پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی از کاهش ۵.۷ میلیون بشکه‌ای عرضه جهانی نفت در پی تداوم اختلالات خلیج فارس

صبح روز جمعه در مقر آژانس بین‌المللی انرژی در پاریس، تحلیلگران گزارش بازار نفت ماه سپتامبر را نهایی کردند؛ گزارشی که رسماً جدول زمانی تثبیت انرژی جهانی را به سال آینده موکول می‌کند. این آژانس چشم‌انداز سال ۲۰۲۶ خود را به شدت کاهش داد و پیش‌بینی کرد که با تداوم درگیری‌ها در خاورمیانه و مسدود ماندن مسیر صادرات از طریق تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت با انقباضی معادل ۵٫۷ میلیون بشکه در روز مواجه خواهد شد.[1][4]

این پیش‌بینی اصلاح‌شده نشان‌دهنده افت سالانه ۶ درصدی تولید جهانی نسبت به سال ۲۰۲۵ است؛ تعدیل نزولی شدیدی در مقایسه با افت ۴ درصدی که تنها یک ماه پیش انتظار می‌رفت. بازار فیزیکی از هم‌اکنون این محدودیت را بازتاب می‌دهد: تولید جهانی تنها در ماه اوت ۱٫۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و در سطح ۱۰۰٫۱ میلیون بشکه در روز تثبیت شد. محرک اصلی این روند، بیش از ۱۰ میلیون بشکه از تولید روزانه خلیج فارس است که به دلیل افزایش خطرات امنیت دریایی، عملاً متوقف مانده است.[1][4]

این شوک عرضه به طور همزمان موجب انقباض در مصرف جهانی شده است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی تقاضای خود را ۹۴۰ هزار بشکه در روز کاهش داد و اکنون انتظار دارد کل مصرف در سال جاری ۲٫۵ میلیون بشکه در روز افت کند. روزنامه فایننشال تایمز (Financial Times) چشم‌انداز این آژانس را به عنوان هشداری درباره یک «دوره از دست‌رفته» در تقاضای جهانی نفت توصیف کرد، چرا که قیمت‌های بی‌سابقه سوخت و زنجیره‌های تامین تحت فشار، فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی را در کشورهای عمده واردکننده سرکوب می‌کنند.[1][2]

برای پر کردن شکاف میان عرضه محدود و تقاضای پایه، جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال مصرف ذخایر خود است.

آژانس بین‌المللی انرژی در بیانیه روز جمعه خود اعلام کرد: «ذخایر تاکنون نقش حیاتی در ایجاد تعادل در بازار ایفا کرده‌اند. با کاهش این حائل‌های امنیتی و رسیدن سیستم پالایشگاهی جهان به مرز ظرفیت خود، نیاز به پیشرفت در حل‌وفصل درگیری‌های خاورمیانه — و جنگ روسیه و اوکراین که اکنون در پنجمین سال خود قرار دارد — بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود تا از انقباض بیشتر بازار و تخریب تقاضا جلوگیری شود.»[4]

داده‌های مربوط به این حائل‌های در حال کاهش، ابعاد این کسری را به تصویر می‌کشد. ذخایر رصدشده جهانی نفت در ماه اوت ۹۵ میلیون بشکه سقوط کرد. از فوریه ۲۰۲۶، برداشت‌های انباشته به ۵۰۷ میلیون بشکه رسیده است که میانگین نرخ تخلیه ۲٫۸ میلیون بشکه در روز را نشان می‌دهد. بازار اکنون با میانگین کسری ساختاری حدود ۱٫۷ میلیون بشکه در روز برای سال جاری مواجه است که عمیق‌تر از کمبود ۱٫۳ میلیون بشکه‌ای گزارش‌شده در ارزیابی ماه گذشته است.[1][3]

این تراز فیزیکی انقباضی، قیمت‌های پایه نفت خام را به سمت ۱۱۰ دلار در هر بشکه سوق داده است که بالاترین سطح از ماه مه محسوب می‌شود. با این حال، حادترین پیامدها در بخش پایین‌دستی و در بازار فرآورده‌های پالایشی احساس می‌شود. قیمت گازوئیل در ایالات متحده برای نخستین بار از مرز ۶ دلار در هر گالن عبور کرده است که این امر هزینه‌های لجستیک و حمل‌ونقل را تشدید کرده و تورم کلان اقتصادی گسترده‌تری را به همراه دارد.[3][5]

روزنامه پیپل دیلی (People Daily) با تاکید بر آسیب‌پذیری خاص این بخش پایین‌دستی، خاطرنشان کرد که اقتصاد جهانی با کمبود فرآورده‌های میان‌تقطیر مواجه است که نیروی محرکه صنایع سنگین و حمل‌ونقل را تامین می‌کنند. پالایشگاه‌ها در سراسر جهان با حداکثر ظرفیت کار می‌کنند اما نمی‌توانند حجم از دست‌رفته گازوئیل روسیه و خاورمیانه را به طور کامل جایگزین کنند؛ وضعیتی که یک گلوگاه ساختاری ایجاد کرده و مستقل از عرضه نفت خام پابرجا مانده است.[5]

با توجه به بن‌بست طولانی‌مدت در مذاکرات دیپلماتیک ایالات متحده و ایران و مواجهه مداوم تردد نفت‌کش‌ها با تهدیدات، آژانس بین‌المللی انرژی رسماً انتظارات خود برای بازگشت جریان عادی خلیج فارس را به سال ۲۰۲۷ موکول کرده است. تا زمانی که موانع ژئوپلیتیکی در تنگه هرمز برطرف نشوند، بشکه‌های فیزیکی مورد نیاز برای ایجاد تعادل در بازار و بازسازی ذخایر تخلیه‌شده، همچنان در پشت این انسداد محبوس خواهند ماند.[1][3]