محاسبه بودجه جهانی کربن: چگونه آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد قبل از ۲۰۳۰ بسته می‌شود

دولت‌های ملی و ائتلاف‌های شرکتی اغلب تأکید می‌کنند که دستیابی به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰، هدف توافق پاریس مبنی بر محدود کردن گرمایش جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را تضمین خواهد کرد. شواهد ژئوفیزیکی خلاف این را دیکته می‌کند و نشان می‌دهد که سهمیه فیزیکی برای آن آستانه دمایی تقریباً دو دهه قبل از رسیدن آن ضرب‌الاجل‌های سیاسی به پایان خواهد رسید.[8]

هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) در خلاصه خود برای سیاست‌گذاران بیان می‌کند: «از منظر علوم فیزیکی، محدود کردن گرمایش جهانی ناشی از فعالیت‌های انسانی به یک سطح مشخص، مستلزم محدود کردن انتشار تجمعی دی‌اکسید کربن است که حداقل باید به انتشار خالص صفر دی‌اکسید کربن برسد.» این هیئت تعیین کرد که از ژانویه ۲۰۲۰، جهان بودجه کربن باقی‌مانده‌ای معادل دقیقاً ۵۰۰ میلیارد تن (GtCO2) در اختیار دارد تا شانس ۵۰ درصدی برای توقف گرمایش در ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را حفظ کند.[6]

بر اساس گزارش «بودجه جهانی کربن ۲۰۲۳» کمیسیون اروپا، انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۳ به ۳۶.۸ میلیارد تن رسید. هنگامی که تغییرات کاربری زمین نیز در این محاسبه لحاظ شود، نرخ کل انتشار سالانه به ۴۰.۹ میلیارد تن افزایش می‌یابد.[4][5]

بین خط مبدأ ژانویه ۲۰۲۰ IPCC و پایان سال ۲۰۲۳، اقتصاد جهانی تقریباً ۱۶۰ میلیارد تن دی‌اکسید کربن منتشر کرده است. کسر این حجم مصرف شده از ۵۰۰ میلیارد تن اولیه، سهمیه فیزیکی باقی‌مانده‌ای حدود ۳۴۰ میلیارد تن را در ابتدای سال ۲۰۲۴ باقی می‌گذارد.[8]

تقسیم این ۳۴۰ میلیارد تن باقی‌مانده بر نرخ انتشار سالانه فعلی یعنی ۴۰.۹ میلیارد تن، پنجره‌ای برای اتمام بودجه به مدت کمی بیش از هشت سال را نشان می‌دهد. اگر انتشار جهانی ثابت بماند، کل بودجه کربن برای شانس ۵۰ درصدی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد در سال ۲۰۳۲ به پایان خواهد رسید.[2][8]

محاسبات برای آستانه ۲.۰ درجه سانتی‌گراد به طور قابل توجهی تغییر می‌کند. IPCC بودجه باقی‌مانده برای شانس ۶۷ درصدی ماندن زیر ۲.۰ درجه سانتی‌گراد را از خط مبدأ ۲۰۲۰، ۱۱۵۰ میلیارد تن محاسبه می‌کند.[1][6]

کسر ۱۶۰ میلیارد تن دی‌اکسید کربن منتشر شده تا پایان ۲۰۲۳، ۹۹۰ میلیارد تن باقی می‌گذارد. با نرخ فعلی ۴۰.۹ میلیارد تن در سال، این بودجه تا سال ۲۰۴۸ ادامه می‌یابد—که بسیار نزدیک‌تر به اهداف خالص صفر ۲۰۵۰ تعیین شده توسط اتحادیه اروپا، ایالات متحده و سایر اقتصادهای بزرگ است.[8]

این محاسبات به شدت به نحوه اندازه‌گیری دماهای تاریخی حساس هستند. تحقیقات منتشر شده در مرکز ملی اطلاعات بیوتکنولوژی نشان می‌دهد که تعریف خط مبدأ پیشاصنعتی به عنوان ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰، به جای یک دوره زمانی زودتر، با تغییر نقطه شروع گرمایش مشاهده شده، بودجه باقی‌مانده را تغییر می‌دهد.[3]

بودجه کربن همچنین منحصراً مربوط به دی‌اکسید کربن نیست. رقم ۵۰۰ میلیارد تن IPCC فرض می‌کند که کاهش‌های سریع و مشخصی در گازهای گلخانه‌ای غیر از دی‌اکسید کربن، عمدتاً متان و اکسید نیتروژن، صورت گیرد. اگر این انتشارات ثانویه با نرخ‌های مدل‌سازی شده توسط هیئت مهار نشوند، بودجه دی‌اکسید کربن بیشتر کوچک می‌شود.[1]

از آنجایی که بودجه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد احتمالاً تا اوایل دهه ۲۰۳۰ به پایان می‌رسد، مدل‌های اقلیمی به طور فزاینده‌ای بر مسیرهای «فراتر رفتن از حد مجاز» (overshoot) تکیه می‌کنند. در این سناریوها، دمای جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور می‌کند و سپس در اواخر قرن دوباره به پایین کشیده می‌شود.[7]

معکوس کردن این فراتر رفتن از حد مجاز نیازمند فناوری‌های حذف دی‌اکسید کربن (CDR) است تا سالانه میلیاردها تن دی‌اکسید کربن را از جو استخراج کنند. فصل ۳ گزارش ویژه IPCC اشاره می‌کند که استقرار CDR در این مقیاس اثبات نشده است و نیازمند منابع عظیم زمین، آب و انرژی است.[7]

شکاف بین ضرب‌الاجل ژئوفیزیکی ۲۰۳۲ برای ۱.۵ درجه سانتی‌گراد و ضرب‌الاجل سیاسی خالص صفر ۲۰۵۰، یک کسری ساختاری در سیاست اقلیمی ایجاد می‌کند. دولت‌ها برای یک تاریخ هدف قانون‌گذاری می‌کنند که مربوط به ۲.۰ درجه سانتی‌گراد است، در حالی که ادعا می‌کنند ۱.۵ درجه سانتی‌گراد را تضمین می‌کند.[8]

برای کشاندن بودجه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تا سال ۲۰۵۰ بدون تکیه بر حذف اثبات‌نشده از جو، نرخ انتشار سالانه جهانی باید تقریباً ۱.۵ میلیارد تن در هر سال کاهش یابد، و این کاهش باید بلافاصله آغاز شود. تا زمانی که این کاهش سالانه در داده‌ها محقق نشود، بودجه فیزیکی دقیقاً طبق برنامه به بسته شدن ادامه خواهد داد.[8]