ساعت‌های بیولوژیکی مختص جنسیت، تفاوت‌های اساسی در روند پیری مردان را آشکار کردند

برای اینکه بتوانیم خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن را پیش از وقوع آن‌ها به درستی پیش‌بینی کنیم، ابتدا باید بپذیریم که بدن مردان و زنان به شکل یکسانی پیر نمی‌شود. تا به امروز، بیشتر ابزارهای سنجش سن بیولوژیکی بر اساس داده‌های ترکیبی از هر دو جنس طراحی شده بودند؛ رویکردی که تفاوت‌های حیاتی را پنهان می‌کرد. نشریه Nature Medicine در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ مطالعه‌ای را منتشر کرد که این محدودیت اساسی را برطرف می‌کند. محققان کنسرسیوم MULTI موفق به توسعه ۳۸ ساعت بیولوژیکی مختص جنسیت شده‌اند که ۱۵ سیستم مختلف اندام‌های بدن را پوشش می‌دهد.[1][2]

این تیم تحقیقاتی با استفاده از داده‌های ژنتیکی، پروتئومیکس، متابولومیکس و تصویربرداری ام‌آرآی (MRI) نشان دادند که تفکیک مسیرهای پیری مردان و زنان، دقت پیش‌بینی بیماری‌ها را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد. پژوهشگران در این گزارش علمی تاکید می‌کنند: «در حالی که دو فرد ممکن است سن تقویمی یکسانی داشته باشند، سن بیولوژیکی بر اساس تغییرات فیزیولوژیک مرتبط با سن، می‌تواند در اندام‌ها، افراد و جنسیت‌های مختلف متفاوت باشد.» این تفاوت‌ها به ویژه در ارزیابی خطرات متابولیک و شناختی در مردان برجسته است.[1]

برای مردان، نتایج این تفکیک بسیار روشنگر است. داده‌ها نشان می‌دهند که شاخص‌های پیری سیستم ایمنی و غدد درون‌ریز در مردان ارتباط بسیار قوی‌تری با بروز سندرم متابولیک، ناهنجاری‌های چربی خون، فشار خون بالا و دیابت دارند. به عبارت دیگر، پیش از آنکه یک مرد میانسال علائم بالینی بیماری‌های قلبی و عروقی را نشان دهد، تغییرات در این سیستم‌های خاص می‌تواند به عنوان یک زنگ خطر زودهنگام عمل کند.[1][2]

در مقابل، الگوهای خطر در زنان مسیر دیگری را طی می‌کنند. در زنان، سن بیولوژیکی قلب که از طریق ام‌آرآی به دست می‌آید، ارتباط مستقیمی با فشار خون نشان می‌دهد و شاخص‌های پیری سیستم گوارشی با شرایط متابولیک مرتبط هستند. این تمایز آشکار نشان می‌دهد که چرا تجویز یک نسخه واحد برای پیشگیری از بیماری‌ها در هر دو جنس، اغلب با شکست مواجه می‌شود و چرا مردان نیازمند پایش دقیق‌تر سیستم غدد درون‌ریز خود در میانسالی هستند.[1][2]

در زمینه سلامت روان و زوال عقل نیز تفاوت‌های قابل‌توجهی مشاهده شد. این مطالعه نشان داد که افزایش سن بیولوژیکی مغز، پیش‌بینی‌کننده قدرتمندی برای پیشرفت بیماری آلزایمر است. در میان افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف، هر یک انحراف معیار افزایش در سن بیولوژیکی مغز، با ۷۴ درصد خطر بیشتر برای پیشرفت به سوی آلزایمر در مردان همراه بود. این رقم در زنان به ۱۲۵ درصد می‌رسید که نشان‌دهنده آسیب‌پذیری متفاوت سیستم عصبی در برابر روند پیری است.[1][2]

این ابزارها همچنین توانستند مسیرهای شناختی وابسته به جنسیت را در کارآزمایی بالینی A4 به دقت ردیابی کنند. نتایج نشان داد که حدود ۴.۶ سال پس از تصادفی‌سازی بیماران، تغییرات شناختی در مردان و زنان با سرعت‌های متفاوتی رخ می‌دهد. تحلیلگران پایگاه Stop Alzheimer Now در بررسی این یافته‌ها می‌نویسند: «ادعای جالب در اینجا این نیست که زیست‌شناسی به طور نامساوی پیر می‌شود - این موضوع از قبل ثابت شده است - بلکه این است که ترکیب داده‌های مردان و زنان ممکن است به آرامی دقت پژوهشگران را در تمام این مدت کاهش داده باشد.»[1][3]

با این حال، محققان با رویکردی واقع‌بینانه تاکید می‌کنند که این ساعت‌های بیولوژیکی هنوز آماده ورود به مطب پزشکان نیستند. بیشتر داده‌های ژنتیکی استفاده شده در این مطالعه مربوط به افراد با تبار اروپایی بوده و مدل‌های فعلی عواملی مانند سابقه اجتماعی یا وضعیت دقیق هورمونی را در نظر نگرفته‌اند. علاوه بر این، پایگاه داده‌های استفاده شده در برخی موارد فاقد اندازه‌گیری‌های مکرر ام‌آرآی در طول زمان بوده‌اند که نیاز به اعتبارسنجی‌های گسترده‌تری را در جمعیت‌های متنوع نشان می‌دهد.[1][2]

پیام این پژوهش برای سلامت مردان امیدوارکننده و کاربردی است. پیری فرآیندی است که اندام‌های مختلف را در زمان‌های متفاوتی تحت تاثیر قرار می‌دهد و آگاهی از این زمان‌بندی می‌تواند استراتژی‌های پیشگیرانه را تغییر دهد. با درک اینکه سیستم ایمنی و متابولیک مردان در چه زمانی و چگونه تغییر می‌کند، پزشکان در آینده قادر خواهند بود به جای تجویز یک رویکرد عمومی، برنامه‌های شخصی‌سازی‌شده‌تری را برای حفظ سلامت و شادابی مردان در دهه‌های بعدی زندگی ارائه دهند.[1][3]