سقوط انتشار جهانی سوخت‌های فسیلی؛ درگیری با ایران تقاضای نفت را به شکلی تاریخی نابود کرد

برای اینکه انتشار جهانی کربن بدون مداخله آگاهانه و سیاست‌گذاری کاهش یابد، اقتصاد جهانی باید انرژی بسیار کمتری مصرف کند. این شرط در حال حاضر به اجبار محقق شده است. درگیری‌های جاری مرتبط با ایران موجب انقباض شدید در مصرف جهانی نفت شده و شرایطی را رقم زده است که آژانس بین‌المللی انرژی اکنون آن را به عنوان یک افت تاریخی در انتشار جهانی سوخت‌های فسیلی برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی می‌کند.[1][5]

مقیاس این انقباض عظیم است. بر اساس گزارش 24/7 Wall St.، این درگیری یک نابودی تاریخی در تقاضا ایجاد کرده است که در حال حاضر به عنوان «دومین افت بد در ۶۰ سال گذشته» رتبه‌بندی می‌شود. تنها شیب تندتر در شش دهه اخیر در جریان همه‌گیری جهانی سال ۲۰۲۰ رخ داد که به‌طور موقت حدود ۵.۴ درصد از انتشار جهانی آلاینده‌ها را پاک کرد و نزدیک به ۹ میلیون بشکه در روز از تقاضا را از بین برد.[4]

مکانیسم محرک این کاهش، نابودی خالص تقاضاست. با اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک ناشی از اقدامات نظامی، شوک نفتی حاصل از آن بخش‌های صنعتی و شبکه‌های حمل‌ونقل را مجبور به کاهش عملیات خود کرده است. نشریه The Energy Mix گزارش می‌دهد که این افت ناگهانی در مصرف، در حال تسریع یک تغییر گسترده‌تر است و خاطرنشان می‌کند که با «نزدیک شدن به اشباع بازار نفت و گاز»، انتشار آلاینده‌ها رو به کاهش است.[3][6]

طنز ژئوپلیتیک این وضعیت کاملاً آشکار است. روزنامه واشنگتن پست اشاره می‌کند که در حالی که دولت ترامپ به‌طور سیستماتیک «سیاست اقلیمی ایالات متحده را برچیده است»، درگیری نظامی این دولت در خاورمیانه به‌طور ناخواسته در حال تحقق همان کاهش انتشاری است که آن سیاست‌های داخلی در ابتدا هدف‌گذاری کرده بودند.[2]

آژانس بین‌المللی انرژی هشدار می‌دهد که وضعیت همچنان به شدت بی‌ثبات است. این نهاد تاکید می‌کند که اگر جنگ طولانی شود، تقاضای جهانی نفت «ممکن است مجبور به کاهش بیشتری شود». این امر یک اثر مرکب ایجاد می‌کند؛ جایی که قیمت‌های بالای مستمر و تنگناهای زنجیره تامین، کاهش بلندمدت اتکا به سوخت‌های فسیلی را نه از روی برنامه‌ریزی زیست‌محیطی، بلکه از روی ضرورت اقتصادی تحمیل می‌کنند.[5]

تحلیلگران Carbon Brief تاکید می‌کنند که مسیر انتشار آلاینده‌ها برای سال ۲۰۲۶ اکنون اساساً از سیاست‌های اقلیمی جدا شده است. در عوض، این مسیر کاملاً به مدت و شدت بحران هرمز گره خورده است. هرچه مسیرهای کشتیرانی برای مدت طولانی‌تری مختل بمانند، نابودی ساختاری تقاضا در سراسر اقتصاد جهانی عمیق‌تر می‌شود.[1]

سوابق تاریخی شوک‌های نفتی سال‌های ۱۹۷۳ و ۱۹۷۹ نشان می‌دهد که نابودی تقاضا در این مقیاس، اغلب زخم‌های دائمی بر الگوهای مصرف بر جای می‌گذارد. به عنوان مثال، بحران سال ۱۹۷۹ تقاضای جهانی نفت را برای ۴ سال متوالی سرکوب کرد. در حالی که افت ناشی از همه‌گیری سال ۲۰۲۰ با یک بازگشت سریع در سال ۲۰۲۱ همراه شد، شوک‌های قیمتی ناشی از درگیری معمولاً سازگاری‌های پایدار در بهره‌وری را به پایگاه صنعتی تحمیل می‌کنند.

واقعیت ساختاری این است که این کاهش انتشار آلاینده‌ها، محصول جانبی یک بحران ژئوپلیتیک است، نه یک گذار مدیریت‌شده انرژی. سوال پیش روی بازارهای انرژی و سیاست‌گذاران این نیست که آیا با پایان یافتن درگیری، انتشار آلاینده‌ها دوباره افزایش می‌یابد یا خیر، بلکه این است که پس از عادی شدن تجارت جهانی، چه مقدار از این نابودی اجباری تقاضا دائمی باقی خواهد ماند.