رفتن به محتوای اصلی
توضیح کوهستانسامانه بارشیسازمان هواشناسی· 6 دقیقه مطالعه· در محیط زیست

ورود سامانه بارشی جدید به ایران؛ پایان آلودگی کلان‌شهرها و آغاز بارش برف و باران در ۱۲ استان

با نفوذ جریانات سرد شمالی به کشور، سامانه بارشی گسترده‌ای نوار شمالی و غربی ایران را فرا گرفت. این تغییرات جوی ضمن پایان دادن به پایداری هوا و آلودگی کلان‌شهرها، موجب افت محسوس دما و بارش برف در ارتفاعات شده است.

به قلم کتایون کردی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

به‌طور خلاصه

  • ورود سامانه بارشی جدید از شامگاه یکشنبه، به یک هفته پایداری جوی و آلودگی شدید در کلان‌شهرهای ایران پایان داد.
  • سازمان هواشناسی برای استان‌های گیلان، مازندران، اردبیل و شمال آذربایجان شرقی به دلیل خطر سیلاب هشدار نارنجی صادر کرد.
  • جبهه هوای سرد عرض‌های شمالی، دمای هوا را در نیمه شمالی کشور بین ۵ تا ۱۰ درجه کاهش داده و نخستین برف پاییزی را رقم زد.

سازمان هواشناسی کشور با صدور اطلاعیه‌های رسمی، از ورود یک سامانه بارشی گسترده و فعال به ایران از شامگاه یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ خبر داد. این سامانه که توسط جریانات سرد شمالی تغذیه می‌شود، در حال حاضر بخش‌های وسیعی از ۱۲ استان کشور را تحت تاثیر قرار داده است.[1]

ورود این جبهه هوای ناپایدار، به یک دوره یک هفته‌ای از سکون جوی و انباشت شدید آلاینده‌ها در کلان‌شهرها پایان می‌دهد. تا پیش از این، پدیده وارونگی دما باعث شده بود تا کیفیت هوا در شهرهای صنعتی به شرایط ناسالم برای تمامی گروه‌ها برسد.

صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، روند حرکتی این سیستم را تشریح کرد. وی در این باره گفت: «طی روزهای دوشنبه (۲۵ آبان) و سه‌شنبه (۲۶ آبان)، با تقویت سامانه بارشی، در شمال غرب، استان‌های ساحلی خزر، گلستان، ارتفاعات البرز و برخی نقاط شمال شرق کشور، وزش باد و کاهش محسوس دما پیش‌بینی می‌شود.»[1]

هسته اصلی انرژی این سامانه در نوار ساحلی دریای خزر و استان‌های شمال غربی متمرکز شده است. بر اساس داده‌های ماهواره‌ای، استان‌های گیلان، مازندران و نوار شرقی اردبیل بیشترین حجم نزولات جوی را طی ۴۸ ساعت آینده دریافت خواهند کرد.[1]

هشدار نارنجی و مدیریت بحران

سازمان هواشناسی برای استان‌های گیلان، مازندران، اردبیل و شمال آذربایجان شرقی هشدار سطح نارنجی صادر کرده است. این سطح از هشدار نشان‌دهنده احتمال بالای آب‌گرفتگی معابر عمومی، جاری شدن روان‌آب‌ها و طغیان رودخانه‌های فصلی در این مناطق است.[1]

ستادهای مدیریت بحران در این استان‌ها به حالت آماده‌باش درآمده‌اند تا در صورت بروز سیلاب‌های محلی، واکنش سریعی نشان دهند. توپوگرافی پرشیب رشته‌کوه البرز در مجاورت سواحل خزر، سرعت حرکت روان‌آب‌ها را افزایش داده و زیرساخت‌های شهری را با چالش مواجه می‌کند.[2]

اختلاف دمای ۳۶ درجه‌ای میان سردترین و گرم‌ترین مراکز استان‌های ایران در پی ورود جبهه هوای سرد.

نیروهای راهداری و جمعیت هلال احمر تیم‌های واکنش سریع خود را در گردنه‌های برف‌گیر و محورهای مواصلاتی اصلی مستقر کرده‌اند. تمرکز اصلی این نیروها بر جاده‌های پرترددی مانند چالوس، هراز و فیروزکوه است که مستعد ریزش سنگ و لغزندگی شدید هستند.[2]

پلیس راهور نیز با صدور اطلاعیه‌هایی، از رانندگان خواسته است تا از سفرهای غیرضروری به مناطق کوهستانی خودداری کنند. کاهش شدید میدان دید به دلیل مه گرفتگی و لغزندگی سطح جاده‌ها، دو عامل اصلی تصادفات در این شرایط جوی محسوب می‌شوند.[2]

محیط‌های دریایی نیز به شدت تحت تاثیر افت فشار جوی قرار گرفته‌اند. پیش‌بینی می‌شود دریای خزر تا اواخر روز سه‌شنبه به شدت مواج و متلاطم باشد و ارتفاع امواج در مناطق فراساحلی به حدود سه متر برسد.[1]

این تلاطم شدید دریایی، فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با دریا را متوقف کرده است. تردد شناورهای سبک، قایق‌های صیادی و عملیات‌های عمرانی در سواحل شمالی کشور تا زمان بازگشت آرامش به جو، به طور کامل ممنوع اعلام شده است.[2]

افت دما و تدابیر کشاورزی

ویژگی بارز این سامانه بارشی، علاوه بر نزولات جوی، ریزش هوای بسیار سرد عرض‌های شمالی به داخل فلات ایران است. این جبهه سرد باعث افت ۵ تا ۱۰ درجه‌ای دما در نیمه شمالی کشور شده و نخستین سرمای زمستانی امسال را رقم زده است.[1]

در مناطق سردسیر و ارتفاعات، این کاهش دما به شکل بارش برف خود را نشان می‌دهد. شهرهای زنجان و شهرکرد با ثبت دمای منفی ۴ درجه سانتی‌گراد، سردترین مراکز استان‌های کشور در این روزها لقب گرفته‌اند.[1]

دریای خزر با ورود جریانات سرد شمالی به شدت متلاطم شده و ارتفاع امواج به سه متر رسیده است.

این افت ناگهانی دما، چالش‌های عملیاتی قابل توجهی را برای بخش کشاورزی ایجاد کرده است. وزارت جهاد کشاورزی با ارسال پیامک‌های هشدار به باغداران مناطق شمال و شمال غرب، خواستار تسریع در برداشت محصولات باقی‌مانده پاییزی شده است.[2]

ترکیب رطوبت بالا و دمای زیر صفر می‌تواند به سرمازدگی بافت گیاهی و خسارت‌های جبران‌ناپذیری به محصولات کشاورزی منجر شود. کشاورزان در حال اجرای روش‌های محافظتی از جمله ایجاد پوشش‌های موقت و تنظیم دمای گلخانه‌ها برای مقابله با این موج سرما هستند.[2]

در مقابل سرمای شدید نیمه شمالی، مناطق جنوبی کشور همچنان هوای گرمی را تجربه می‌کنند. شهر بندرعباس با ثبت بیشینه دمای ۳۲ درجه سانتی‌گراد، گرم‌ترین مرکز استان است که این اختلاف ۳۶ درجه‌ای، تنوع اقلیمی پهناور ایران را به تصویر می‌کشد.[1]

پایان وارونگی دما در شهرها

در کلان‌شهرهایی مانند تهران، کرج، اصفهان و اراک، ورود این سامانه بارشی به معنای پایان یک دوره خطرناک از آلودگی هواست. تا پیش از روز دوشنبه، شاخص کیفیت هوا در این شهرها به دلیل پایداری جوی در وضعیت ناسالم قرار داشت.

پدیده وارونگی دما مانند یک درپوش حرارتی عمل کرده و مانع از خروج ذرات معلق و گازهای سمی ناشی از منابع ثابت و متحرک می‌شد. این شرایط، هشدارهای پیاپی وزارت بهداشت را برای گروه‌های حساس و بیماران تنفسی به همراه داشت.

با نفوذ جریانات ناپایدار و وزش بادهای موثر، این ساختار حرارتی در هم شکسته و تهویه طبیعی هوا آغاز شده است. بارش باران در تهران که از عصر دوشنبه آغاز می‌شود، نقش مهمی در شستشوی ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون ایفا می‌کند.[1][2]

تصویرسازی: باغداران مناطق شمالی در حال اجرای تدابیر پیشگیرانه برای جلوگیری از سرمازدگی محصولات پاییزی هستند.

بر اساس داده‌های هواشناسی، دمای هوای پایتخت نیز روند کاهشی به خود گرفته است. پیش‌بینی می‌شود کمینه دمای تهران به ۷ درجه و بیشینه آن به ۱۸ درجه سانتی‌گراد برسد که با وزش باد و غبار رقیق صبحگاهی همراه خواهد بود.[1]

این چرخه تکرار شونده از آلودگی و پاکسازی، وابستگی شدید کیفیت هوای کلان‌شهرهای ایران به سیستم‌های جوی را نشان می‌دهد. بدون وزش باد و بارش‌های فصلی، ظرفیت تهویه طبیعی این حوضه‌های جمعیتی به سرعت اشباع می‌شود.[2]

گسترش ناپایداری به جنوب

در حالی که نیمه شمالی کشور درگیر بارش‌های مداوم و سرمای شدید است، لبه‌های جنوبی این سامانه در روزهای آینده مناطق دیگری را تحت تاثیر قرار خواهد داد. از روز چهارشنبه ۲۷ آبان، دینامیک جوی به سمت استان‌های جنوب شرقی متمایل می‌شود.[1]

مناطقی از جنوب استان کرمان، سیستان و بلوچستان و شمال و شرق هرمزگان در ساعات بعدازظهر و اوایل شب شاهد رشد ابرهای همرفتی خواهند بود. این شرایط معمولا با رگبارهای پراکنده، رعدوبرق و وزش بادهای لحظه‌ای همراه است.[1]

این ناپایداری‌های محلی در مناطق خشک و نیمه‌خشک جنوبی، نقش مهمی در تعدیل دمای هوا و تامین رطوبت سطحی خاک دارند. با این حال، ماهیت رگباری این بارش‌ها می‌تواند به جاری شدن سیلاب‌های موقت در مسیل‌های خشک منجر شود.[2]

آب‌های جنوبی کشور نیز از این تغییرات جوی بی‌نصیب نخواهند ماند. خلیج فارس و دریای عمان از روز دوشنبه با افزایش سرعت وزش باد، مواج پیش‌بینی شده‌اند که نیازمند احتیاط بیشتر در ترددهای دریایی تجاری و صیادی است.[1]

تاثیر مستقیم وزش باد و بارش باران بر کاهش غلظت آلاینده‌های جوی در شهرهای صنعتی.

تقویت ذخایر استراتژیک آب

از منظر مدیریت منابع آب، بارش‌های گسترده پاییزی یک ورودی حیاتی برای شبکه هیدرولوژیک ایران محسوب می‌شوند. پس از یک تابستان گرم و تبخیر بالای سطحی، این نزولات جوی به احیای رطوبت خاک و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی کمک می‌کنند.[2]

برف‌هایی که در ارتفاعات البرز و زاگرس انباشته می‌شوند، به عنوان مخازن استراتژیک و یخ‌زده آب عمل می‌کنند. این پوشش برفی، جریان پایدار رودخانه‌ها و ورودی سدها را در ماه‌های بهار و تابستان آینده تضمین خواهد کرد.[2]

کارشناسان منابع آب، این بارش‌های ملایم و مداوم را بهترین نوع نزولات برای نفوذ عمقی در خاک می‌دانند. این سامانه بارشی، با وجود ایجاد چالش‌های کوتاه‌مدت ترافیکی و لجستیکی، در نهایت تاب‌آوری زیست‌محیطی و امنیت آبی مناطق تحت تاثیر را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد.[2]

بررسی عمیق دیدگاه‌ها

سازمان هواشناسی و مدیریت بحران

تمرکز بر صدور هشدارهای پیشگیرانه، ایمنی جاده‌ها و کاهش خطرات ناشی از سیلاب و آلودگی هوا.

از نگاه نهادهای مدیریت بحران، ورود سامانه‌های بارشی قدرتمند در فصل پاییز یک شمشیر دو لبه است. از یک سو، این جریانات به بحران خفه‌کننده آلودگی هوا در کلان‌شهرها پایان می‌دهند و از سوی دیگر، زیرساخت‌های شهری و جاده‌ای را با خطر آب‌گرفتگی و ریزش کوه مواجه می‌کنند. صدور هشدار نارنجی برای چهار استان شمالی نشان‌دهنده رویکرد پیشگیرانه این سازمان برای به حداقل رساندن تلفات جاده‌ای و خسارات زیرساختی است.

تحلیلگران منابع آب و کشاورزی

تاکید بر مزایای سیستماتیک بارش‌های پاییزی برای تغذیه آبخوان‌ها و ضرورت محافظت از محصولات در برابر سرما.

کارشناسان هیدرولوژی این بارش‌های مداوم را حیاتی‌ترین اتفاق برای احیای منابع آبی کشور پس از ماه‌های گرم سال می‌دانند. نفوذ تدریجی آب به سفره‌های زیرزمینی و انباشت برف در ارتفاعات، امنیت آبی فصول آینده را تضمین می‌کند. با این حال، کارشناسان کشاورزی هشدار می‌دهند که افت ناگهانی دما نیازمند واکنش سریع زنجیره تامین غذایی است تا از سرمازدگی محصولات برداشت‌نشده جلوگیری شود.

سازمان هواشناسی و مدیریت بحران 60%تحلیلگران منابع آب و کشاورزی 40%
سازمان هواشناسی و مدیریت بحران
تمرکز بر صدور هشدارهای پیشگیرانه، ایمنی جاده‌ها و کاهش خطرات ناشی از سیلاب و آلودگی هوا.
تحلیلگران منابع آب و کشاورزی
تاکید بر مزایای سیستماتیک بارش‌های پاییزی برای تغذیه آبخوان‌ها و ضرورت محافظت از محصولات در برابر سرما.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • کشاورزان محلی نوار شمالی
  • رانندگان ناوگان حمل‌ونقل عمومی

منابع

پوشش منابع

2 منبع

2 دیدگاه شناسایی‌شده

سازمان هواشناسی و مدیریت بحران 60%تحلیلگران منابع آب و کشاورزی 40%
  1. [1]خبرگزاری مهرسازمان هواشناسی و مدیریت بحران

    ورود سامانه بارشی جدید به کشور از امشب؛ هشدار کاهش دما و بارش برف

    مطالعه در خبرگزاری مهر →
  2. [2]تیم سردبیری کوهستانتحلیلگران منابع آب و کشاورزی

    تحلیل تیم سردبیری کوهستان

    مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.