جی‌دی ونس: پایان جنگ منوط به کاهش معنادار غنی‌سازی اورانیوم در ایران است

شرط الزام‌آور برای هرگونه توافق دیپلماتیک و پایان دادن به درگیری‌های هفت‌ماهه اخیر، کاهش قابل‌راستی‌آزمایی ظرفیت غنی‌سازی هسته‌ای تهران است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، در مصاحبه‌ای در اکتبر ۲۰۲۶ این موضوع را به عنوان خواسته اصلی واشینگتن مطرح کرد. او تایید کرد که مذاکرات مستقیم با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی در جریان است.[1][2]

با این حال، ونس ابراز تردید کرد که رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه ایران در ساختار کنونی قدرت، اختیار کافی برای تصمیم‌گیری نهایی را داشته باشند. این اظهارات نشان‌دهنده یک رویکرد دوگانه در سیاست خارجی واشینگتن است؛ جایی که از یک سو مسیر دیپلماسی باز نگه داشته شده و از سوی دیگر، تردیدهای جدی درباره ساختار تصمیم‌گیری در تهران وجود دارد.[3][4]

معاون رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز تاکید کرد که اگر مقامات جمهوری اسلامی می‌خواهند تعهد خود را به عدم ساخت سلاح هسته‌ای نشان دهند، باید در زمینه ظرفیت غنی‌سازی خود اقدام معناداری انجام دهند. این نخستین بار در ماه‌های اخیر است که یک مقام ارشد آمریکایی به صراحت از مذاکره با تیم جدید دولت ایران سخن می‌گوید.[5][6]

ابهامات در ساختار قدرت

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که جنگ میان دو کشور وارد هفتمین ماه خود شده است. پس از کشته شدن مقامات ارشد جمهوری اسلامی در حملات آغازین این درگیری، ساختار قدرت در تهران دستخوش تغییراتی شده که ارزیابی میزان نفوذ دولت پزشکیان را برای ناظران غربی دشوار کرده است.[4]

ونس به صراحت اعلام کرد: «ما مطمئن نیستیم چه کسی در تهران تصمیم می‌گیرد و مشخص نیست پزشکیان و عراقچی چقدر اختیار دارند.» این عدم قطعیت، روند مذاکرات را پیچیده‌تر کرده است، زیرا واشینگتن نیازمند تضمین‌هایی است که توافقات احتمالی توسط هسته اصلی قدرت در ایران نقض نخواهد شد.[1][3]

درخواست کاهش غنی‌سازی به عنوان پیش‌شرط پایان جنگ، نشان‌دهنده تمرکز مجدد ایالات متحده بر برنامه هسته‌ای ایران است. در سال‌های گذشته، ایران سطح غنی‌سازی اورانیوم خود را به ۶۰ درصد رسانده بود که فاصله اندکی با خلوص ۹۰ درصدی مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای دارد. آمریکا اکنون خواستار عقب‌نشینی از این سطح است.[1][5]

مذاکرات جاری میان واشینگتن و تهران، با وجود تنش‌های نظامی بی‌سابقه، نشان‌دهنده تمایل دو طرف برای جلوگیری از گسترش بیشتر درگیری‌هاست. با این حال، گره زدن پایان جنگ به امتیازات هسته‌ای، مسیر دیپلماسی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است، زیرا برنامه هسته‌ای همواره خط قرمز استراتژیک تهران بوده است.[2][6]

پیامدهای دیپلماتیک شروط جدید

تحلیلگران معتقدند که اظهارات ونس پیامی دوگانه به همراه دارد. از یک سو، واشینگتن آمادگی خود را برای توافق اعلام می‌کند و از سوی دیگر، با زیر سوال بردن اختیارات تیم مذاکره‌کننده ایرانی، فشار روانی بر ساختار حاکمیت در تهران وارد می‌آورد تا تصمیم‌گیرندگان اصلی را وادار به واکنش کند.[4]

در همین حال، رسانه‌های بین‌المللی گزارش داده‌اند که تماس‌ها میان دو کشور از طریق واسطه‌ها و همچنین به صورت مستقیم در حاشیه نشست‌های بین‌المللی ادامه داشته است. با این وجود، هیچ‌یک از طرفین تاکنون جزئیات دقیقی از محتوای این مذاکرات یا میزان پیشرفت آن‌ها ارائه نکرده‌اند.[3]

کاهش معنادار ظرفیت غنی‌سازی، آن‌گونه که ونس مطرح کرده است، نیازمند سازوکارهای نظارتی پیچیده‌ای است که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باید اجرای آن را بر عهده بگیرد. این در حالی است که همکاری‌های ایران با آژانس در ماه‌های اخیر و همزمان با تشدید درگیری‌های نظامی، با محدودیت‌هایی مواجه شده است.[5][6]

دولت مسعود پزشکیان که با شعار تعامل با جهان روی کار آمده است، اکنون در آزمونی دشوار قرار دارد. تیم دیپلماسی او به رهبری عباس عراقچی باید همزمان با مدیریت فشارهای نظامی خارجی، اجماع داخلی لازم را برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک در حوزه هسته‌ای فراهم کند.[2][4]

چشم‌انداز امنیتی منطقه

سرنوشت این مذاکرات نه تنها بر پایان جنگ هفت‌ماهه تاثیرگذار خواهد بود، بلکه می‌تواند معماری امنیتی خاورمیانه را در سال‌های آینده شکل دهد. در صورتی که تهران و واشینگتن نتوانند بر سر میزان کاهش غنی‌سازی و تضمین‌های اجرایی آن به توافق برسند، چشم‌انداز کاهش تنش‌ها تیره‌تر خواهد شد.[1][3]

مقامات اروپایی نیز با دقت روند این گفت‌وگوها را دنبال می‌کنند. کشورهای غربی امیدوارند که گره خوردن پرونده هسته‌ای به پایان درگیری‌های نظامی، بتواند به عنوان یک کاتالیزور برای دستیابی به یک توافق جامع‌تر عمل کند که نگرانی‌های امنیتی آن‌ها را نیز پوشش دهد.[2]

در نهایت، توپ اکنون در زمین تصمیم‌گیرندگان در تهران است تا مشخص کنند آیا حاضرند در ازای توقف حملات و پایان جنگ، بخش قابل توجهی از دستاوردهای هسته‌ای سال‌های اخیر خود را معامله کنند یا ترجیح می‌دهند با حفظ ظرفیت غنی‌سازی، هزینه‌های ادامه تقابل نظامی را بپذیرند.[5][6]