محاسبه بودجه جهانی کربن: چگونه آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد قبل از ۲۰۳۰ بسته می‌شود
دولت‌های ملی به طور معمول سال ۲۰۵۰ را برای انتشار خالص صفر به منظور دستیابی به هدف اقلیمی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد توافق پاریس هدف قرار می‌دهند. با این حال، مقایسه سهمیه کربن باقی‌مانده از سوی IPCC با نرخ‌های فعلی انتشار سالانه نشان می‌دهد که بودجه فیزیکی برای این هدف تا سال ۲۰۳۲ به پایان خواهد رسید.
به قلم آوا شیرازی
این خبر را به اشتراک بگذارید
به‌طور خلاصه
- IPCC بودجه کربن باقی‌مانده برای شانس ۵۰ درصدی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را از ژانویه ۲۰۲۰، ۵۰۰ میلیارد تن دیاکسید کربن (۵۰۰ GtCO2) تعیین کرد.
- انتشار جهانی تقریباً ۱۶۰ میلیارد تن دیاکسید کربن (۱۶۰ GtCO2) از آن بودجه را بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ مصرف کرد.
- با نرخ انتشار فعلی ۴۰.۹ میلیارد تن دیاکسید کربن (۴۰.۹ GtCO2) در سال، ۳۴۰ میلیارد تن دیاکسید کربن (۳۴۰ GtCO2) باقی‌مانده در سال ۲۰۳۲ به پایان خواهد رسید.
دولت‌های ملی و ائتلاف‌های شرکتی اغلب تأکید می‌کنند که دستیابی به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰، هدف توافق پاریس مبنی بر محدود کردن گرمایش جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را تضمین خواهد کرد. شواهد ژئوفیزیکی خلاف این را دیکته می‌کند و نشان می‌دهد که سهمیه فیزیکی برای آن آستانه دمایی تقریباً دو دهه قبل از رسیدن آن ضرب‌الاجل‌های سیاسی به پایان خواهد رسید.[8]
هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) در خلاصه خود برای سیاست‌گذاران بیان می‌کند: «از منظر علوم فیزیکی، محدود کردن گرمایش جهانی ناشی از فعالیت‌های انسانی به یک سطح مشخص، مستلزم محدود کردن انتشار تجمعی دیاکسید کربن است که حداقل باید به انتشار خالص صفر دیاکسید کربن برسد.» این هیئت تعیین کرد که از ژانویه ۲۰۲۰، جهان بودجه کربن باقی‌مانده‌ای معادل دقیقاً ۵۰۰ میلیارد تن (GtCO2) در اختیار دارد تا شانس ۵۰ درصدی برای توقف گرمایش در ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را حفظ کند.[6]
بر اساس گزارش «بودجه جهانی کربن ۲۰۲۳» کمیسیون اروپا، انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۳ به ۳۶.۸ میلیارد تن رسید. هنگامی که تغییرات کاربری زمین نیز در این محاسبه لحاظ شود، نرخ کل انتشار سالانه به ۴۰.۹ میلیارد تن افزایش می‌یابد.[4][5]
بین خط مبدأ ژانویه ۲۰۲۰ IPCC و پایان سال ۲۰۲۳، اقتصاد جهانی تقریباً ۱۶۰ میلیارد تن دیاکسید کربن منتشر کرده است. کسر این حجم مصرف شده از ۵۰۰ میلیارد تن اولیه، سهمیه فیزیکی باقی‌مانده‌ای حدود ۳۴۰ میلیارد تن را در ابتدای سال ۲۰۲۴ باقی می‌گذارد.[8]
تقسیم این ۳۴۰ میلیارد تن باقی‌مانده بر نرخ انتشار سالانه فعلی یعنی ۴۰.۹ میلیارد تن، پنجره‌ای برای اتمام بودجه به مدت کمی بیش از هشت سال را نشان می‌دهد. اگر انتشار جهانی ثابت بماند، کل بودجه کربن برای شانس ۵۰ درصدی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد در سال ۲۰۳۲ به پایان خواهد رسید.[2][8]
محاسبات برای آستانه ۲.۰ درجه سانتی‌گراد به طور قابل توجهی تغییر می‌کند. IPCC بودجه باقی‌مانده برای شانس ۶۷ درصدی ماندن زیر ۲.۰ درجه سانتی‌گراد را از خط مبدأ ۲۰۲۰، ۱۱۵۰ میلیارد تن محاسبه می‌کند.[1][6]
کسر ۱۶۰ میلیارد تن دیاکسید کربن منتشر شده تا پایان ۲۰۲۳، ۹۹۰ میلیارد تن باقی می‌گذارد. با نرخ فعلی ۴۰.۹ میلیارد تن در سال، این بودجه تا سال ۲۰۴۸ ادامه می‌یابد—که بسیار نزدیک‌تر به اهداف خالص صفر ۲۰۵۰ تعیین شده توسط اتحادیه اروپا، ایالات متحده و سایر اقتصادهای بزرگ است.[8]
این محاسبات به شدت به نحوه اندازه‌گیری دماهای تاریخی حساس هستند. تحقیقات منتشر شده در مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی نشان می‌دهد که تعریف خط مبدأ پیشاصنعتی به عنوان ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰، به جای یک دوره زمانی زودتر، با تغییر نقطه شروع گرمایش مشاهده شده، بودجه باقی‌مانده را تغییر می‌دهد.[3]
بودجه کربن همچنین منحصراً مربوط به دیاکسید کربن نیست. رقم ۵۰۰ میلیارد تن IPCC فرض می‌کند که کاهش‌های سریع و مشخصی در گازهای گلخانه‌ای غیر از دیاکسید کربن، عمدتاً متان و اکسید نیتروژن، صورت گیرد. اگر این انتشارات ثانویه با نرخ‌های مدل‌سازی شده توسط هیئت مهار نشوند، بودجه دیاکسید کربن بیشتر کوچک می‌شود.[1]
از آنجایی که بودجه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد احتمالاً تا اوایل دهه ۲۰۳۰ به پایان می‌رسد، مدل‌های اقلیمی به طور فزاینده‌ای بر مسیرهای «فراتر رفتن از حد مجاز» (overshoot) تکیه می‌کنند. در این سناریوها، دمای جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور می‌کند و سپس در اواخر قرن دوباره به پایین کشیده می‌شود.[7]
معکوس کردن این فراتر رفتن از حد مجاز نیازمند فناوری‌های حذف دیاکسید کربن (CDR) است تا سالانه میلیاردها تن دیاکسید کربن را از جو استخراج کنند. فصل ۳ گزارش ویژه IPCC اشاره می‌کند که استقرار CDR در این مقیاس اثبات نشده است و نیازمند منابع عظیم زمین، آب و انرژی است.[7]
شکاف بین ضرب‌الاجل ژئوفیزیکی ۲۰۳۲ برای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد و ضرب‌الاجل سیاسی خالص صفر ۲۰۵۰، یک کسری ساختاری در سیاست اقلیمی ایجاد می‌کند. دولت‌ها برای یک تاریخ هدف قانون‌گذاری می‌کنند که مربوط به ۲.۰ درجه سانتی‌گراد است، در حالی که ادعا می‌کنند ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را تضمین می‌کند.[8]
برای کشاندن بودجه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تا سال ۲۰۵۰ بدون تکیه بر حذف اثبات‌نشده از جو، نرخ انتشار سالانه جهانی باید تقریباً ۱.۵ میلیارد تن در هر سال کاهش یابد، و این کاهش باید بلافاصله آغاز شود. تا زمانی که این کاهش سالانه در داده‌ها محقق نشود، بودجه فیزیکی دقیقاً طبق برنامه به بسته شدن ادامه خواهد داد.[8]
اصطلاحات کلیدی
- بودجه کربن
- حداکثر میزان انتشار تجمعی خالص دیاکسید کربن انسانی در سطح جهانی که منجر به محدود شدن گرمایش جهانی به یک سطح معین می‌شود.
- خالص صفر (Net-Zero)
- نقطه‌ای که در آن هرگونه انتشار گاز گلخانه‌ای باقی‌مانده ناشی از فعالیت‌های انسانی، با حذف مقدار معادل آن از جو، متعادل می‌شود.
- فراتر رفتن از حد مجاز (Overshoot)
- سناریویی که در آن دمای جهانی به طور موقت از یک هدف مشخص، مانند ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، فراتر می‌رود، قبل از اینکه از طریق حذف کربن کاهش یابد.
- خط مبدأ پیشاصنعتی
- دوره مرجع دمایی تاریخی، که معمولاً ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ است، و برای اندازه‌گیری میزان گرم شدن زمین استفاده می‌شود.
پرسش‌های متداول
بودجه جهانی کربن چیست؟
بودجه کربن حداکثر میزان انتشار تجمعی دیاکسید کربن است که میتواند در جو منتشر شود، در حالی که همچنان احتمال مشخصی برای محدود کردن گرمایش جهانی به یک آستانه دمایی معین حفظ شود.
بودجه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد چه زمانی به پایان می‌رسد؟
با نرخ انتشار سال ۲۰۲۳ یعنی ۴۰.۹ میلیارد تن در سال، بودجه فیزیکی باقی‌مانده برای شانس ۵۰ درصدی محدود کردن گرمایش به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، به طور کامل در سال ۲۰۳۲ به پایان خواهد رسید.
اگر از بودجه فراتر رویم چه اتفاقی می‌افتد؟
فراتر رفتن از بودجه منجر به «فراتر رفتن از حد مجاز» (overshoot) هدف دمایی می‌شود. بازگشت به زیر هدف نیازمند استقرار فناوری‌های حذف دیاکسید کربن در مقیاس عظیم برای استخراج میلیاردها تن دیاکسید کربن از جو است.
بررسی عمیق دیدگاه‌ها
دانشمندان علوم فیزیکی
بر محدودیت‌های ژئوفیزیکی و ریاضیات دقیق انتشار تجمعی تمرکز می‌کنند.
برای دانشمندان اقلیم و ژئوفیزیکدانان، بودجه کربن یک هدف سیاسی قابل مذاکره نیست، بلکه یک محدودیت فیزیکی سخت است. این گروه تأکید می‌کند که سیستم زمین منحصراً به مجموع تجمعی گازهای گلخانه‌ای در جو واکنش نشان می‌دهد، صرف نظر از تعهدات سیاسی یا وعده‌های فناوری آینده. از این منظر، نرخ بالای انتشار سالانه همچنان پنجره ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را به سرعت می‌بندد و این آستانه را به جای یک هدف سیاسی دور، به یک امر محال ریاضی فوری تبدیل می‌کند.
خوش‌بینان سیاست‌گذاری
بر مقیاس‌بندی سریع انرژی‌های تجدیدپذیر و امکان‌پذیری اهداف خالص صفر ۲۰۵۰ تأکید دارند.
سیاست‌گذاران، ائتلاف‌های شرکتی و حامیان گذار انرژی اغلب بر منحنی‌های رشد تصاعدی فناوری‌های خورشیدی، بادی و باتری تمرکز می‌کنند. این گروه استدلال می‌کند که اگرچه محاسبات بودجه کربن کوتاه‌مدت دلهره‌آور است، اما استقرار شتابان انرژی پاک به زودی باعث اوج‌گیری و کاهش شدید انتشار جهانی خواهد شد. آن‌ها اغلب بر این فرض تکیه می‌کنند که هرگونه فراتر رفتن از حد مجاز بودجه در کوتاه‌مدت میتواند بعداً در قرن از طریق استقرار گسترده فناوری‌های حذف کربن اصلاح شود و چارچوب خالص صفر ۲۰۵۰ را حفظ کند.
منتقدان سیستم
استدلال می‌کنند که هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد از نظر فیزیکی غیرممکن است و به عنوان یک توهم سیاسی عمل می‌کند.
یک جناح رو به رشد از تحلیلگران و متخصصان سازگاری استدلال می‌کنند که حفظ هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد به عنوان ستون اصلی دیپلماسی اقلیمی جهانی نتیجه معکوس دارد. از آنجایی که بودجه فیزیکی تا اوایل دهه ۲۰۳۰ به پایان می‌رسد، این گروه معتقد است که چسبیدن به روایت ۱.۵ درجه سانتی‌گراد یک حس امنیت کاذب ایجاد می‌کند و سرمایه‌گذاری‌های لازم برای سازگاری با جهانی که به ناچار ۲.۰ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر گرم خواهد شد را به تأخیر می‌اندازد. آن‌ها اتکا به حذف کربن در آینده را یک خطر اخلاقی خطرناک می‌دانند که بی‌عملی فعلی را توجیه می‌کند.
- دانشمندان علوم فیزیکی
- بر محدودیت‌های ژئوفیزیکی و ریاضیات دقیق انتشار تجمعی تمرکز می‌کنند و تأکید دارند که بودجه یک محدودیت فیزیکی سخت است.
- خوش‌بینان سیاست‌گذاری
- بر مقیاس‌بندی سریع انرژی‌های تجدیدپذیر و امکان‌پذیری اهداف خالص صفر ۲۰۵۰ تأکید دارند و اغلب برای توازن محاسبات، به حذف کربن در آینده تکیه می‌کنند.
- منتقدان سیستم
- استدلال می‌کنند که هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد از نظر فیزیکی غیرممکن است و به عنوان یک توهم سیاسی عمل می‌کند که اقدامات ضروری سازگاری را به تأخیر می‌اندازد.
دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده
- تولیدکنندگان سوخت فسیلی
- کشورهای در حال توسعه که به دنبال دسترسی به انرژی هستند
منابع
پوشش منابع
8 منبع
3 دیدگاه شناسایی‌شده
- [1]Intergovernmental Panel on Climate Changeدانشمندان علوم فیزیکی
IPCC AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023
مطالعه در Intergovernmental Panel on Climate Change → - [2]Carbon Briefدانشمندان علوم فیزیکی
Analysis: What the new IPCC report says about when world may pass 1.5C and 2C
مطالعه در Carbon Brief → - [3]PMCدانشمندان علوم فیزیکی
Importance of the Pre-Industrial Baseline in Determining the Likelihood of Exceeding the Paris Limits
مطالعه در PMC → - [4]Global Carbon Atlasدانشمندان علوم فیزیکی
Global Carbon Budget
مطالعه در Global Carbon Atlas → - [5]European Commissionدانشمندان علوم فیزیکی
Global carbon budget 2023
مطالعه در European Commission → - [6]Intergovernmental Panel on Climate Changeدانشمندان علوم فیزیکی
Summary for Policymakers
مطالعه در Intergovernmental Panel on Climate Change → - [7]Intergovernmental Panel on Climate Changeدانشمندان علوم فیزیکی
Chapter 3 — Impacts of 1.5°C of Global Warming on Natural and Human Systems
مطالعه در Intergovernmental Panel on Climate Change → - [8]تیم سردبیری کوهستانمنتقدان سیستم
تحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
بیشتر در اخبار و سیاست
مشاهده همه →پایبندی به توافقنامه پاریس
گزارش سازمان ملل: ۴۵ کشور ۱۸ ماه پس از ضرب‌الاجل، برنامه‌های اقلیمی به‌روزرسانی‌شده خود را ارائه نکرده‌اند
7 منبع
تعهد انتشار صفر
توقف بی‌درنگ گرمایش زمین با تحقق انتشار صفر؛ خنثی‌سازی افت جذب حرارت اقیانوس‌ها توسط چرخه کربن
5 منبع
گازهای گلخانه‌ای
متان در یک بازه ۲۰ ساله، ۸۴ برابر بیشتر از دیاکسید کربن گرما به دام می‌اندازد
5 منبع
زیرساخت هوش مصنوعی
گزارش سازمان ملل: مراکز داده هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰، ۹.۳ تریلیون لیتر آب مصرف خواهند کرد
2 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.