سقوط تاریخی ۲۲ درصدی عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند در فصل سوم با اوج‌گیری نجومی بهای رم و حافظه

تحلیل‌گران مؤسسه آماری IDC در حال نهایی کردن گزارش پایش بازار موبایل فصل سوم بودند که با عددی مواجه شدند که حتی فراتر از بدبینانه‌ترین شبیه‌سازی‌هایشان بود: بازار جهانی گوشی‌های هوشمند نزدیک به یک‌چهارم از حجم خود را از دست داد و با سقوطی ۲۲ درصدی نسبت به سال گذشته، به رقم ۲۵۵٫۳ میلیون دستگاه رسید.[3]

این فروپاشی حاصل تحریم ناگهانی خریداران نیست، بلکه فشار سمت عرضه است که در پی تب فراگیر هوش مصنوعی شکل گرفته است. بهای ماژول‌های حافظه از سال گذشته حدود ۳۵۰ درصد جهش کرده و حاشیه سود باریکی را که تکیه‌گاه تولید گوشی‌های ارزان‌قیمت و میان‌رده بود، به کلی بلعیده است.[2]

فرانسیسکو جرونیمو، نایب‌رئیس بخش دستگاه‌های جهانی در IDC، در گزارش مقدماتی این مؤسسه تصریح می‌کند: «فصل سوم عمق واقعی آسیب و خسارت بحران حافظه را آشکار ساخت. اکنون بار این فشار مالی مستقیماً از دوش تولیدکنندگان به دوش مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.»[1]

با سرایت هزینه سرسام‌آور قطعات به برچسب قیمت‌های ویترین مغازه‌ها، خریداران ترجیح داده‌اند همان گوشی‌های فعلی‌شان را نگه دارند. اگرچه صنعت آماده یک رکود بود، اما شتاب انقباض فصل سوم بسیار تندتر از بدبینانه‌ترین پیش‌بینی‌هایی بود که ابتدای سال جاری میلادی مطرح می‌شد.[1][3]

تمرکز قدرت در دستان برندهای پرچمدار

این بحران، بازار را بر اساس رده‌های قیمتی دوپاره کرده و مزیت بی‌چون‌وچرایی به شرکت‌هایی بخشیده که سبد محصولات لوکس و پرچمدار تثبیت‌شده‌ای دارند. سامسونگ علیرغم افت ۵٫۸ درصدی حجم عرضه‌اش نسبت به سال گذشته، با تحویل ۵۷٫۸ میلیون دستگاه و تصاحب سهم ۲۲٫۶ درصدی در جایگاه نخست ماند.[3]

اپل فاصله خود را به تنها ۵۰۰ هزار دستگاه رساند و ۵۷٫۳ میلیون دستگاه آیفون روانه بازار کرد. در شرایطی که محموله‌های کلی اپل ۴ درصد کاهش داشت، سهم آن از این بازار آب‌رفته جهانی عملاً به ۲۲٫۴ درصد افزایش یافت.[3]

برآوردهای مستقل مؤسسه اومدیا (Omdia) نیز این روند تمرکز بازار را تأیید کرده و سهم مشترک سامسونگ و اپل را ۴۵ درصد از کل بازار جهان برآورد می‌کند. اومدیا اشاره دارد که شبکه توزیع گسترده سامسونگ و عرضه گوشی تاشوی جدیدش یعنی گلکسی زد فولد ۸ توانسته ضربه این رکود کلی را تا حدی تعدیل کند.

اما برای برندهایی که حیاتشان به فروش با تیراژ انبوه و سود حاشیه‌ای ناچیز وابسته است، این بحران حافظه ویرانگر تمام شد. تولیدکنندگان چینی که وابستگی شدیدی به بازار گوشی‌های ارزان‌قیمت دارند، ناچارند میان حفظ سودآوری یا حفظ تیراژ یکی را انتخاب کنند؛ چرا که گرانی سرسام‌آور تراشه‌ها مزیت رقابتی سنتی آن‌ها را دود کرده است.[1]

ضربه اصلی بر پیکر رده اقتصادی

شیائومی با افت سهمگین ۲۹٫۲ درصدی در عرضه مواجه شد و طی این فصل تنها ۳۰٫۷ میلیون دستگاه تحویل داد. این شرکت جایگاه سوم جهانی‌اش را با سهم ۱۲ درصدی حفظ کرد، اما این افت فاحش تیراژ نشان داد استراتژی تهاجمی عرضه سخت‌افزار ارزان تا چه حد در برابر نوسانات قطعات آسیب‌پذیر است.[1][3]

اوپو بیشترین ریزش را در میان پنج برند برتر ثبت کرد؛ به طوری که حجم محموله‌های آن با انقباضی ۳۴٫۵ درصدی به ۲۵٫۶ میلیون دستگاه تقلیل یافت. ویوو نیز فصل تلخ مشابهی را پشت سر گذاشت و با از دست دادن ۳۱٫۵ درصد از تیراژ خود، روی رقم ۱۹٫۱ میلیون دستگاه ایستاد.[1]

نبیله پوپال، مدیر ارشد پژوهش دستگاه‌های جهانی در IDC، با تشریح گلوگاه زنجیره تأمین گفت: «قیمت حافظه از سال گذشته تا کنون حدود ۳۵۰ درصد جهش کرده و همچنان رو به صعود است؛ وضعیتی که فشاری خردکننده بر حاشیه سود شرکت‌ها و تیراژ تولید وارد آورده است.»[2]

پوپال بدون افتادن در دام ادعاهای بازاریابی درباره بازگشت زودهنگام تقاضا در فصل تعطیلات، هشداری صریح داد: «شاخص‌های کنونی نشان می‌دهند بازار هنوز به کف خود نرسیده است. بدترین روزها هنوز در پیش‌اند.»[2][3]

تغییر ساختاری در سخت‌افزار موبایل

ریشه اصلی کمبود حافظه، کوچ فراگیر صنعت فناوری به سمت پردازش‌های هوش مصنوعی است. ساخت و توسعه لجام‌گسیخته مراکز داده، ظرفیت کارخانه‌های تولید نیمه‌رسانای جهان را قرق کرده و سازندگان گوشی را به جان هم انداخته تا بر سر منابع محدود و روزبه‌روز گران‌تر ماژول‌های رم و ذخیره‌سازی دست‌وپا بزنند.[2][3]

برای اینکه تراز مالی از بین نرود، تولیدکنندگان موبایل بی‌سر‌و‌صدا در حال زدن از مشخصات فنی مدل‌های پایه هستند یا رده گوشی‌های اقتصادی را به کلی رها می‌کنند. دوران عرضه گوشی‌های ارزان‌قیمت و پرقدرت که با حاشیه سود ناچیز ارائه می‌شدند، ظاهراً به سر آمده و شرکت‌ها تمرکزشان را روی مدل‌های گران‌قیمتی گذاشته‌اند که ظرفیت هضم بهای بالای قطعات را دارند.[2]

این انقباض، تغییرات عملیاتی سریعی را حتی در بالاترین سطح بازار رقم زده است. گزارش‌های موثق زنجیره تأمین حاکی از آن است که سامسونگ به منظور صیانت از حاشیه سود در برابر بهای تصاعدی حافظه‌ها، هدف‌گذاری تولید فصل چهارم خود را ۳۰ درصد کاهش داده است.[1]

هزینه پنهان قابلیت‌های تبلیغاتی هوش مصنوعی

تناقض کنایه‌آمیز ماجرا اینجاست که شرکت‌های موبایل دقیقاً در شرایطی قابلیت‌های پردازش محلی هوش مصنوعی را در بوق و کرنا می‌کنند که سخت‌افزار لازم برای اجرای آن‌ها بیش از هر زمان دیگری پرهزینه شده است. اجرای مدل‌های زبانی روی خود دستگاه یا ادیت مولد تصاویر، به حجم عظیمی از رم‌های پرسرعت نیاز دارد.[2]

چنین رویکردی نوعی تله ایجاد کرده است: شعارهای تبلیغاتی نرم‌افزاری نیازهای سخت‌افزاری دستگاه را بالا می‌برند، و این ارتقای سخت‌افزاری قیمت مصرف‌کننده را به فلک می‌رساند. در عمل از خریدار خواسته می‌شود بهای گزاف قابلیت‌هایی را بپردازد که هم‌زمان تولید سودآور دستگاه را برای خود شرکت نیز غیرممکن کرده است.[2]

نتیجه ملموس، شکاف عمیقی است میان آنچه روی استیج رونمایی تبلیغ می‌شود و آنچه دست مصرف‌کننده معمولی می‌رسد. در حالی که مدل‌های پرچمدار به رم‌های ۱۲ یا ۱۶ گیگابایتی برای مانورهای هوش مصنوعی مجهز می‌شوند، گوشی‌های میان‌رده با همان حجم رم سابق یا حتی پیکربندی‌های ضعیف‌تر راهی بازار می‌شوند.[2]

چشم‌انداز مبهم احیا در کوتاه‌مدت

تحلیل‌گران بازار انتظار بازگشت سریع به ارقام رشد اوایل دهه ۲۰۲۰ را ندارند. ارزیابی IDC نشان می‌دهد بازار گوشی‌های هوشمند تا سال ۲۰۲۷ در تنگنایی شدید باقی خواهد ماند، چرا که عدم توازن ساختاری میان اشتهای مراکز داده هوش مصنوعی و ظرفیت تولید حافظه برای موبایل پایدار است.[3]

هرگونه بهبود واقعی در حجم عرضه، دست‌کم به سال ۲۰۲۸ موکول شده است. تا زمانی که خطوط تولید جدید نیمه‌رسانا به بهره‌برداری نرسند و گلوگاه تأمین حافظه گشوده نشود، بازار با گزینه‌های کمتر، قیمت‌های پایه بالاتر و چرخه‌های طولانی‌تر تعویض گوشی برای مصرف‌کنندگان شناخته خواهد شد.[2][3]

باقی‌مانده بازار که سهمی ۲۵٫۴ درصدی دارد و برندهای محلی و سازندگان کوچک‌تر را در بر می‌گیرد، در مجموع ۶۴٫۸ میلیون دستگاه عرضه کرده‌اند. این بخش نیز دچار افتی محسوس شد، چرا که برندهای گمنام فاقد قدرت چانه‌زنی برای بستن قراردادهای بلندمدت و با تخفیف حافظه در شرایط بحران عرضه هستند.[3]

با نزدیک شدن به فصل تعطیلات میلادی، موج سنتی خرید محصولات الکترونیکی با آزمونی سخت روبه‌رو می‌شود. با محو شدن گزینه‌های اقتصادی و افزایش قیمت پرچمداران، صنعت موبایل خود را برای زمستانی از تقاضای سرکوب‌شده و مدیریت محتاطانه موجودی انبارها مهیا می‌کند.[1][2]