رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران هشدار داد: حمایت از تحریم‌های آمریکا «اعلان جنگ» تلقی می‌شود

مقام ارشد امنیتی ایران هشدار جدی به جامعه جهانی داده است: هر کشوری که با موج جدید تحریم‌های اقتصادی آمریکا همکاری کند، به عنوان یک مشارکت‌کننده فعال در «جنگ اقتصادی» تلقی خواهد شد. این اعلامیه، تنش‌ها در بن‌بست کنونی بین واشنگتن و تهران را به شدت افزایش می‌دهد و عملاً شرکای تجاری جهانی را مجبور می‌کند تا بین مواجهه با تحریم‌های ثانویه آمریکا یا خطر تلافی نظامی مستقیم از سوی جمهوری اسلامی یکی را انتخاب کنند.[1][4]

این هشدار توسط محسن رضایی، رئیس تازه منصوب شده شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام شد. این فرمانده سابق سپاه پاسداران در تلویزیون دولتی اظهار داشت که هر کشوری که در اعمال محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران مشارکت کند، دشمن محسوب می‌شود. وی افزود که اگر کشورها از کمپین آمریکا فاصله نگیرند، ایران فعالانه منافع آنها را به خطر خواهد انداخت.[1]

اظهارات رضایی گسترده‌ترین سخنان عمومی این رهبر تندرو از زمان تصدی این پست در اوایل ماه جاری است. او صراحتاً تهدید کرد که اگر دولت آمریکا برنامه‌های خود را پیش ببرد، تهران به شکلی «زلزله‌وار» تلافی خواهد کرد. این لفاظی‌ها نشان‌دهنده سخت‌تر شدن موضع سیاسی و نظامی ایران است و سیگنال می‌دهد که دستگاه امنیتی آماده است تا درگیری را فراتر از مرزهای فعلی آن تشدید کند.[1][2]

کاتالیزور فوری این هشدار، اعلامیه مورد انتظار اقدامات اقتصادی جدید توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا است. انتظار می‌رود اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، از آنچه دولت ترامپ به عنوان سطح «بی‌سابقه» از جنگ و انزوای اقتصادی توصیف کرده، رونمایی کند. استراتژی آمریکا با هدف قطع دسترسی باقی‌مانده ایران به بازارهای جهانی، و استفاده از تسلط سیستم مالی آمریکا برای اجرای جهانی این محدودیت‌ها است.[2][4]

مکانیزم اصلی این فشار به شدت بر تحریم‌های ثانویه متکی است. برخلاف تحریم‌های اولیه که شهروندان و شرکت‌های آمریکایی را از انجام تجارت با یک کشور هدف منع می‌کند، تحریم‌های ثانویه نهادهای خارجی را تهدید می‌کند که اگر در معاملات ممنوعه با ایران شرکت کنند، از بازار آمریکا محروم خواهند شد. این ساختار حقوقی، بانک‌های بین‌المللی، شرکت‌های کشتیرانی و واردکنندگان انرژی را مجبور می‌کند تا روابط خود را با تهران قطع کنند یا با جریمه‌های مالی ویرانگر روبرو شوند.[3][4]

وزارت امور خارجه ایران اقدامات قریب‌الوقوع آمریکا را به شدت محکوم کرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی این وزارتخانه، تحریم‌ها را «اعلان جنگ» علیه همه ملت‌ها توصیف کرد و استدلال نمود که آنها اعمال نامشروع حاکمیت فراسرزمینی هستند. تهران با چارچوب‌بندی تحریم‌ها به عنوان نقض منشور سازمان ملل، تلاش می‌کند تا مقاومت دیپلماتیک را در میان کشورهایی که از استفاده واشنگتن از اجبار اقتصادی ناراضی هستند، بسیج کند.[4]

این لفاظی‌های تشدید شده از سوی مقامات امنیتی و دیپلماتیک ایران، در تضاد شدید با پیام‌های رهبری غیرنظامی کشور قرار دارد. رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان همچنان از یک راه‌حل دیپلماتیک حمایت می‌کند و از تفاهم‌نامه اواسط ژوئن با ایالات متحده به عنوان بهترین مسیر رو به جلو دفاع می‌کند. پزشکیان استدلال می‌کند که این توافق برای خارج کردن کشور از وضعیت فلج‌کننده «نه جنگ و نه صلح» ضروری است.[2]

تلاش پزشکیان برای دیپلماسی ناشی از وضعیت وخیم اقتصاد ایران است. تقریباً شش ماه پس از فاز کنونی درگیری، کشور تحت تحریم‌های موجود و محاصره دریایی آمریکا در حال خفگی است. رئیس‌جمهور علناً اذعان کرده است که تا زمانی که تهدید جنگ بر منطقه سایه افکنده است، تهران نمی‌تواند سرمایه‌گذاری خارجی لازم برای تثبیت ارز خود و تأمین مالی زیرساخت‌های حیاتی را جذب کند.[2][3]

شکاف داخلی بین دولت غیرنظامی و دستگاه نظامی به طور فزاینده‌ای آشکار می‌شود. در حالی که پزشکیان اصرار دارد که رهبر معظم انقلاب سیاست‌ها را تعیین می‌کند و دولت از آن مسیر پیروی خواهد کرد، دوره ۶۰ روزه مذاکرات که توسط توافق ژوئن تعیین شده بود، هفته گذشته بدون هیچ نشانه‌ای از مصالحه به پایان رسید. فقدان پیشرفت دیپلماتیک، تندروهایی مانند رضایی را جسور کرده است تا کنترل روایت ملی را به دست گیرند.[2][4]

مخاطرات نظامی به ویژه در خلیج فارس بالا است. اگرچه حملات به کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز به طور موقت آرام شده است، اما این آبراه همچنان یک نقطه اشتعال باقی مانده است. سازمان تازه تأسیس شده تنگه خلیج فارس ایران فهرستی از کشتی‌هایی را منتشر کرده که ادعا می‌کند مقررات ترانزیت را نقض کرده‌اند و آنها را به محدودیت‌ها یا توقیف‌های آتی تهدید می‌کند. در همین حال، ارتش آمریکا همچنان به اجرای محاصره‌ای ادامه می‌دهد که ده‌ها کشتی تجاری را تغییر مسیر داده است.[2]

رضایی دامنه تهدیدات ایران را فراتر از تنگه هرمز گسترش داده است. او هشدار داد که اگر کشورهای منطقه در کمپین جنگ اقتصادی آمریکا شرکت کنند، ایران مسیرهای جایگزین انتقال نفت از خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد. این تهدید مستقیماً متوجه کشورهای عربی همسایه خلیج فارس است که سرمایه‌گذاری زیادی در خطوط لوله و مسیرهای زمینی طراحی شده برای دور زدن تنگه آسیب‌پذیر انجام داده‌اند.[1][2]

پیامدهای منطقه‌ای ناشی از فشار تحریم‌ها در حال حاضر در حال ظهور است. امارات متحده عربی، که از لحاظ تاریخی یک شریک تجاری بزرگ برای ایران بوده است، به دنبال تنش‌های موشکی اخیر، تمام معاملات تجاری و مالی با جمهوری اسلامی را به حالت تعلیق درآورده است. در مقابل، چین، که خریدار اصلی نفت خام ایران باقی مانده است، علناً با کمپین تحریم‌های آمریکا مخالفت کرده و خواستار راه‌حل دیپلماتیک برای بحران شده است.[1][4]

در میان تشدید تهدیدات، میانجی‌های منطقه‌ای در تلاشند تا از یک درگیری گسترده‌تر جلوگیری کنند. قرار است ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، برای تسهیل مذاکرات به تهران سفر کند. اسلام‌آباد از لحاظ تاریخی نقش کانال پشت پرده مهمی بین ایران و دشمنانش ایفا کرده است و سفر منیر بر فوریت یافتن یک راه خروج پیش از اجرایی شدن کامل تحریم‌های جدید آمریکا تأکید می‌کند.[2]

مسیر نهایی بحران به این بستگی دارد که آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر معظم ایران، چگونه فشارهای متضاد درون دولت خود را متعادل می‌کند. او باید ویرانی اقتصادی ناشی از انزوای بیشتر را در برابر ضرورت ایدئولوژیک مقاومت در برابر فشار آمریکا بسنجد. اگر دستگاه امنیتی تندرو پیروز شود، منطقه می‌تواند شاهد بازگشت سریع به درگیری‌های نظامی مستقیمی باشد که ماه‌های اولیه سال را مشخص کرد.[3][4]