سهمیه‌بندی روغن موتور در کاستکو؛ بحران جهانی روان‌کارها به قفسه فروشگاه‌ها رسید

این هفته در انبارهای کاستکو (Costco) در سراسر ایالات متحده، خریدارانی که چرخ‌دستی‌های خود را در راهروی لوازم خودرو هل می‌دهند، با محدودیت ناآشنایی مواجه می‌شوند که روی پالت‌های روغن موتور Kirkland Signature چسبانده شده است: محدودیت سخت‌گیرانه خرید تنها دو کارتن برای هر عضو در هر هفت روز. برچسب قیمت بالای جعبه‌های ۱۰ کوارتی روغن تمام‌سنتتیک 5W-30 نیز تغییر کرده و از رقم آشنای ۳۰ دلار به ۵۷.۹۹ دلار جهش یافته است. اجرای ناگهانی سقف خرید در یکی از بزرگ‌ترین خرده‌فروشی‌های عمده کشور نشان می‌دهد که یک کمبود تخصصی صنعتی سرانجام به سطح مصرف‌کننده رسیده و یک دردسر زنجیره تامین را به یک بار مالی مستقیم برای رانندگانی تبدیل کرده است که خودشان سرویس خودرویشان را انجام می‌دهند.[1][4]

این سهمیه‌بندی در سطح خرده‌فروشی، فصل جدیدی از بحران جهانی زنجیره تامین است که پیش از این خودروسازانی مانند فولکس‌واگن و تویوتا را مجبور کرده بود فرمول روغن موتور خود را بازنگری کنند. این اختلال ناشی از کمبود شدید روغن‌های پایه گروه III است؛ ماده اولیه بسیار تصفیه‌شده‌ای که برای تولید روان‌کارهای سنتتیک مدرن ضروری است. برخلاف روغن موتورهای معمولی که می‌توانند از منابع مختلف نفت خام تصفیه شوند، روغن‌های پایه گروه III برای رسیدن به پایداری مولکولی و ویژگی‌های عملکردی مورد نیاز موتورهای مدرن و با راندمان بالا، به فرآیندهای تخصصی هیدروکراکینگ نیاز دارند. با مواجهه این تاسیسات تخصصی با اختلالات بی‌سابقه، کل اکوسیستم نگهداری خودرو مجبور است خود را با واقعیت کمبود فیزیکی کالا وفق دهد.[3][5]

به گفته تحلیلگران صنعت، این کمبود پیامد مستقیم درگیری‌های جاری با ایران است که تولید انرژی و مسیرهای کشتیرانی در خاورمیانه را به شدت مختل کرده است. این منطقه از نظر تاریخی تامین‌کننده نزدیک به نیمی از روغن‌های پایه گروه III مورد استفاده در ایالات متحده است. بی‌ثباتی ژئوپلیتیک نه تنها استخراج فیزیکی نفت خام را تهدید کرده، بلکه لجستیک دریایی تخصصی مورد نیاز برای حمل‌ونقل روغن‌های پایه تصفیه‌شده در سراسر جهان را نیز به شدت محدود کرده است. با افزایش حق بیمه کشتیرانی و کاهش دسترسی به کشتی‌ها، هزینه جابه‌جایی همان مقدار روغن پایه‌ای که با موفقیت تولید می‌شود، لایه دیگری از فشار تورمی را به بازار تحمیل کرده است.[4][5]

وضعیت پس از آسیب دیدن یک تاسیسات بزرگ تبدیل گاز به مایع در قطر به طور قابل‌توجهی وخیم‌تر شد و یک منبع حیاتی از ذخایر پایه ممتاز را برای حداقل یک سال از بازار جهانی خارج کرد. با اختلال در زنجیره‌های تامین خاورمیانه، پالایشگاه‌های کره جنوبی تلاش کرده‌اند این خلاء را پر کنند، اما آن‌ها نیز برای تامین نفت خام لازم جهت حفظ برنامه‌های تولیدی فشرده خود با مشکل مواجه هستند. تاسیسات قطر به تنهایی مسئول تامین درصد قابل‌توجهی از روغن‌های پایه گروه +III در جهان بود که برای تولید ترکیبات سنتتیک با کمترین میزان گرانروی، مورد نیاز جدیدترین نسل خودروهای سواری هستند.[4]

این کمبود فیزیکی، هزینه مواد اولیه را به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده است. قیمت روغن پایه گروه III در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۱۲.۴۵ دلار در هر گالن رسید که تقریباً چهار برابر قیمت ۳ تا ۴ دلاری آن در ماه فوریه است. از آنجا که روغن‌های پایه تا ۸۰ درصد از هزینه تولید یک روان‌کار را تشکیل می‌دهند، تولیدکنندگان مجبور شده‌اند این افزایش قیمت را در طول زنجیره تامین به توزیع‌کنندگان و در نهایت به مصرف‌کنندگان منتقل کنند. سرعت بالای این جهش قیمتی، هیچ حاشیه امن مالی برای تولیدکنندگان روان‌کار باقی نگذاشته تا بتوانند این هزینه‌ها را جذب کنند و همین امر باعث افزایش فوری قیمت‌های خرده‌فروشی شده است که اکنون در قفسه فروشگاه‌ها می‌بینیم.[3][4]

آنچه این مشکل را پیچیده‌تر می‌کند، واقعیت اقتصادی کنونی در پالایشگاه‌های جهانی است. تاسیساتی که نفت خام را فرآوری می‌کنند، در حال حاضر تولید سوخت‌های با حاشیه سود بالا مانند گازوئیل و سوخت جت را بر روان‌کارهای تخصصی ترجیح می‌دهند. با بالا بودن قیمت نفت خام و تقاضای قوی برای سوخت، پالایشگاه‌ها انگیزه مالی چندانی برای تغییر مسیر تولید خود به سمت روغن‌های پایه ندارند. روغن موتور و سوخت‌های حمل‌ونقل هر دو از یک بشکه نفت خام به دست می‌آیند و در یک بازار محدود، پالایشگاه‌ها همواره ظرفیت خود را به سمت محصولاتی هدایت می‌کنند که بالاترین بازده سرمایه‌گذاری فوری را به همراه داشته باشند.[3][5]

این فشار تنها به برند اختصاصی کاستکو محدود نمی‌شود. این خرده‌فروش همچنین محدودیت پنج کارتن در هفته را برای روغن سنتتیک Mobil 1 اعمال کرده است که در حال حاضر ۴۴ دلار برای شش کوارت فروخته می‌شود. سایر خرده‌فروشان لوازم یدکی و مراکز خدمات مستقل نیز از اتمام موجودی مقطعی برخی درجه‌های خاص با گرانروی پایین، مانند 0W-20 خبر می‌دهند که به شدت به فرمولاسیون‌های گروه III وابسته‌اند. برای مکانیک‌های مستقل و کسب‌وکارهای تعویض روغن سریع، ناتوانی در تامین مطمئن روغن با مشخصات دقیق برای خودروی مشتری، باعث تاخیر در ارائه خدمات شده و تعمیرگاه‌ها را مجبور کرده است از پذیرش برخی کارها خودداری کنند.[1][4]

روغن‌های سنتتیک مدرن برای محافظت از موتورها و رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی به فرمولاسیون‌های شیمیایی پیشرفته‌ای نیاز دارند. هزینه‌های صدور مجوز و آزمایش، مانند تاییدیه Dexos جنرال موتورز، به هزینه‌های تولید می‌افزاید که اکنون به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود. تولیدکنندگانی که نمی‌توانند روغن پایه گروه III را با مشخصات دقیق مورد نیاز خودروسازان تامین کنند، در معرض خطر از دست دادن کامل قراردادهای مجوز خود هستند؛ به این معنی که نمی‌توانند به طور قانونی محصولات خود را به عنوان روغن تایید شده برای آن خودروهای خاص به بازار عرضه کنند. این ساختار گواهینامه‌ای سفت‌وسخت، مانع از آن می‌شود که تولیدکنندگان به سادگی یک روغن پایه متفاوت و در دسترس‌تر را جایگزین فرمول‌های فعلی خود کنند.[4]

برای یک صاحب خودروی معمولی، پیامد فوری این وضعیت، یک تعویض روغن بسیار گران‌تر است؛ چه این کار را در پارکینگ خانه انجام دهد و چه در نمایندگی مجاز. کارشناسان صنعت به رانندگان توصیه می‌کنند که به جای تعویض زودهنگام روغن که فشار غیرضروری به عرضه محدود وارد می‌کند، دقیقاً به فواصل سرویس مشخص شده در دفترچه راهنمای خودروی خود پایبند باشند. اگرچه غریزه افراد در زمان کمبود ممکن است احتکار اقلام ضروری نگهداری باشد، اما محدودیت‌های خرید فعلی دقیقاً برای جلوگیری از خریدهای هیجانی طراحی شده‌اند تا اطمینان حاصل شود که موجودی در دسترس برای رانندگانی که واقعاً به تعویض روغن فوری نیاز دارند، باقی می‌ماند.[2][4]

نقطه عطف بعدی برای بازار، تکمیل تعمیرات در تاسیسات قطر خواهد بود؛ پروژه‌ای که در حال حاضر پیش‌بینی می‌شود تا اواسط سال ۲۰۲۷ به طول انجامد. هیچ‌یک از خرده‌فروشان یا تولیدکنندگان یاد شده، اظهارنظر رسمی در مورد زمان لغو محدودیت‌های خرید ارائه نکرده‌اند. تا زمانی که کسری ساختاری در روغن‌های پایه گروه III از طریق ترکیبی از احیای تولید خاورمیانه و تثبیت مسیرهای کشتیرانی حل نشود، بخش نگهداری خودرو همچنان تحت محدودیت‌های سهمیه‌بندی سخت‌گیرانه و هزینه‌های بی‌سابقه مواد اولیه به فعالیت خود ادامه خواهد داد.[2][5]