شمار مبتلایان به ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو از ۱۰ هزار نفر گذشت؛ شیوع سویه بوندی‌بوگیو بدون واکسن تأییدشده

شیوع ویروس ابولا به کانون جمهوری دموکراتیک کنگو رسماً از مرز ۱۰ هزار مورد ابتلای قطعی عبور کرد؛ نقطه‌ای بحرانی که نشان‌دهنده گسترش مهارناپذیر این بیماری با وجود تلاش‌های فشرده نهادهای درمانی است. این آمار که اواخر روز دوشنبه ثبت شد، این همه‌گیری را در زمره بزرگ‌ترین طغیان‌های تاریخ این قاره قرار می‌دهد.[1][2]

برخلاف اپیدمی مرگبار سال ۲۰۱۴ در غرب آفریقا که بر اثر سویه زئیر شکل گرفت، شیوع فعلی ناشی از ویروس ابولای بوندی‌بوگیو است. این تفاوت از نظر بالینی اهمیت حیاتی دارد، زیرا در حال حاضر هیچ واکسن تأییدشده یا درمان دارویی ضدویروسی مشخصی برای مقابله با این سویه ویروسی در دسترس نیست.[5]

یکی از مدیران منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت در نشستی اعلام کرد: «ما با هدفی روبه‌رو هستیم که به‌سرعت حرکت می‌کند، در حالی که زرادخانه درمانی‌مان عملاً خالی از ابزارهای اختصاصی پزشکی است.» تیم‌های امداد و درمان در خط مقدم ناچارند صرفاً به مراقبت‌های حمایتی شامل تزریق مایعات وریدی و کنترل علائم بالینی تکیه کنند تا جان بیماران را حفظ نمایند.[4]

سویه‌ای بدون واکسن اختصاصی

سویه بوندی‌بوگیو نخستین بار در سال ۲۰۰۷ در اوگاندا شناسایی شد، اما تاکنون هرگز در چنین مقیاسی شیوع نیافته بود. اگرچه میزان کشندگی تاریخی آن در حدود ۳۴ درصد برآورد می‌شد، حجم بی‌سابقه مبتلایان همزمان در کنگو درمانگاه‌های محلی را تحت فشار شدید قرار داده و نرخ مرگ‌ومیر فعلی را افزایش داده است.[1][5]

همه‌گیرشناسانی که زنجیره‌های انتقال را رصد می‌کنند گزارش می‌دهند که ویروس با سرعت بالایی در معابر و مناطق پرتراکم شهری در شرق کنگو در حال گردش است. جابه‌جایی آوارگان جنگی بر اثر درگیری‌های منطقه‌ای جاری نیز روند انتقال بیماری به فراتر از مرزهای استانی را تسریع کرده است.[2][4]

یکی از متخصصان همه‌گیرشناسی در مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا (Africa CDC) اظهار داشت: «تلاقی یک کانون درگیری فعال نظامی با یک تب خونریزی‌دهنده شدیداً واگیر، بدترین سناریوی ممکن برای ردیابی تماس‌هاست.» کادر درمان برای رسیدن به جوامع محلی و قرنطینه افراد در معرض تماس با خطرات امنیتی جدی مواجه هستند.[1]

هزینه‌های انسانی و اجتماعی بحران

آسیب‌های جانبی ناشی از این بحران بر بافت اجتماعی منطقه، وضعیت اضطراری سلامت را پیچیده‌تر کرده است. نهادهای امدادرسان گزارش می‌دهند که با نفوذ ویروس به خانواده‌های پرجمعیت، هزاران کودک یتیم شده یا از سرپرستان اصلی خود جدا مانده‌اند.[6]

سازمان نجات کودکان (Save the Children) این هفته هشدار داد که بحران جاری سامانه‌های آموزشی محلی را فلج کرده و مدارس در سه استان برای جلوگیری از ابتلای کودکان تعطیل شده‌اند. این نهاد تأکید کرد که کودکان نه تنها والدین خود، بلکه دسترسی به وعده‌های غذایی روزانه و فضاهای امن را نیز از دست داده‌اند.[6]

یک هماهنگ‌کننده میدانی در سازمان نجات کودکان توضیح داد: «ما شاهدیم که کل یک خانواده در عرض چند روز از میان می‌رود و بازماندگان خردسال در اردوگاه‌های آوارگان به شدت آسیب‌پذیر و بی‌حفاظ رها می‌شوند.» پیامدهای روانی این شوک جمعی احتمالاً تا مدت‌ها پس از مرحله حاد اپیدمی باقی خواهد ماند.[6]

گسترش منطقه‌ای و تلاش برای مهار

مرزهای نفوذپذیر جمهوری دموکراتیک کنگو مسیر ورود ویروس به کشورهای مجاور را باز کرده است. تأیید موارد ابتلا در نیجریه و گزارش کانون‌های مشکوک در اوگاندا موجب تشدید غربالگری‌های مرزی و فعال‌سازی شیوه‌نامه‌های امنیت زیستی منطقه‌ای شده است.[1][4]

شورای پناهندگان نروژ و سایر سازمان‌های امدادی حاضر در صحنه، خواستار افزایش فوری کمک‌های بین‌المللی شده‌اند. بودجه‌های فعلی کمتر از یک‌سوم منابع لجستیکی لازم برای ساخت بخش‌های ایزوله استاندارد و پشتیبانی از تیم‌های دفن ایمن و بهداشتی را پوشش می‌دهد.[3]

در بیانیه مشترک سازمان‌های غیردولتی آمده است: «رسیدن به مرز ۱۰ هزار مورد قطعی، پاسخی هماهنگ و جهانی را می‌طلبد و تنها با کنترل‌های منطقه‌ای حل‌وفصل نمی‌شود.» کارشناسان هشدار می‌دهند بدون تأمین سریع تجهیزات حفاظت فردی و اعزام نیروهای آموزش‌دیده، سرعت انتقال بیماری در دو ماه آینده دو برابر خواهد شد.[3]

تلاش علمی برای یافتن ابزارهای درمانی

فقدان واکسن اختصاصی برای سویه بوندی‌بوگیو، پژوهشگران را به آغاز شتابان کارآزمایی‌های بالینی اضطراری واداشته است. چندین کنسرسیوم دارویی در حال بررسی آنتی‌بادی‌های منوکلونال تجربی هستند که پیش‌تر در مدل‌های حیوانی نویدبخش بودند، هرچند دست‌یابی به داده‌های قطعی اثربخشی در انسان هنوز ماه‌ها زمان می‌برد.[5]

در این میان، وزارتخانه‌های بهداشت راهبرد واکسیناسیون حلقه‌ای را با استفاده از واکسن موجود «اروبو» (Ervebo) که برای سویه زئیر طراحی شده به کار گرفته‌اند. اگرچه مصونیت متقاطع این واکسن در برابر بوندی‌بوگیو بر اساس اصول تئوریک اندک است، کادر درمان امیدوارند دست‌کم سطحی از ایمنی نسبی برای نیروهای صف اول که با بارهای ویروسی سنگین مواجهند ایجاد شود.[2][5]

هدایت پژوهش‌های بالینی در میانه یک طغیان فرامرزی و فعال، چالش‌های ترابری و لجستیکی سنگینی به همراه دارد. حفظ زنجیره سرمای مورد نیاز برای داروهای تجربی در درمانگاه‌های روستایی که فاقد برق پایدار هستند تقریباً ناممکن است.[1][4]

اقدامات بعدی وزارتخانه‌های بهداشت

مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آفریقا نشستی اضطراری در آدیس‌آبابا برگزار کرده است تا پاسخ فرامرزی یکپارچه‌ای میان کشورهای درگیر شکل گیرد. استانداردسازی پروتکل‌های تشخیصی و ایجاد کریدورهای ترانزیتی امن برای ارسال محموله‌های دارویی در صدر اولویت‌ها قرار دارد.[2]

مقامات بهداشتی همچنین کارزارهای آگاهی‌بخشی عمومی را با هدف مهار باورهای نادرست درباره منشأ بیماری توسعه داده‌اند. بی‌اعتمادی به نهادهای رسمی در شماری از استان‌های آسیب‌دیده همچنان بالاست و باعث شده برخی خانواده‌ها بیماران علامت‌دار خود را از کارشناسان بهداشت مخفی کنند.[4][6]

روند آینده این بحران تا حد زیادی به تعهد جامعه جهانی برای تأمین بودجه طرح واکنش اضطراری وابسته است. همه‌گیرشناسان هشدار می‌دهند اگر کمبودهای ترابری و امکانات تا پایان ماه نوامبر برطرف نشود، این منطقه وارد یک همه‌گیری چندساله و فرسایشی خواهد شد.[1][3]

یک متخصص بیماری‌های عفونی در سازمان جهانی بهداشت یادآور شد: «باید فوراً از مهار واکنشی به سمت پایش پیش‌دستانه در گره‌های مواصلاتی پرخطر حرکت کنیم.» استقرار مراکز تشخیص سریع در مبادی مرزی پرتردد می‌تواند افراد ناقل بدون علامت را پیش از ایجاد کانون‌های جدید شهری شناسایی کند.[2][4]

هفته‌های پیش رو تاب‌آوری زیرساخت‌های سلامت عمومی در آفریقا را محک خواهد زد. با فراتر رفتن آمار از مرز ۱۰ هزار بیمار، فرصت باقی‌مانده برای جلوگیری از بومی‌شدن ویروس بوندی‌بوگیو در مرکز و غرب قاره به سرعت در حال پایان است.[1][5]