پیشنهاد میانجی‌گری ایران میان ریاض و صنعا در تماس تلفنی عراقچی و بن‌فرحان

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماسی تلفنی با فیصل بن فرحان، همتای سعودی خود، پیشنهاد میانجی‌گری تهران برای توقف درگیری‌ها میان عربستان و یمن را مطرح کرد. این گفت‌وگو در شرایطی انجام شد که حملات ۴۸ ساعت گذشته به فرودگاه ریاض، نگرانی‌ها از آغاز یک جنگ تمام‌عیار را افزایش داده است.[1][2]

در این تماس که شامگاه یکشنبه ۱۹ مهرماه انجام گرفت، دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی صراحتا از تشدید تنش‌های نظامی در منطقه ابراز نگرانی کرد. او به وزیر خارجه عربستان یادآور شد که اصرار بر رویکردهای نظامی تنها به پیچیده‌تر شدن بحران‌های جاری در خاورمیانه می‌انجامد.[1]

شبکه بی‌بی‌سی فارسی گزارش داده است که محور اصلی این رایزنی، اعلام آمادگی رسمی تهران برای تسهیل گفت‌وگوهای مستقیم میان ریاض و صنعا بوده است. این پیشنهاد در پی سلسله حملات موشکی و پهپادی انصارالله یمن به زیرساخت‌های عربستان سعودی روی میز قرار گرفت.[2]

به گزارش ایران اینترنشنال، این تماس دیپلماتیک همزمان با لغو پروازها در حریم هوایی عربستان و هشدارهای هوانوردی ایالات متحده آمریکا انجام شده است. وزرای خارجه ۲ کشور در این گفت‌وگو تلاش کردند تا راهی برای جلوگیری از گسترش دامنه جنگ بیابند.[3]

تلاش برای مهار بحران

این تحرک دیپلماتیک نشان‌دهنده تغییر لحن تهران در مواجهه با بحران‌های منطقه‌ای در سال ۲۰۲۶ است. دستگاه دیپلماسی ایران می‌کوشد تا با استفاده از کانال‌های ارتباطی خود با حوثی‌های یمن، نقش یک میانجی فعال را در کنترل تنش‌ها ایفا کند.[1][2]

بر اساس گزارش خبرگزاری شفقنا، عراقچی در این مکالمه تلفنی تاکید کرده است که بی‌توجهی به راه‌حل‌های سیاسی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای تمامی کشورهای منطقه به همراه داشته باشد. او خواستار توقف فوری چرخه خشونت‌ها در ۷۲ ساعت آینده شد.[1]

در سوی دیگر، فیصل بن فرحان نیز ضمن استقبال از تداوم رایزنی‌ها، بر اهمیت حفظ ثبات و امنیت در ۶ کشور حاشیه خلیج فارس تاکید کرده است. ریاض که در روزهای گذشته هدف حملات مرگباری قرار گرفته، اکنون در حال ارزیابی پیشنهاد تهران است.[2][3]

یک نقل قول مستقیم از گزارش‌های منتشر شده، موضع رسمی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران را به روشنی نشان می‌دهد.[1]

خبرگزاری شفقنا در پوشش این خبر به نقل از وزیر امور خارجه نوشت: «عراقچی با ابراز نگرانی از تشدید تنش‌ها، تأکید کرد: اصرار بر رویکرد نظامی و بی‌توجهی به راه‌حل سیاسی، موجب پیچیده‌ترشدن وضعیت موجود خواهد شد.»[1]

سایه حملات بر دیپلماسی

پیشنهاد میانجی‌گری ایران درست یک روز پس از آن مطرح می‌شود که ترمینال شماره ۳ فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض هدف حملات موشکی قرار گرفت. این حملات که ۱۲ کشته و ۳۰۹ زخمی بر جای گذاشت، فشارها بر دولت سعودی برای واکنش نظامی را افزایش داده است.[2][3]

با این حال، تماس تلفنی وزرای خارجه نشان می‌دهد که هر ۲ پایتخت همچنان کانال‌های دیپلماتیک را بر گزینه‌های نظامی ترجیح می‌دهند. احیای روابط دیپلماتیک ایران و عربستان در مارس ۲۰۲۳، اکنون به عنوان یک ضربه‌گیر در برابر بحران‌های منطقه‌ای عمل می‌کند.[1][2]

کارشناسان معتقدند که مداخله مستقیم دیپلماتیک تهران می‌تواند به کاهش فشارهای بین‌المللی بر یمن نیز کمک کند. در شرایطی که واشنگتن هشدارهای جدی درباره امنیت هوانوردی در منطقه صادر کرده، نقش‌آفرینی ایران برای آرام کردن متحدانش در صنعا حیاتی ارزیابی می‌شود.[2][3]

وب‌سایت فلایت‌رادار ۲۴ اعلام کرده است که تعطیلی فرودگاه ریاض برای ۲۴ ساعت دیگر تمدید شده است. با توجه به این گستردگی خسارات، ریاض نیازمند یک راه‌حل سریع برای بازگرداندن آرامش به آسمان خود است و پیشنهاد ایران می‌تواند سریع‌ترین مسیر باشد.[3]

چشم‌انداز مذاکرات صلح

مقامات سعودی هنوز به صورت رسمی جزئیات پاسخ خود به پیشنهاد میانجی‌گری ایران را منتشر نکرده‌اند. با این وجود، نفس برگزاری این گفت‌وگوی تلفنی در اوج بحران، نشانه‌ای از تمایل ریاض به استفاده از نفوذ تهران برای مهار حوثی‌ها است.[2]

اگر پیشنهاد عراقچی با موافقت عملی ریاض و صنعا همراه شود، منطقه می‌تواند شاهد دور جدیدی از مذاکرات صلح یمن باشد. این مذاکرات پیش از این نیز با میانجی‌گری عمان در جریان بود اما با آغاز بحران‌های اخیر در ماه اکتبر متوقف شد.[1][2]

دستگاه دیپلماسی ایران در تلاش است تا نشان دهد که امنیت همسایگان را بخشی از امنیت خود می‌داند. این رویکرد، که در تماس اخیر عراقچی و بن‌فرحان برجسته شد، می‌تواند به بازسازی اعتماد میان کشورهای حاشیه خلیج فارس کمک شایانی کند.[1]

در روزهای آینده مشخص خواهد شد که آیا این تماس تلفنی به یک ابتکار عمل دیپلماتیک چندجانبه تبدیل می‌شود یا خیر. تا آن زمان، خطوط ارتباطی میان تهران و ریاض همچنان باز و فعال باقی خواهد ماند تا از هرگونه سوءمحاسبه نظامی جلوگیری شود.[1][2]

ناظران سیاسی بر این باورند که پیشنهاد تهران تنها یک تعارف دیپلماتیک نیست، بلکه برآمده از یک استراتژی کلان برای جلوگیری از مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای است. ایران بارها تاکید کرده که امنیت خلیج فارس باید توسط کشورهای همین منطقه تامین شود.[1]

آزمون روابط دوجانبه

این بحران جدید، جدی‌ترین آزمون برای توافق عادی‌سازی روابط میان تهران و ریاض محسوب می‌شود. توافقی که با میانجی‌گری پکن به دست آمد، اکنون باید کارایی خود را در جلوگیری از یک جنگ نیابتی گسترده نشان دهد.[2]

موفقیت این ابتکار دیپلماتیک به میزان انعطاف‌پذیری تمامی طرف‌های درگیر بستگی دارد. توقف حملات متقابل و بازگشت به میز مذاکره، تنها راهی است که می‌تواند سایه جنگ را از سر خاورمیانه دور کند.[1][3]

در پایان، تماس تلفنی عباس عراقچی و فیصل بن فرحان نشان داد که دیپلماسی همچنان می‌تواند در تاریک‌ترین لحظات خاورمیانه راهگشا باشد. گام بعدی، تبدیل این گفت‌وگوها به یک آتش‌بس پایدار و عملی در میدان نبرد است.[1][2]