ترامپ احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران با «مادر همه بمب‌ها» را مطرح کرد

طراحی و نهایی‌سازی بسته‌های حمله نظامی در پنتاگون به مرحله‌ای رسیده است که اکنون بالاترین مقامات آمریکایی به صراحت از اهداف مشخص نام می‌برند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تأیید کرده است که واشنگتن در حال ارزیابی استفاده از بمب عظیم «جی‌بی‌یو-۴۳/بی» (GBU-43/B) برای حمله به تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران است.[1][2]

این بمب که در ادبیات نظامی به «مادر همه بمب‌ها» (MOAB) شهرت دارد، بزرگ‌ترین سلاح غیرهسته‌ای در زرادخانه ارتش ایالات متحده محسوب می‌شود. اظهارات جدید ترامپ نشان می‌دهد که تمرکز اصلی این طرح‌های نظامی بر روی مجتمع به شدت محافظت‌شده «کوه کلنگ‌گزلا» در نزدیکی نطنز قرار دارد.[2]

ترامپ در مصاحبه‌ای اختصاصی با شبکه خبری «نیوزمکس» در روز پنجشنبه، با اشاره به این تأسیسات زیرزمینی گفت: «ما در حال بررسی کوه کلنگ هستیم و ممکن است مجبور شویم به آنجا برویم. ما آن را به سرعت نابود خواهیم کرد.»[2][4]

با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا استفاده از تسلیحات هسته‌ای در این حملات احتمالی را به طور کامل رد کرد. او در پاسخ به پرسش مجری برنامه تأکید کرد: «مادر همه بمب‌ها هسته‌ای نیست. این فقط یک بمب بسیار بزرگ است. ما نیازی به استفاده از سلاح هسته‌ای نداریم.»[4]

علاوه بر رد گزینه هسته‌ای، ترامپ اعزام نیروهای زمینی ارتش آمریکا به خاک ایران را نیز منتفی دانست. او تصریح کرد که هیچ برنامه‌ای برای استقرار نیروی پیاده‌نظام وجود ندارد و عملیات احتمالی تنها متکی بر حملات هوایی و بمباران‌های سنگین خواهد بود.[2]

مشخصات و پیشینه «مادر همه بمب‌ها»

بمب «موآب» با وزنی معادل ۲۱ هزار و ۶۰۰ پوند (حدود ۹ هزار و ۸۰۰ کیلوگرم) و طولی بیش از ۹ متر، برای ایجاد تخریب گسترده در سطح زمین طراحی شده است. این سلاح به دلیل ابعاد و وزن خیره‌کننده‌اش، برخلاف بمب‌های معمولی، باید توسط هواپیماهای ترابری نظامی رها شود.

مکانیسم عمل این بمب با بمب‌های سنگرشکن کاملاً متفاوت است. «مادر همه بمب‌ها» برای نفوذ به اعماق زمین طراحی نشده، بلکه پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود و موج فشار بسیار عظیمی را به اطراف می‌فرستد که می‌تواند منطقه‌ای به وسعت چندین بلوک شهری را با خاک یکسان کند.

این سلاح مخرب نخستین بار در سال ۲۰۰۳ و در آستانه حمله آمریکا به عراق توسعه یافت، اما اولین استفاده عملیاتی از آن در دوران ریاست‌جمهوری خود ترامپ رقم خورد. در سال ۲۰۱۷، ارتش آمریکا این بمب را بر روی شبکه‌ای از تونل‌های زیرزمینی گروه داعش در افغانستان پرتاب کرد.[3]

اکنون، هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای «کوه کلنگ‌گزلا» با این بمب مطرح شده است؛ مجموعه‌ای که برآورد می‌شود در عمق ۱۰۰ تا ۱۴۵ متری زیر لایه‌های ضخیم سنگ خارا و در رشته‌کوه‌های زاگرس ساخته شده باشد. این عمق زیاد، چالش اصلی طراحان نظامی پنتاگون است.[1]

تردیدها درباره کارایی بمب در اعماق کوه

به گزارش شبکه سی‌ان‌ان، چندین مقام نظامی و منابع آگاه در واشنگتن نسبت به اثربخشی «مادر همه بمب‌ها» در نابودی تأسیسات عمیق هسته‌ای ابراز تردید کرده‌اند. آن‌ها معتقدند که این بمب نمی‌تواند از لایه‌های محافظتی و صخره‌های طبیعی کوهستان عبور کند.[1]

یک منبع آگاه از برنامه‌ریزی‌های نظامی به سی‌ان‌ان گفته است: «موآب یک سلاح عالی برای پاکسازی مناطق وسیع است، اما به هیچ وجه به عنوان یک کلاهک با قابلیت نفوذ عمیق طراحی نشده است.» این محدودیت فنی باعث شده تا برخی استراتژیست‌ها این تهدید را بیشتر یک عملیات روانی ارزیابی کنند.[1]

مقام‌های آمریکایی هشدار می‌دهند که استفاده از این بمب عظیم ممکن است به پیروزی نظامی راهبردی منجر نشود. با این وجود، قدرت انفجار خیره‌کننده آن می‌تواند به عنوان ابزاری برای اعمال فشار روانی شدید بر رهبران تهران و وادار کردن آن‌ها به پذیرش خواسته‌های واشنگتن مورد استفاده قرار گیرد.

علاوه بر تأسیسات هسته‌ای، طرح‌های ارائه‌شده به کاخ سفید شامل حمله به زیرساخت‌های کلان انرژی ایران نیز می‌شود. کارشناسان هشدار می‌دهند که استفاده از چنین بمب قدرتمندی در نزدیکی تأسیسات انرژی و مناطق مسکونی، خطرات جدی برای غیرنظامیان به همراه خواهد داشت و می‌تواند تلفات گسترده‌ای در پی داشته باشد.[1][3]

فشارهای سیاسی و زمان‌بندی حملات احتمالی

افشای این طرح‌های نظامی در شرایطی صورت می‌گیرد که دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگی که از اواخر فوریه آغاز شده، تحت فشار فزاینده‌ای قرار دارد. با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر، جمهوری‌خواهان نگران واکنش منفی رأی‌دهندگان به طولانی شدن این درگیری هستند.

سی‌ان‌ان به نقل از منابع خود گزارش داده است که در گفت‌وگوهای داخلی پنتاگون، سناریویی برای انجام این حملات سنگین پیش از عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از حوزه مسئولیت سنتکام مطرح شده است. این سناریو می‌تواند به معنای انجام یک حمله نهایی، اعلام پیروزی و سپس خروج سریع نیروها باشد.[1]

با وجود این برنامه‌ریزی‌ها، ترامپ هفته گذشته اعلام کرد که آمریکا پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. او همچنین مدعی شد که مذاکرات سازنده‌ای در جریان است و مقامات تهران خواستار توقف عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل شده‌اند.[3]

رئیس‌جمهور آمریکا در مصاحبه اخیر خود با ابراز خوش‌بینی نسبت به پایان سریع درگیری‌ها گفت: «این جنگ خیلی زود تمام خواهد شد.» با این حال، او هشدار داد که اگر آمریکا بدون اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای عقب‌نشینی کند، ممکن است در کمتر از یک سال مجبور به بازگشت به جنگ شود.[2]

در همین حال، یک سخنگوی کاخ سفید در واکنش به گزارش‌های منتشر شده درباره استفاده از «مادر همه بمب‌ها» اعلام کرد که دولت درباره طرح‌های نظامی حساس که ممکن است وجود داشته باشند یا نداشته باشند، اظهارنظر نمی‌کند.[3]

این مقام کاخ سفید بار دیگر بر موضع رسمی واشنگتن تأکید کرد و افزود: «رئیس‌جمهور ترامپ برای اطمینان از اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هسته‌ای دست یابد، تمامی گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد.»[3]

از سوی دیگر، یک مقام ارشد پنتاگون نیز به شبکه سی‌بی‌اس گفت که وزارت جنگ آمریکا برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند تا دستورات رئیس‌جمهور را در هر محیط عملیاتی با موفقیت به اجرا بگذارد.[3]

در حالی که واشنگتن در حال بررسی استفاده از مخرب‌ترین سلاح‌های متعارف خود است، محاصره دریایی بنادر ایران و تنش‌ها در خلیج فارس همچنان ادامه دارد. تصمیم نهایی ترامپ در روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا این طرح‌های روی کاغذ، به یک رویارویی بی‌سابقه نظامی تبدیل خواهند شد یا خیر.[3]