رازهای سر‌به‌مهر دره پادشاهان: اسکن‌های جدید مقبره توت‌عنخ‌آمون، پرونده جستجوی نفرتیتی را دوباره باز کرد

اجماع رسمی میان مصرشناسان تا پیش از این بر آن بود که مقبره توت‌عنخ‌آمون یک سیستم بسته است؛ جایی که وجب‌به‌وجب آن نقشه‌برداری شده و دیگر هیچ رازی در آستین ندارد. اما داده‌های جدید رادار نفوذپذیر به زمین و ریزگرانش، این قطعیت را در هم شکسته‌اند و از چیزی پرده برداشته‌اند که به نظر می‌رسد دالان‌هایی مخفی درست آن‌سوی دیوارهای پادشاه جوان باشد.[1][4]

این یافته‌ها که در نشریه «Occasional Papers of the Amarna Royal Tombs Project» منتشر شده، یکی از وسوسه‌انگیزترین نظریه‌های باستان‌شناسی مدرن را دوباره زنده می‌کند: اینکه فرعون ۱۹ ساله صرفاً در اتاقک ورودی یک مقبره بسیار بزرگ‌تر متعلق به ملکه نفرتیتی جا خوش کرده است.[7]

وقتی هاوارد کارتر (Howard Carter)، باستان‌شناس بریتانیایی، در سال ۱۹۲۲ برای اولین بار وارد KV62 (نام رسمی مقبره توت‌عنخ‌آمون) شد، بیش از ۶۰۰ اثر باستانی را که در فضایی به‌شدت تنگ و خفه روی هم تلنبار شده بودند، فهرست‌بندی کرد. تراکم خیره‌کننده این گنجینه در کنار مساحت محقر مقبره، مدت‌هاست که این گمان را تقویت کرده که این پادشاه پس از مرگ ناگهانی‌اش در حدود سال ۱۳۲۴ پیش از میلاد، با عجله و شتاب‌زدگی به خاک سپرده شده است.[1][7]

نیکلاس ریوز (Nicholas Reeves)، مصرشناس بریتانیایی، اولین کسی بود که در سال ۲۰۱۵ ارتباط این مقبره با نفرتیتی را مطرح کرد؛ او متوجه شد که به نظر می‌رسد دیوارهای نقاشی‌شده اتاقک دفن، درگاه‌هایی گچ‌گرفته را پنهان کرده‌اند. اما یک اسکن راداری جامع در سال ۲۰۱۸ توسط فرانکو پورچلی (Franco Porcelli) از دانشگاه پلی‌تکنیک تورین، ظاهراً آب پاکی را روی دست همه ریخت و این نظریه را رد کرد. تیم پورچلی با اسکن تا عمق ۱۳ فوتی (حدود ۴ متری)، با «اطمینان بسیار بالا» نتیجه گرفتند که هیچ فضای خالی‌ای وجود ندارد و سیگنال‌های راداری قبلی را به «سیگنال‌های شبح» ناشی از بازتاب امواج از دیوارها نسبت دادند.[1][7]

اما بررسی‌های جدید، آن منطقه مرده ۱۳ فوتی را کاملاً دور می‌زند. پژوهشگران بیش از ۱۲۰۰ اندازه‌گیری ریزگرانش را در مساحتی ۳۵ متر مربعی در نزدیکی مقبره انجام دادند. آن‌ها ناهنجاری‌های کم‌تراکم قابل‌توجهی را در فاصله‌ای بسیار دورتر (تقریباً ۸۰ تا ۱۰۰ فوت در شمال اتاقک دفن شناخته‌شده) ردیابی کردند؛ از جمله چیزی که به نظر می‌رسد یک دالان دو متری پر از قلوه‌سنگ و آوار باشد.[1][4]

ممدوح الدماطی (Mamdouh Eldamaty)، باستان‌شناس دانشگاه عین شمس و وزیر پیشین آثار باستانی مصر، اظهار داشت که این داده‌ها به یک «مجموعه پنهان از دالان‌ها و اتاق‌ها» در مجاورت این سایت معروف اشاره دارد. این ناهنجاری‌ها ویژگی‌هایی با زاویه قائمه را نشان می‌دهند که کاملاً با دیوار شمالی آرامگاه توت‌عنخ‌آمون هم‌تراز هستند؛ موضوعی که نشان می‌دهد با یک ساخت‌وساز عامدانه طرفیم، نه شکاف‌های طبیعی در بستر صخره.[4]

فارغ از داده‌های راداری، معماری فیزیکی KV62 همیشه مایه دردسر و سردرگمی متخصصان بوده است. مسیر این مقبره از ورودی تا اتاقک دفن، نیازمند یک‌سری گردش به چپ است. نویسندگان این مطالعه می‌نویسند: «مفهوم این گردش به چپ روشن است: KV62 نه با دستور زبان معماری یک بنای خصوصی هم‌خوانی دارد و نه یک بنای پادشاهی.» مقبره‌های پادشاهی هم‌عصر آن به سمت راست می‌پیچند؛ در حالی که چیدمان گردش به چپ، امضای اختصاصی مقبره ملکه‌های دودمان هجدهم است.[1][7]

تیم پژوهشی استدلال می‌کند: «اگرچه این تحقیقات هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است، اما مجموع شاخص‌های معماری، تزئینی و ژئوفیزیکی قویاً نشان‌دهنده وجود دست‌کم یک اتاقک ذخیره‌سازی دیگر است.» ری جانسون (Ray Johnson)، مدیر پیشین بررسی‌های کتیبه‌شناختی در موسسه مطالعه فرهنگ‌های باستانی، داده‌های جدید را «بسیار وسوسه‌انگیز» توصیف کرد.[1][7]

اثبات این نظریه نیازمند شواهد فیزیکی است و این یعنی باید از هزارتوی شکننده سیاست‌های حفظ میراث فرهنگی مصر عبور کرد. حفاری مستقیم از میان دیوارهای نقاشی‌شده ۳۳۰۰ ساله اصلاً جای بحث ندارد و کاملاً منتفی است. در عوض، تیم پژوهشی پیشنهاد کرده است که سوراخ‌های اکتشافی کوچکی در بستر صخره‌ای اطراف حفر شود تا دوربین‌های ۳۶۰ درجه کنترل از راه دور را به داخل فضاهای خالی مشکوک بفرستند. اگر شورای عالی آثار باستانی مصر مجوز این کار را صادر کند، این کاوش فیزیکی می‌تواند در نوامبر ۲۰۲۶ آغاز شود و چه‌بسا پس از یک قرن، درهای اولین اتاقک‌های سلطنتی جدید در دره پادشاهان را به روی ما بگشاید.[4][7]