کشف پروتئین هدف جدید برای درمان ضعف عضلانی مرتبط با افزایش سن (سارکوپنی)

متخصصان طب ورزشی و پزشکان سالمندان عموماً به بیماران خود می‌گویند که ضعف عضلانی در سنین بالا صرفاً نتیجه تحلیل رفتن فیزیکی بافت عضله است و محل اتصال عصب و عضله در طول پیری کاملاً سالم می‌ماند. بر اساس این دیدگاه، تنها راه مقابله با سارکوپنی، انجام تمرینات مقاومتی برای حفظ حجم عضلات است. اما پژوهشی پیشگامانه که در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ توسط دانشگاه میزوری منتشر شد، این فرض را مستقیماً رد می‌کند: مشکل اصلی در سالمندی، قطع ارتباط میان فرمان‌های عصبی و بافت عضلانی است، نه فقط کوچک شدن عضلات.[1]

دکتر دیوید آرنولد (W. David Arnold)، مدیر اجرایی ابتکار سلامت دقیق NextGen در دانشگاه میزوری و سرپرست این تیم تحقیقاتی بین‌المللی، در این باره می‌گوید: «یک فرض طولانی‌مدت در این حوزه این بود که محل اتصال عصب و عضله در طول پیری قابل‌اعتماد باقی می‌ماند. اهمیت مطالعه جدید ما در این است که هم در انسان‌ها و هم در مدل‌های حیوانی نشان می‌دهیم که این اتصال با افزایش سن دچار نارسایی می‌شود».[1]

این نارسایی به طور مستقیم بر کیفیت زندگی میلیون‌ها سالمند تاثیر می‌گذارد. بر اساس داده‌های منتشر شده در این مطالعه، سارکوپنی یا ضعف عضلانی مرتبط با افزایش سن، تقریباً نیمی از افراد بالای ۸۰ سال را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این عارضه خطر زمین خوردن، شکستگی استخوان و از دست دادن استقلال حرکتی را به شدت افزایش می‌دهد و تاکنون هیچ درمان دارویی تایید شده‌ای برای آن وجود نداشته است.[1][2]

یافته‌های این پژوهش که در نشریه معتبر The Journal of Clinical Investigation به چاپ رسیده، نشان می‌دهد که نقص ارتباطی در سطح سلولی به دلیل کاهش یک پروتئین حیاتی به نام NaV1.4 رخ می‌دهد. این پروتئین یک کانال سدیم وابسته به ولتاژ است که به طور اختصاصی در غشای عضلات اسکلتی و دقیقاً در محل اتصال عصب و عضله (NMJ) قرار دارد.[3]

در یک سیستم عصبی-عضلانی جوان و سالم، پیام‌های عصبی به راحتی از طریق این کانال‌های سدیمی به انقباض قدرتمند عضلانی تبدیل می‌شوند. اما با کاهش سطح پروتئین NaV1.4 در دوران سالمندی، تحریک‌پذیری غشای عضله به شدت افت می‌کند. به عبارت ساده‌تر، عضله پیر همچنان سیگنال عصبی را دریافت می‌کند، اما به دلیل کمبود این گیرنده‌ها، دیگر نمی‌تواند آن را به طور قابل‌اعتمادی به انقباض و حرکت تبدیل کند.[2][3]

این کشف، سارکوپنی را از یک فرسودگی ساده فیزیکی به یک «بیماری نقص عملکرد ارتباطی» تغییر تعریف می‌دهد. با درک این مکانیسم جدید، پژوهشگران به دنبال راهی برای دور زدن این مشکل گشتند. از آنجا که جایگزین کردن مستقیم پروتئین از دست رفته NaV1.4 در بدن انسان بسیار دشوار است، تیم تحقیقاتی استراتژی متفاوتی را در پیش گرفت: افزایش حساسیت عضله از طریق مهار یک سیستم بازدارنده.[1][2][3]

آن‌ها پروتئین دیگری به نام ClC-1 را هدف قرار دادند که یک کانال یون کلراید است و به طور طبیعی وظیفه دارد تحریک‌پذیری عضله را کنترل و محدود کند. محققان فرض کردند که اگر این ترمز طبیعی را کمی شل کنند، عضله پیر می‌تواند حتی با وجود سیگنال‌های عصبی ضعیف‌تر، واکنش مناسبی نشان دهد. در آزمایش‌های پیش‌بالینی روی جوندگان مسن، مهار حاد کانال ClC-1 دقیقاً همین نتیجه را به دنبال داشت و قدرت و عملکرد عضلانی را به شکل چشمگیری بهبود بخشید.[1][3]

این موفقیت آزمایشگاهی اکنون در مسیر تبدیل شدن به یک درمان واقعی برای انسان‌ها قرار دارد. شرکت بیوتکنولوژی دانمارکی NMD Pharma که در این پژوهش همکاری داشته، در حال توسعه دارویی خوراکی به نام ایگنازکلانت (ignaseclant) است که به طور اختصاصی پروتئین ClC-1 را مهار می‌کند.[2]

داروی ایگنازکلانت پیش‌تر در فاز دوم کارآزمایی‌های بالینی برای بیماران مبتلا به شارکو-ماری-توث (CMT) - شایع‌ترین اختلال ارثی عصبی‌عضلانی - نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای در بهبود قدرت عضلانی نشان داده است. ایمنی و اثربخشی اولیه این دارو در سایر بیماری‌ها، مسیر را برای آزمایش آن روی جمعیت بسیار بزرگ‌تر سالمندان مبتلا به سارکوپنی هموار کرده است.[1][2]

گام بعدی در این مسیر، آغاز کارآزمایی‌های بالینی اختصاصی داروی ایگنازکلانت برای سالمندان مبتلا به سارکوپنی متوسط تا شدید توسط شرکت NMD Pharma است. پژوهشگران اکنون باید ثابت کنند که بازگشت حساسیت عصبی در عضلات، در دنیای واقعی به معنای کاهش آمار زمین خوردن و افزایش توانایی سالمندان در انجام کارهای روزمره مانند بالا رفتن از پله‌ها خواهد بود.[1][2]