۲۵، مشوق‌های فدرال برای خودروهای برقی صفر و کارکرده پس از سپتامبر ملغی شد.[1]

این تغییر جهت قانونی شوک بزرگی به بازار وارد کرد؛ به گونه‌ای که فروش خودروهای برقی صفرکیلومتر در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۴۵ درصد افت کرد، چرا که جذاب‌ترین فاکتور تخفیف برای خریدار ناپدید شد.[1]

هم‌زمان، جریمه خودروسازانی که استانداردهای مصرف بهینه را رعایت نمی‌کردند برداشته شد و این یعنی نمایندگی‌ها دیگر اشتیاقی به انبار کردن مدل‌های برقی نداشتند. بدین ترتیب خریدار آمریکایی باز هم در محاصره شاسی‌بلندها و وانت‌های غول‌پیکر بنزینی قرار گرفت.[1]

بیش از ۸۵ درصد از مدل‌های برقی موجود در ایالات متحده را وانت‌ها و شاسی‌بلندهای بزرگ تشکیل می‌دهند. در نتیجه، خانواده‌ای که به دنبال یک سواری کوچک و اقتصادی برقی باشد، برخلاف اروپا یا آسیا، گزینه‌های انگشت‌شماری پیش رو دارد.[1]

جهش سریع جنوب شرق آسیا

فراتر از بازیگران سنتی، بازارهای نوظهور با موج واردات خودروهای خوش‌قیمت، سرعت بالایی در برقی‌سازی ثبت کرده‌اند. در جنوب شرق آسیا، فروش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ دو برابر شد و با گذر از ۵۰۰ هزار دستگاه، سهمی حدود ۲۰ درصدی از بازار گرفت.[1]

خریدار ویتنامی اکنون در بزرگ‌ترین بازار برقی منطقه زندگی می‌کند؛ کشوری که نزدیک به ۴۰ درصد از خودروهای نو فروخته‌شده در آن برقی هستند. این ضریب نفوذ که از بسیاری از کشورهای اروپایی بالاتر است، از معافیت‌های مالیات ثبت‌نام سود می‌برد.[1]

میدان‌دار اصلی ویتنام برند ملی وین‌فست است که مدل‌های اقتصادی VF3 و VF5 آن در فروش از همتایان بنزینی سبقت می‌گیرند. خریدار محلی به این نتیجه رسیده که برقی‌سواری دیگر ژست تجملاتی نیست، بلکه تدبیری برای کاهش هزینه‌های زندگی است.[1]

در تایلند نیز فروش برقی‌ها با رشد ۷۰ درصدی به حدود ۱۴۰ هزار دستگاه رسید و یک‌چهارم از شماره‌گذاری‌های جدید را تشکیل داد. مشوق‌های نقدی و تخفیف‌های تعرفه‌ای طرح دولتی EV3.5، خودروهای برقی را در نمایشگاه‌های خودرو بسیار خوش‌قیمت کرده است.[1]

مشتریان اندونزیایی نیز خرید خودروهای برقی را در سال ۲۰۲۵ دو برابر کردند و سهم آن‌ها را به ۱۵ درصد رساندند. تولیدکنندگان چینی که در آستانه لغو معافیت‌های گمرکی دسامبر بازار را از مدل‌های ارزان پر کردند، ۷۵ درصد فروش این کشور را از آن خود ساختند.[1]

گسترش بازار در آمریکای لاتین

آمریکای لاتین نیز تجربه مشابهی دارد؛ فروش خودروهای برقی با رشد ۷۵ درصدی در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۳۵۰ هزار دستگاه رسید. تفاوت اینجاست که مصرف‌کنندگان این خطه اقبال گسترده‌ای به مدل‌های پلاگین‌هیبرید نشان داده‌اند؛ مدل‌هایی که نیمی از کل خریدها را شامل می‌شوند.[1]

برای خریداری در برزیل که باید مسافت‌های بین‌شهری طولانی و زیرساخت‌های متغیر شارژ را در نظر بگیرد، خودروی هیبریدی پلاگین مطمئن‌ترین پله ورود به برقی‌سازی است. فروش مدل‌های برقی در برزیل با تخفیف‌های گمرکی به ۱۸۰ هزار دستگاه (۹ درصد بازار) رسید.[1]

شرکت‌های چینی نبض بازار برزیل را در دست دارند و تأمین‌کننده نزدیک به ۸۵ درصد خودروهای برقی فروخته‌شده هستند. با این حال تولید منطقه‌ای نیز جان گرفته و بی‌وای‌دی تولید خودروهای هیبریدی با سوخت منعطف (سازگار با الکل) متناسب با ذائقه بومی را کلید زده است.[1]

در مکزیک فروش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ سه‌برابر شد و سهم بازار از ۷ درصد عبور کرد. علی‌رغم برقراری دوباره تعرفه‌های وارداتی در اواخر سال، ۸۵ درصد از برقی‌های خریداری‌شده توسط مصرف‌کنندگان مکزیکی مستقیماً از چین وارد شده بودند.[1]

بازارهای کوچک‌تری مانند اروگوئه به واسطه بنزین گران سرعت بیشتری گرفته‌اند، چرا که حذف هزینه بنزین برای خانوار صرفه مالی فوق‌العاده‌ای دارد. فروش برقی در اروگوئه با دو برابر شدن به ۱۳٬۵۰۰ دستگاه رسید و ۳۰ درصد کل بازار خودرو را گرفت.[1]

نوسازی ناوگان سنگین و تجاری

موج برقی‌سازی از حیاط منازل به ناوگان‌های حمل‌ونقل تجاری نیز سرایت کرده و مدیران ناوگان را به بازنگری در هزینه نگهداری کشانده است. فروش جهانی کامیون‌های برقی در سال ۲۰۲۵ دو برابر شد و ۹ درصد از کل بازار خودروهای سنگین را در برگرفت.[1]

صاحبان شرکت‌های باربری در چین پرچمدار این گذار هستند؛ جایی که از هر چهار کامیون نو فروخته‌شده در سال ۲۰۲۵، یکی برقی بود. افت قیمت پک‌های باتری، مجموع هزینه مالکیت کامیون برقی را نسبت به دیزلی‌های پرسروصدا به‌شدت اقتصادی کرده است.[1]

بازار ناوگان باری چین تقریباً متکی به توان داخلی و کارخانه‌های باتری‌سازی بومی است. برندهای نوظهور در صنعت ماشین‌آلات سنگین توانسته‌اند نزدیک به ۳۰ درصد بازار کامیون‌های برقی را تسخیر کنند و جایگاه بزرگان سنتی را به چالش بکشند.[1]

مدیران شرکت‌های حمل‌ونقل اروپایی نیز به لطف شبکه شارژ ویژه خودروهای سنگین، جایگزینی ناوگان را آغاز کرده‌اند. اتحادیه اروپا هم‌اکنون بیش از ۱٬۰۰۰ ایستگاه شارژ اختصاصی برای تریلرها دارد که ترانزیت منطقه‌ای را عملیاتی می‌کند.[1]

اگرچه خرید اولیه کامیون برقی به سرمایه نقدی بیشتری نیاز دارد، اما صرفه‌جویی چشمگیر در گازوئیل و مخارج استهلاک ورق را برمی‌گرداند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد کل هزینه مالکیت کامیون برقی در اروپا تا سال ۲۰۳۰ کاملاً سر‌به‌سر با دیزل خواهد شد.[1]

تولید و تجارت در مقیاس جهانی

خودروهایی که پشت ویترین نمایشگاه‌ها قرار می‌گیرند، حاصل زنجیره تأمینی هستند که به‌طرز بی‌سابقه‌ای متمرکز است. چین همچنان کانون بی‌رقیب این زنجیره است و در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۷۵ درصد از ۲۲ میلیون خودروی برقی دنیا را به تولید رساند.[1]

رقابت فشرده داخلی و لاغر شدن حاشیه سود، خودروسازان چینی را ناگزیر به توسعه فروش صادراتی کرده است. صادرات برقی‌های چینی با رشدی دو برابری به رکورد ۲٫۵ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۵ رسید و ویترین نمایندگی‌های بازارهای نوظهور را به تسخیر درآورد.[1]

برای خریداری خارج از مرزهای اروپا و آمریکا، خودروی برقی جدید به‌احتمال قوی ساخت چین خواهد بود. این وارداتی‌ها ۵۵ درصد کل فروش خودروهای پاک را در بازارهای حاشیه‌ای به خود اختصاص داده‌اند؛ سهمی که پنج سال پیش زیر ۵ درصد بود.[1]

انحصار جغرافیایی در هسته خودرو یعنی سلول‌های باتری از این هم شدیدتر است. کارخانه‌های مستقر در چین بیش از ۸۰ درصد سلول‌های باتری جهان را در ۲۰۲۵ فرآوری کردند؛ عضوی حیاتی که میزان پیمایش، عملکرد و قیمت نهایی خودرو به آن گره خورده است.[1]

آمریکا و اروپا با تزریق یارانه‌های سنگین در پی بومی‌سازی کارخانه‌های باتری هستند، اما دست‌شان هنوز به زنجیره آسیایی بسته است. تقریباً تمام سلول‌های برقی مصرفی دنیا تحت لیسانس یا در خطوط تولید شرکت‌های چینی، کره جنوبی یا ژاپنی ساخته می‌شوند.[1]

امنیت انرژی و کاهش مصرف نفت

هر دستگاه برقی که خریداری می‌شود، الگوی مصرف انرژی کشور را تغییر می‌دهد. ناوگان در گردش خودروهای پاک در سال ۲۰۲۵ روزانه مانع مصرف حدود ۱٫۷ میلیون بشکه نفت شد و وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کمرنگ کرد.[1]

در کشورهایی که وابستگی عمیقی به واردات سوخت دارند، ترویج خودروهای برقی بخشی از راهبرد امنیت انرژی تلقی می‌شود. در این میان، بازار پرشمار چین به‌تنهایی پاسخگوی کاهش تقاضای روزانه ۱ میلیون بشکه از این رقم بوده است.[1]

مزیت مالی خودروی بدون باک به‌ویژه در روزهای بحران منطقه‌ای و جهش بهای نفت ملموس می‌شود. راننده خودروی برقی از نوسان دائم قیمت بنزین در پمپ‌بنزین‌ها در امان است و مخارج ماهانه‌اش را با ثبات بیشتری برنامه‌ریزی می‌کند.[1]

در اتحادیه اروپا، سود اقتصادی رانندگی با خودروی پاک در سال ۲۰۲۵ چشمگیرتر بود. با در نظر گرفتن نرخ برق و بنزین، صرفه‌جویی سالانه یک مالک خودروی برقی در هزینه سوخت نسبت به سال قبل ۳۵ درصد افزایش یافت.[1]

با ورود خودروهای بیشتر به چرخه تردد، تأثیر آن بر بازار نفت شتاب خواهد گرفت. تحلیل‌ها گویای آن است که ورود فراگیر برقی‌ها تا پایان دهه جاری، تقاضای روزانه نفت را تا ۵ میلیون بشکه مهار خواهد کرد.[1]

چشم‌انداز بازار تا سال ۲۰۳۵

مشتریانی که یک دهه دیگر به بازار می‌آیند، با خیابان‌هایی روبه‌رو خواهند شد که موتور بنزینی در آن به حاشیه رفته است. پیش‌بینی می‌شود حتی بدون سخت‌گیری‌های جدید قانونی، ناوگان خودروهای برقی دنیا تا سال ۲۰۳۵ از ۵۱۰ میلیون دستگاه عبور کند.[1]

در آن برهه انتظار می‌رود ۵۰ درصد خودروهای جدید جهان برقی باشند. این عدد در بازارهای پیشرو نظیر چین و اروپا از مرز ۹۰ درصد فراتر خواهد رفت و عملاً پرونده موتورهای درون‌سوز در سبد خرید خانوارها بسته می‌شود.[1]

این مهاجرت سراسری به شبکه‌های گسترده‌تر برق و زیرساخت شارژ خانگی و عمومی محتاج است. برق موردنیاز خودروهای برقی تا ۲۰۳۵ به ۱٬۵۰۰ تراوات‌ساعت خواهد رسید که شش برابر مصرف فعلی این بخش است.[1]

با وجود این حجم مصرف، سهم خودروها از کل برق تولیدی دنیا در سال ۲۰۳۵ تنها حدود ۴ درصد برآورد می‌شود؛ هرچند این فشار در اروپا می‌تواند مصرف کل شبکه برق را تا بیش از ۱۰ درصد افزایش دهد.[1]

سرعت رسیدن به این چشم‌انداز، در نهایت به حساب‌وکتاب مالی میلیون‌ها خانواده و صاحب کسب‌وکار برای خودروی بعدی‌شان برمی‌گردد. با معقول‌تر شدن قیمت کارخانه و گسترش شارژرها در محلات، تصمیم عقلانی برای رفت‌وآمد روزانه، بیش از هر زمان دیگر برقی است.[2]