افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی پس از دو دهه انتظار؛ گشایش قطب جدید گردشگری عرفانی

انتظار بیست‌ساله سرانجام به پایان رسید و درهای بارگاه شمس تبریزی در خوی به روی علاقه‌مندان گشوده شد. شامگاه چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵، این مجموعه فرهنگی با حضور سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث‌فرهنگی، و جمعی از چهره‌های فرهنگی به صورت رسمی به بهره‌برداری رسید. این رویداد، خوی را از یک شهر تاریخی صرف، به یکی از مقاصد اصلی گردشگری عرفانی در منطقه تبدیل می‌کند.[1][2]

این پروژه که ساخت آن بیش از دو دهه با وقفه‌های متعدد روبه‌رو بود، سرانجام با اعتباری بالغ بر ۲۵۰ میلیارد تومان تکمیل شده است. مجموعه جدید در زمینی به مساحت هفت هزار مترمربع بنا شده و شامل گنبدخانه‌ای چشم‌نواز، فضاهای پژوهشی و یک کتابخانه تخصصی با ظرفیت هشت هزار جلد کتاب است.[1][4]

معماری این بنا تلفیقی از هنر سنتی ایرانی و مفاهیم عرفانی است. نصب گنبد این مجموعه که حدود ۱۵.۵ متر ارتفاع دارد، یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های پروژه بود که در ماه‌های اخیر به پایان رسید. طراحان تلاش کرده‌اند با استفاده از آجرکاری‌های سنتی، فضایی را خلق کنند که یادآور سادگی و عمق اندیشه شمس تبریزی باشد.[3][4]

پیام رئیس‌جمهور و ایستادگی فرهنگی

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در پیامی ویدئویی به این مراسم، افتتاح این مجموعه را فراتر از یک پروژه عمرانی توصیف کرد. او با اشاره به شرایط تحریم و فشارهای اقتصادی، تاکید کرد که گشایش این بارگاه نشان می‌دهد اراده ایرانیان برای پاسداری از هویت و میراث معنوی‌شان توقف‌ناپذیر است.[1][7]

پزشکیان در بخش دیگری از پیام خود یادآور شد که شمس و مولانا دو جلوه از یک حقیقت‌اند که انسان را از تنگنای تعصب فراتر می‌برند. او تاکید کرد که کتابخانه و پژوهشکده این مجموعه تنها زمانی به مقصد حقیقی خود می‌رسند که زنده و پویا باشند و پژوهشگران از سراسر جهان در آن گرد هم آیند.[1][7]

ثبت ملی و توسعه زیرساخت‌ها

درست چند روز پیش از افتتاح رسمی، بارگاه شمس تبریزی در ۱۱ مهر ۱۴۰۵ با شماره ۳۴۵۹۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این ثبت ملی، که بر اساس معیارهای ششم و دهم آثار ملی انجام شد، مسیر را برای حفاظت قانونی و تخصیص بودجه‌های مستمر به این مجموعه هموار می‌کند.[3][5]

توسعه خوی تنها به ساخت یک مقبره محدود نشده است. همزمان با این افتتاحیه، تندیس شمس تبریزی در یکی از میادین اصلی شهر با حضور مقامات استانی و کشوری رونمایی شد تا چهره شهر نیز با این میراث معنوی همگام شود. این میدان اکنون رسماً به نام شمس تبریزی تغییر یافته است.[4][6]

برای پاسخگویی به نیاز فزاینده گردشگران، کلنگ احداث یک هتل چهارستاره به نام «اورین بام سپهر» نیز توسط وزیر میراث‌فرهنگی بر زمین زده شد. رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، در این مراسم تاکید کرد که ساخت هتل‌های جدید و بهبود جاده‌های مواصلاتی در دستور کار قرار دارد تا خوی میزبان شایسته‌ای برای رویدادهای بین‌المللی باشد.[4]

محور گردشگری تبریز تا قونیه

یکی از جذاب‌ترین ایده‌های مطرح‌شده در حاشیه این مراسم، ایجاد یک مسیر گردشگری عرفانی است که تبریز، خوی و قونیه را به یکدیگر متصل می‌کند. وزارت میراث‌فرهنگی قصد دارد این مسیر را در قالب طرحی با عنوان «ایران، آغاز هر داستان» به گردشگران داخلی و خارجی معرفی کند و تورهای ترکیبی برای آن تعریف نماید.[3]

برای گرامیداشت این پیوند تاریخی، یک تور رالی اتومبیل‌رانی با عنوان «از زادگاه تا بارگاه شمس تبریزی» با مشارکت کانون جهانگردی از تبریز تا خوی برگزار شد. در روزهای منتهی به افتتاحیه نیز، خوی میزبان مجموعه‌ای از رویدادهای فرهنگی، نشست‌های علمی، اجرای رقص سماع و کارگاه‌های خوشنویسی بود.[1][3]

اکنون چالش اصلی پیش روی مدیران فرهنگی، زنده نگه داشتن این فضاست. همان‌طور که بسیاری از شمس‌پژوهان حاضر در مراسم اشاره کردند، موفقیت این پروژه نه فقط به ساخت بنا، بلکه به نحوه اداره و استمرار فعالیت‌های علمی آن بستگی دارد. خوی حالا زیرساخت فیزیکی لازم را در اختیار دارد.[3]

جایگاه تاریخی و اقتصادی

شمس تبریزی، عارف نامدار قرن هفتم هجری، چهره‌ای است که دیدار تاریخی‌اش با مولانا جلال‌الدین بلخی، مسیر زندگی این شاعر بزرگ را برای همیشه تغییر داد. اسناد تاریخی و کاوش‌های باستان‌شناسی دهه‌های اخیر، خوی را به‌عنوان مأمن و آرامگاه قطعی او تثبیت کرده‌اند و این مجموعه بر همین اساس بنا شده است.[3][5]

از منظر اقتصادی، این پروژه می‌تواند نقطه عطفی برای استان آذربایجان غربی باشد. قرار گرفتن خوی در نزدیکی مرزهای اروپا و پتانسیل‌های ترانزیتی آن، فرصت بی‌نظیری برای جذب گردشگران خارجی فراهم می‌کند. مقامات استانی امیدوارند با توسعه فرودگاه خوی، این شهر به یکی از درگاه‌های اصلی ورود گردشگران فرهنگی به ایران تبدیل شود.[4]