تشکیل گروه مشورتی مستقل ریاضیات توسط OpenAI پس از ادعای حل بیش از ۱۰۰ مسئله حل‌نشده با هوش مصنوعی

در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، شرکت OpenAI از تشکیل یک «گروه مشورتی ریاضیات و هوش مصنوعی» نه‌نفره خبر داد که در مؤسسه مطالعات پیشرفته پرینستون مستقر خواهد بود. تشکیل این هیئت همزمان با ادعای بزرگ و جدیدی از سوی این شرکت صورت گرفت: یک مدل هوش مصنوعی داخلی که آموزش آن از ۲۸ اوت ۲۰۲۶ آغاز شده، ظاهراً بیش از ۱۰۰ مسئله باز و دیرینه را در شاخه‌های مختلف ریاضیات حل کرده است. این اعلامیه نشان‌دهنده تشدید قابل‌توجه تقاطع هوش مصنوعی و استدلال صوری است و تمرکز را از نمایش حل یک مسئله واحد، به اکتشافات خودکار انبوه تغییر می‌دهد. OpenAI با استقرار این گروه مشورتی در یکی از معتبرترین نهادهای دانشگاهی جهان، در تلاش است تا پلی ساختاری با جامعه ریاضیات بسازد؛ جامعه‌ای که روزبه‌روز نسبت به استفاده از مسائل ریاضی به‌عنوان معیارهای سنجش هوش مصنوعی شرکتی محتاط‌تر می‌شود.[1][2]

این تحول، گسترش سریع ادعای پیشین این شرکت در ۹ سپتامبر است که بیان می‌کرد سیستم آن‌ها توانسته مسئله وجود و همواری ناویر-استوکس (Navier-Stokes) — یکی از هفت مسئله جایزه هزاره که توسط مؤسسه ریاضیات کلی تعیین شده — را تنها در ۸۸ ساعت پردازش محاسباتی حل کند. سرعت حل ۱۰۰ مسئله بعدی ظاهراً حتی پژوهشگران خود OpenAI را نیز شگفت‌زده کرد و به بحث‌های داخلی فوری درباره نحوه افشای مسئولانه این یافته‌ها به جامعه دانشگاهی، بدون ایجاد اختلال در سیستم سنتی داوری همتا، دامن زد. برخلاف دستاوردهای پیشین هوش مصنوعی که بر بازی‌ها یا ترجمه زبان متمرکز بودند، حل مسائل باز ریاضی نیازمند راستی‌آزمایی صوری و دقیق است. حجم عظیم این ادعاهای جدید، شرکت را وادار کرده تا بپذیرد که انتشار ناگهانی ۱۰۰ اثبات تأییدنشده در اینترنت عمومی می‌تواند پژوهش‌های انسانی در حال انجام را مختل کرده و فرایند انتساب اکتشافات ریاضی را پیچیده سازد.[1][3]

هیئت مشورتی تازه‌تأسیس شامل چهره‌های برجسته‌ای در ریاضیات محض و کاربردی است که با دقت انتخاب شده‌اند تا به فرایند بررسی اعتبار ببخشند. اعضای بنیان‌گذار شامل برندگان مدال فیلدز، تیموتی گاورز (Timothy Gowers) و مارتین هایرر (Martin Hairer)، در کنار فیزیکدان نظری ادوارد ویتن (Edward Witten) و چند چهره دانشگاهی پرافتخار دیگر هستند. این گروه که کاملاً مستقل و بدون دریافت دستمزد از OpenAI فعالیت می‌کند، وظیفه دارد نتایج ریاضی نوظهور تولیدشده توسط مدل‌های داخلی این شرکت را بررسی کند. مأموریت اصلی آن‌ها ارزیابی اهمیت ریاضی این اثبات‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، هماهنگی زمان‌بندی و روش انتشار عمومی آن‌ها، و ارائه مشاوره درباره نحوه ادغام این ابزارهای قدرتمند جدید در پژوهش‌های دانشگاهی بدون نقض استانداردهای حرفه‌ای است. با استقرار این گروه در مؤسسه مطالعات پیشرفته، این طرح ابتکاری به دنبال حفظ یک دیوار آتش میان چرخه‌های محصول شرکتی و پژوهش‌های علمی بنیادین است.[1][2]

با این حال، مأموریت این هیئت شامل یک مرز دقیق و صریحاً بیان‌شده در خصوص عملیات پژوهشی داخلی شرکت است. OpenAI در اعلامیه خود به‌روشنی خاطرنشان کرد که گروه مشورتی «مسئولیتی در قبال ارائه مشاوره به ما درباره نحوه سرعت‌بخشیدن به پیشرفت‌های داخلی‌مان در ریاضیات نخواهد داشت»؛ این یعنی مشاوران دانشگاهی مطلقاً هیچ اختیاری برای کند کردن روند توسعه یا آموزش مدل‌های پایه هوش مصنوعی ندارند. این استثنا بدان معناست که اگرچه ریاضیدانان می‌توانند نحوه و زمان اطلاع‌رسانی این ۱۰۰ مسئله حل‌شده به عموم را کنترل کنند، اما نمی‌توانند مانع از ادامه تولید اثبات‌های جدید با سرعت فزاینده توسط هوش مصنوعی شوند. برای رقبا و ناظران دانشگاهی، این محدودیت ساختاری نشان می‌دهد که OpenAI قصد دارد مقیاس‌پذیری محاسباتی تهاجمی خود را حفظ کند و با هیئت مشورتی صرفاً به‌عنوان یک فیلتر ارتباطی و راستی‌آزمایی برخورد می‌کند، نه یک ترمز نظارتی بر بخش پژوهش خود.[1]

تشکیل این گروه مشورتی در پی اصطکاک فزاینده میان توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی و نهادهای سنتی ریاضیات صورت می‌گیرد. پیش‌تر در سپتامبر ۲۰۲۶، ۲۵ نفر از برندگان مدال فیلدز نامه سرگشاده‌ای را امضا کردند که بازتاب گسترده‌ای داشت و در آن هشدار دادند که استفاده از مسائل باز ریاضی صرفاً به‌عنوان معیارهای سنجش عملکرد سیستم‌های جدید هوش مصنوعی، می‌تواند آسیب‌های بلندمدتی به این رشته وارد کند. امضاکنندگان استدلال کردند که هدف بنیادین ریاضیات، درک مفهومی و توسعه چارچوب‌های نظری جدید است، نه صرفاً تولید سریع راه‌حل‌های مجزا. آن‌ها ابراز نگرانی عمیق کردند که تولید انبوه اثبات‌های خودکار بدون درک انسانی، به ماهیت مشارکتی این حوزه آسیب می‌رساند و تمرکز را از بینش‌های عمیق و شهودی که در طول تاریخ محرک پیشرفت ریاضیات بوده‌اند، به سمت خروجی‌های محاسباتی مبتنی بر نیروی قهریه سوق می‌دهد.[1][2]

نکته قابل‌توجه این است که تنها یک نفر از اعضای گروه مشورتی نه‌نفره جدید، یعنی کامیلو د للیس (Camillo De Lellis)، ریاضیدان مؤسسه مطالعات پیشرفته، از امضاکنندگان آن نامه سرگشاده انتقادی بود. این ترکیب نشان می‌دهد که هیئت مذکور نمایانگر یک نقطه تعادل عمل‌گرایانه است؛ پژوهشگرانی که مایل‌اند برای مدیریت این دوران گذار با آزمایشگاه‌های شرکتی هوش مصنوعی تعامل کنند، نه اینکه این فناوری را به‌طور کامل طرد نمایند. فوری‌ترین و مهم‌ترین اولویت این هیئت، مدیریت روند انتشار ۱۰۰ راه‌حل ادعاشده خواهد بود که هیچ‌یک از آن‌ها هنوز منتشر، فهرست‌بندی یا توسط جامعه گسترده‌تر دانشگاهی تحت داوری همتای رسمی قرار نگرفته‌اند. از آنجا که OpenAI فهرست مسائل حل‌شده را منتشر نکرده است، ریاضیدانان سراسر جهان در حال حاضر در وضعیتی از بلاتکلیفی به سر می‌برند و نمی‌دانند آیا پرسش‌های خاصی که سال‌ها صرف پژوهش روی آن‌ها کرده‌اند، پیش‌تر توسط یک الگوریتم اختصاصی در پشت درهای بسته حل شده است یا خیر.[1][3]

جامعه گسترده‌تر ریاضیات همچنان بر سر نحوه ادغام این سیستم‌های خودمختار در روش‌شناسی‌های پژوهش رسمی دچار اختلاف‌نظر عمیق است. در حالی که اثبات‌گرهای خودکار قضایا مانند Lean مدت‌هاست برای راستی‌آزمایی مکانیکی و گام‌به‌گام اثبات‌های نوشته‌شده توسط انسان استفاده می‌شوند، تولید راه‌حل‌های بدیع در این حجم بی‌سابقه، سازوکار کاملاً متفاوتی از اکتشاف را معرفی می‌کند. این امر با جایگزین کردن شهود انسانی با تطبیق الگوی مقیاس‌بزرگ در فضاهای برداری با ابعاد بالا، انتساب‌های سنتی دانشگاهی را به چالش می‌کشد. اگر یک سیستم هوش مصنوعی اثبات معتبری تولید کند که ده‌ها هزار صفحه طول داشته باشد و برای خواننده انسانی غیرقابل‌فهم باشد، جامعه علمی باید تصمیم بگیرد که آیا این یک راه‌حل واقعی ریاضی محسوب می‌شود یا صرفاً یک مصنوع محاسباتی است. این تنش، شکاف فزاینده میان تأیید منطقی بودن یک گزاره و درک واقعی چرایی درستی آن را برجسته می‌کند.[2][4]

در حال حاضر، فهرست دقیق ۱۰۰ مسئله حل‌شده همچون رازی سرومهر باقی مانده است. در شرایطی که OpenAI آماده می‌شود تا اثبات‌های زیربنایی را تحت هدایت دقیق هیئت مشورتی جدید خود منتشر کند، پژوهشگران منتظرند ببینند آیا خروجی‌های هوش مصنوعی نشان‌دهنده پیشرفت‌های مفهومی واقعی هستند که می‌توانند درک بشری را ارتقا دهند، یا اینکه حجم عظیم خروجی‌های خودکار صرفاً فرایند داوری همتا را مختل خواهد کرد. ماه‌های آینده نشان خواهد داد که آیا گروه مشورتی ریاضیات و هوش مصنوعی می‌تواند با موفقیت شکاف فرهنگی میان تقاضای دره سیلیکون برای سنجش‌های سریع و نیاز جامعه دانشگاهی به علم دقیق و قابل‌فهم را پر کند یا خیر. تا زمانی که اثبات‌ها منتشر و به‌طور مستقل راستی‌آزمایی نشوند، توانایی واقعی مدل جدید OpenAI همچنان یک پرسش بی‌پاسخ باقی می‌ماند که میان یک بیانیه مطبوعاتی شرکتی و الزامات سخت‌گیرانه حقیقت ریاضی معلق است.[1][3]