تغییر نام یگان ترورهای برون‌مرزی نیروی قدس به «واحد ۶۰۰» و انتصاب فرمانده جدید

نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پی مجموعه‌ای از رخنه‌های اطلاعاتی و کشته شدن افسران ارشد خود، ساختار شبکه ترورهای برون‌مرزی‌اش را بازسازی کرد. این تشکیلات مخفی که پیش‌تر با عنوان «یگان ۸۴۰» شناخته می‌شد، اکنون به «واحد ۶۰۰» تغییر نام داده است.[1]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، مجتبی حق‌لسان ۶۴ ساله را به عنوان فرمانده جدید این واحد منصوب کرده است. حق‌لسان پیش از این مسئولیت بخش اطلاعات همین یگان را بر عهده داشت و از افسران باسابقه سپاه محسوب می‌شود.[2]

این انتصاب پس از ماه‌ها خلأ در کادر رهبری این واحد صورت می‌گیرد. فرمانده پیشین این تشکیلات، یزدان میر که با نام مستعار «حاج اصغر باقری» نیز شناخته می‌شد، در جریان یک حمله هوایی هدفمند اسرائیل در تاریخ ۶ آوریل ۲۰۲۶ کشته شد.[3]

تغییر نام و سازماندهی مجدد این یگان پس از آن انجام شد که هویت شماری از نیروهای عملیاتی و ساختار فرماندهی آن برای نهادهای اطلاعاتی غربی و اسرائیلی فاش گردید. این افشاگری‌ها ضربه سنگینی به توانایی‌های عملیاتی سپاه در خارج از مرزهای ایران وارد کرد.[4]

ساختار فرماندهی و تقسیمات منطقه‌ای

نمودار سازمانی جدیدی که به بیرون درز کرده است، نشان می‌دهد رهبری واحد ۶۰۰ برای مدیریت فعالیت‌های جهانی خود به پرونده‌های منطقه‌ای تقسیم شده است. در این ساختار، محمدرضا انصاری به عنوان جانشین حق‌لسان منصوب شده و به طور خاص مسئولیت «پرونده اسرائیل» را بر عهده دارد.[2]

در بخش‌های دیگر این تشکیلات، محسن بروجنی هدایت عملیات‌های ویژه در ایالات متحده و اروپا را در دست گرفته است. همچنین مرتضی بابایی وظیفه مدیریت و هماهنگی فعالیت‌های این واحد در خاورمیانه و قاره آفریقا را بر عهده دارد.[2]

دامنه فعالیت‌های این شبکه به کشورهای آسیایی نیز کشیده شده است؛ جایی که جواد شرفایی بر عملیات‌های قاره آسیا نظارت می‌کند. در همین حال، نیروهای عملیاتی مشخصی مانند میثم صحرایی در حال آماده‌سازی و تدارک لجستیکی برای اقدامات مخفیانه در هند و بخش‌هایی از آفریقا هستند.[2]

نهادهای اطلاعاتی غربی می‌گویند واحد ۸۴۰ سابق برای پیشبرد اهداف خود و پنهان نگه داشتن نقش تهران، به طور فزاینده‌ای به شبکه‌های جنایتکار بین‌المللی و باندهای قاچاق وابسته بوده است. این استراتژی به سپاه اجازه می‌دهد تا در صورت شکست عملیات، مسئولیت آن را انکار کند.[1]

استفاده از شبکه‌های تبهکار بین‌المللی

از جمله این همکاری‌ها می‌توان به استفاده از راوا مجید، رهبر شبکه تبهکار «فوکستروت» در سوئد و دانمارک اشاره کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که او پس از فرار به تهران در اکتبر ۲۰۲۳، تحت حمایت سپاه پاسداران قرار گرفت تا اهداف مرتبط با اسرائیل را در اروپا هدف قرار دهد.

در آلمان نیز این یگان از رامین یکتاپرست، عضو ایرانی-آلمانی باند موتورسوارهای «فرشتگان جهنم» برای سازماندهی حملاتی علیه کنیسه‌های یهودیان در بوخوم و اسن استفاده کرد. یکتاپرست در نهایت در آوریل ۲۰۲۴ در تهران به ضرب گلوله کشته شد.

سابقه فعالیت‌های این تشکیلات شامل طرح‌ریزی برای ترور چهره‌های سیاسی برجسته نیز می‌شود. توطئه برای ترور جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، و تلاش برای حمله به مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق این کشور، از جمله ماموریت‌های فاش شده این یگان است.[1][2]

علاوه بر مقامات خارجی، روزنامه‌نگاران و مخالفان سیاسی ایرانی در خارج از کشور نیز از اهداف اصلی این شبکه بوده‌اند. برنامه‌ریزی برای ترور خبرنگاران شبکه ایران اینترنشنال در بریتانیا یکی از مواردی بود که به تشدید تنش‌های دیپلماتیک میان لندن و تهران انجامید.[1]

منابع نزدیک به نیروی قدس می‌گویند اتکای مجدد به پرسنل ارشد فعلی برای پر کردن پست‌های کلیدی، نشان‌دهنده یک بحران فرماندهی در داخل سپاه است. به نظر می‌رسد ترورهای پی‌درپی افسران ارشد توسط اسرائیل، توانایی سازمان برای جایگزینی نیروهای زبده را کاهش داده است.[2]

بحران نفوذ و فشارهای بین‌المللی

این تغییرات ساختاری در حالی رخ می‌دهد که فشارهای بین‌المللی بر شبکه‌های امنیتی جمهوری اسلامی افزایش یافته است. ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا در ماه‌های اخیر تحریم‌های گسترده‌ای را علیه فرماندهان و شبکه‌های مالی مرتبط با نیروی قدس اعمال کرده‌اند.[2][3]

در ژوئن ۲۰۲۶، ائتلافی متشکل از ۲۲ کشور جهان با انتشار بیانیه‌ای مشترک، فعالیت‌های مرگبار و فراسرزمینی نهادهای امنیتی تهران را محکوم کردند. این ائتلاف به موجی از حملات در سراسر اروپا اشاره کرد که توسط گروه‌های نیابتی وابسته به ایران انجام شده بود.[3]

واحد ۸۴۰ در ابتدا پس از سال ۲۰۱۰ و تحت هدایت قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس، تاسیس شد. این تشکیلات از «واحد ۴۰۰» که روابط نزدیکی با گروه حزب‌الله لبنان داشت، جدا شد تا به طور تخصصی بر عملیات‌های برون‌مرزی و شبکه‌های غیرمتعارف تمرکز کند.[2]

با وجود تغییر نام به واحد ۶۰۰، کارشناسان امنیتی معتقدند که ماموریت اصلی و رویکرد تهاجمی این دستگاه ترور تغییری نکرده است. هدف نهایی همچنان خنثی کردن تهدیدات ادعایی علیه حکومت ایران و ضربه زدن به منافع اسرائیل و غرب در سراسر جهان است.[1][3]

مقامات رسمی جمهوری اسلامی تاکنون به طور علنی وجود واحد ۶۰۰ یا تغییرات اخیر در کادر فرماندهی آن را تایید نکرده‌اند. با این حال، جناح‌های تندرو در تهران همچنان به صدور تهدیدهای آشکار علیه رهبران غربی و اسرائیلی ادامه می‌دهند.[2]

چشم‌انداز عملیاتی واحد ۶۰۰

در شرایطی که جنگ سایه میان ایران و اسرائیل به بالاترین سطح خود در سال‌های اخیر رسیده است، کارآمدی ساختار جدید نیروی قدس با چالش‌های جدی روبرو خواهد بود. بازسازی شبکه‌های لو رفته و حفظ امنیت عملیاتی، آزمون بزرگی برای مجتبی حق‌لسان و تیم جدید او محسوب می‌شود.[3]

کارشناسان مسائل امنیتی خاورمیانه تاکید می‌کنند که افشای جزئیات دقیق از نمودار سازمانی و نام فرماندهان رده میانی واحد ۶۰۰، نشان‌دهنده عمق نفوذ اطلاعاتی سرویس‌های جاسوسی رقیب در بالاترین سطوح امنیتی جمهوری اسلامی است. این سطح از نفوذ، اعتماد به نفس نیروهای عملیاتی سپاه را به شدت کاهش داده است.[3]

در همین راستا، اسماعیل قاآنی که پس از کشته شدن قاسم سلیمانی در ژانویه ۲۰۲۰ فرماندهی نیروی قدس را بر عهده گرفت، در ماه‌های اخیر حضور کمرنگی در رسانه‌ها داشته است. غیبت‌های طولانی‌مدت او در بحبوحه تشدید درگیری‌های منطقه‌ای، گمانه‌زنی‌های متعددی را درباره وضعیت امنیتی فرماندهان ارشد سپاه به همراه داشته است.[3]

با این حال، قاآنی در یک مصاحبه تلویزیونی نادر در ماه ژوئن، با لحنی تهدیدآمیز به ایالات متحده و اسرائیل هشدار داد. او در این مصاحبه گفت: «با جبهه مقاومت وارد درگیری نشوید؛ این جبهه حتی در روزهای سخت نیز در برابر دشمن می‌ایستد.»[3]