رفتن به محتوای اصلی
بحران سیلاباستان لرستان· 7 دقیقه مطالعه· در محیط زیست

بارش‌های سیل‌آسا در ایران؛ راه ۱۵۸ روستا مسدود و برق ۱۲۰ روستا قطع شد

در پی صدور هشدار قرمز هواشناسی برای چندین استان ایران، سیلاب‌های ویرانگر در شهرستان خرم‌آباد راه ارتباطی ۱۵۸ روستا را مسدود کرده و به زیرساخت‌های برق و گاز آسیب جدی رسانده است.

به قلم مرجان موسوی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

قطع ارتباط کامل ۱۵۸ روستا و خاموشی مطلق در ۱۲۰ روستای دیگر، مقیاس بحرانی است که بارش‌های سیل‌آسای اخیر تنها در یک شهرستان ایران رقم زده است. ورود یک سامانه بارشی قدرتمند، شرایط جوی بخش‌های وسیعی از کشور را در وضعیت اضطراری قرار داده و خسارات سنگینی به زیرساخت‌های حیاتی وارد کرده است.[2]

شهرستان خرم‌آباد در استان لرستان یکی از اصلی‌ترین کانون‌های این بحران جوی بوده است. حجم بی‌سابقه بارش‌ها در زمان کوتاه، موجب طغیان رودخانه‌های فصلی و جاری شدن سیلاب‌های ویرانگر در مناطق کوهستانی و روستایی این شهرستان شده است.[2]

نورالدین درمنان، فرماندار خرم‌آباد، با تشریح ابعاد این حادثه اعلام کرد که ورود حجم عظیمی از رسوبات ناشی از سیلاب، شبکه‌های ارتباطی منطقه را فلج کرده است. به گفته وی، راه دسترسی ۱۵۸ روستا در مناطق تحت پوشش این شهرستان به طور کامل مسدود شده است.[2]

انسداد این مسیرها، عملیات امدادرسانی و ارزیابی خسارات را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. گل‌ولای و تخته‌سنگ‌های جابجا شده توسط سیلاب، جاده‌های خاکی و آسفالته روستایی را پوشانده و امکان تردد ماشین‌آلات سنگین راهداری را به شدت محدود کرده است.[2]

فروپاشی زیرساخت‌های انرژی در روستاها

آسیب‌های وارده تنها به مسیرهای ارتباطی محدود نمی‌شود؛ زیرساخت‌های انرژی منطقه نیز ضربات جبران‌ناپذیری دریافت کرده‌اند. فشار جریان آب و رانش زمین در شیب‌های تند، موجب شکستگی دکل‌های انتقال نیرو و تخریب پایه‌های شبکه‌های توزیع محلی شده است.[2]

فرماندار خرم‌آباد تایید کرد که در پی این حوادث، شبکه برق ۱۲۰ روستا در این شهرستان قطع شده است. هزاران خانوار روستایی اکنون در خاموشی مطلق به سر می‌برند و سرمای هوا شرایط زیستی آن‌ها را در ساعات شبانه به شدت دشوار کرده است.[2]

علاوه بر بحران خاموشی، جریان گازرسانی به هفت روستای خرم‌آباد نیز به دلیل آسیب دیدن لوله‌های انتقال مختل شده است. تیم‌های واکنش سریع شرکت گاز استان برای جلوگیری از نشت گاز و وقوع انفجارهای احتمالی، جریان اصلی این مناطق را از ایستگاه‌های تقلیل فشار قطع کرده‌اند.[2]

تخریب زیرساخت‌های عمرانی نیز بخش دیگری از گزارش‌های میدانی را تشکیل می‌دهد. بر اساس اعلام مقامات محلی، حداقل دو دهانه پل ارتباطی مهم در مسیرهای روستایی خرم‌آباد به دلیل عدم تحمل فشار هیدرولیکی سیلاب و برخورد تنه درختان ریشه‌کن شده، به طور کامل فرو ریخته‌اند.[2]

آمار خسارات اولیه سیلاب در شهرستان خرم‌آباد بر اساس گزارش فرمانداری.

اعلام هشدار قرمز در نیمی از کشور

این شرایط ویرانگر در لرستان، بخشی از یک الگوی جوی گسترده‌تر است که نیمی از جغرافیای ایران را تحت تاثیر قرار داده است. سازمان هواشناسی کشور پیش از آغاز این بارش‌ها، با درک شدت ناپایداری‌ها، بالاترین سطح هشدار یعنی «هشدار قرمز» را صادر کرده بود.[4]

استان‌های خوزستان، کردستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان به عنوان هسته اصلی فعالیت این سامانه بارشی معرفی شده بودند. هشدار قرمز به معنای احتمال بالای وقوع خسارات گسترده، تلفات جانی و اختلال شدید در زندگی روزمره شهروندان است.[4]

در این اطلاعیه‌ها نسبت به بالا آمدن ناگهانی سطح آب رودخانه‌ها، سیلابی شدن مسیل‌ها، آب‌گرفتگی گسترده معابر شهری و روستایی و اختلال در حامل‌های انرژی هشدار داده شده بود. پیش‌بینی‌ها نشان می‌داد که ظرفیت نفوذپذیری خاک در این مناطق پاسخگوی حجم بارش‌ها نخواهد بود.[4]

در پی صدور این هشدارهای بی‌سابقه، وزیر کشور با ارسال ابلاغیه‌ای فوری خطاب به استانداران استان‌های در معرض خطر، دستورات ویژه‌ای صادر کرد. وی از رئیس سازمان مدیریت بحران کشور خواست تا فرماندهی عملیات پیشگیری و پاسخ را به صورت متمرکز بر عهده بگیرد.[4]

وزیر کشور در این ابلاغیه بر لزوم حفظ آمادگی کامل تمامی دستگاه‌های اجرایی، خدماتی و امدادی تاکید کرد. بسیج تمامی امکانات لجستیکی، استقرار ماشین‌آلات سنگین در نقاط حادثه‌خیز و آماده‌سازی کمپ‌های اسکان اضطراری از جمله دستورات صادر شده به استانداران بود.[4]

گسترش سامانه بارشی و افت دما

تحلیل‌های هواشناسی نشان می‌دهد که این سامانه بارشی از دینامیک بسیار قدرتمندی برخوردار است. رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا اعلام کرد که فعالیت این سیستم از روز شنبه به بیشتر مناطق کشور گسترش یافته است.[5]

به گفته وی، بارش شدید باران همراه با رعد و برق و وزش بادهای مخرب، پدیده غالب در بسیاری از استان‌ها خواهد بود. در مناطق مستعد و کوهپایه‌ای، ریزش تگرگ نیز پیش‌بینی شده است که می‌تواند به محصولات کشاورزی پاییزی آسیب جدی وارد کند.[5]

یکی از ویژگی‌های مهم این سامانه، همراهی آن با یک توده هوای سرد عرض‌های شمالی است. از بعدازظهر یکشنبه، افت محسوس دمای هوا در نیمه شمالی کشور آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود این روند کاهشی تا روز سه‌شنبه ادامه داشته باشد.[5]

همزمان با سیلاب در مناطق پایین‌دست، بارش برف در محورهای کوهستانی تردد را با مشکل مواجه کرده است.

این کاهش دما باعث شده تا بارش‌ها در ارتفاعات، گردنه‌های کوهستانی و مناطق سردسیر به شکل برف نمایان شود. بارش برف در محورهای مواصلاتی کوهستانی، خطر یخ‌زدگی سطح جاده‌ها، کاهش دید افقی و انسداد مسیرهای ترانزیتی را به شدت افزایش داده است.[5]

وضعیت اضطراری در پایتخت

دامنه این ناپایداری‌های شدید جوی به استان تهران نیز رسیده و پایتخت را در وضعیت آماده‌باش قرار داده است. اداره کل هواشناسی استان تهران با صدور هشدار قرمز، شرایط جوی مناطق شمالی این استان را به شدت خطرناک توصیف کرد.[1][3]

بر اساس اطلاعیه‌های صادر شده، احتمال طغیان رودخانه‌های محلی مانند رودخانه کن و دربند، و همچنین وقوع سیلاب‌های ناگهانی در دره‌های کوهستانی شمال تهران بسیار بالا است. شیب تند این مناطق باعث می‌شود روان‌آب‌ها با سرعت و قدرت تخریبی مضاعفی به سمت پایین‌دست حرکت کنند.[1][3]

ستاد مدیریت بحران استان تهران در اقدامی پیشگیرانه، هرگونه طبیعت‌گردی، کوهنوردی و تردد در ارتفاعات شمالی پایتخت را تا اطلاع ثانوی اکیدا ممنوع اعلام کرد. نیروهای انتظامی و یگان‌های حفاظت منابع طبیعی ماموریت یافته‌اند تا از ورود شهروندان به مسیرهای کوهستانی جلوگیری کنند.[1]

علاوه بر خطرات سیلاب، وزش بادهای شدید در تهران خطر سقوط درختان فرسوده، داربست‌های ساختمانی و تابلوهای تبلیغاتی را افزایش داده است. شهرداری تهران نیروهای خدمات شهری خود را برای پاکسازی انهار و جلوگیری از آب‌گرفتگی معابر اصلی به حالت آماده‌باش درآورده است.[3]

طوفان و امواج ویرانگر در خزر

در نوار شمالی کشور، شرایط جوی شکل دیگری از بحران را رقم زده است. سازمان هواشناسی با صدور یک هشدار سطح قرمز جداگانه، از تشدید فعالیت سامانه بارشی بر روی پهنه آبی دریای خزر خبر داد.[6]

استان‌های ساحلی گیلان و مازندران در مرکز این هشدار دریایی قرار دارند. وزش بادهای بسیار شدید شمالی باعث طوفانی شدن دریا و افزایش چشمگیر ارتفاع امواج در مناطق نزدیک به ساحل و فراساحل شده است.[6]

این شرایط متلاطم، خطر غرق شدن شناورهای سبک و نیمه‌سنگین صیادی را به شدت افزایش داده است. همچنین تاسیسات ساحلی، حوضچه‌های پرورش ماهی در قفس و زیرساخت‌های بندری در معرض آسیب‌های ناشی از برخورد امواج قدرتمند قرار دارند.[6]

استان‌های تحت هشدار قرمز هواشناسی به دلیل خطر سیلاب و طوفان.

مدیریت بحران استان‌های شمالی تردد هرگونه شناور تفریحی و تجاری سبک را ممنوع کرده و از فعالان دریایی خواسته است تا تجهیزات خود را به مناطق امن منتقل کنند. تخلیه آب‌های سطحی در شهرهای ساحلی نیز به دلیل بالا آمدن تراز آب دریا با کندی مواجه شده است.[6]

ریشه‌یابی آسیب‌پذیری زیرساختی

خسارات گسترده در لرستان و سایر استان‌ها، بار دیگر بحث آسیب‌پذیری ساختاری ایران در برابر حوادث اقلیمی را برجسته کرده است. کارشناسان معتقدند که تغییر کاربری اراضی و تخریب پوشش گیاهی در بالادست حوضه‌های آبریز، نقش کلیدی در وقوع این سیلاب‌ها دارد.

خاک بدون پوشش گیاهی، توانایی جذب بارش‌های رگباری را از دست می‌دهد و آب به سرعت تبدیل به روان‌آب می‌شود. این روان‌آب‌ها در مسیر خود حجم عظیمی از خاک و سنگ را شسته و به شکل گل‌ولای غلیظ وارد جاده‌ها و تاسیسات پایین‌دست می‌کنند.

فرسودگی شبکه‌های توزیع برق و گاز در مناطق روستایی نیز عامل دیگری در تشدید بحران است. دکل‌هایی که در مسیر مسیل‌ها یا روی شیب‌های ناپایدار نصب شده‌اند، با اولین رانش زمین فرو می‌ریزند و شبکه‌ای از روستاها را از خدمات پایه محروم می‌کنند.

عدم طراحی مناسب پل‌های روستایی برای عبور دبی‌های سیلابی با دوره بازگشت طولانی، باعث می‌شود این سازه‌ها در برابر سیلاب‌های ناشی از تغییرات اقلیمی به سرعت تسلیم شوند. تجمع تنه درختان در دهانه پل‌ها، آن‌ها را به سدهایی موقت تبدیل می‌کند که در نهایت می‌شکنند.

تصویرسازی: تجمع رسوبات و تنه درختان، ظرفیت آبگذری پل‌های روستایی را کاهش داده و منجر به تخریب آن‌ها می‌شود.

با توجه به تداوم بارش‌ها و برودت هوا، اولویت اصلی ستادهای مدیریت بحران در روزهای آینده، بازگشایی مسیرهای دسترسی برای انتقال تجهیزات گرمایشی و مواد غذایی به روستاهای محاصره شده در سیلاب است. ترمیم شبکه‌های برق و گاز در لرستان نیازمند فروکش کردن جریان آب خواهد بود.

نکات کلیدی

  • فرمانداری خرم‌آباد از انسداد مسیر ۱۵۸ روستا، قطعی برق ۱۲۰ روستا و تخریب کامل دو دهانه پل خبر داد.
  • سازمان هواشناسی برای استان‌های لرستان، خوزستان، کردستان، تهران و استان‌های ساحلی خزر هشدار سطح قرمز صادر کرده است.
  • وزیر کشور به استانداران مناطق در معرض خطر دستور آماده‌باش کامل و بسیج تمامی امکانات امدادی را ابلاغ کرد.
  • ورود سامانه‌های بارشی قدرتمند، علاوه بر سیلاب، موجب بارش برف در ارتفاعات و طوفانی شدن دریای خزر شده است.

آنچه نمی‌دانیم

  • زمان دقیق بازگشایی تمامی ۱۵۸ مسیر روستایی مسدود شده در خرم‌آباد مشخص نیست.
  • برآورد ریالی دقیق خسارات وارد شده به زیرساخت‌های برق، گاز و جاده‌های استان لرستان هنوز اعلام نشده است.
  • میزان تلفات احتمالی احشام و خسارات به زمین‌های کشاورزی در مناطق سیل‌زده نامشخص است.

روند رویداد

  1. ۱۵ آبان ۲۰۲۶

    صدور هشدار قرمز هواشناسی برای استان‌های غربی و جنوب غربی ایران به دلیل ورود سامانه بارشی قدرتمند.

  2. ۱۶ آبان ۲۰۲۶ (صبح)

    آغاز بارش‌های سیل‌آسا در لرستان و طغیان رودخانه‌های فصلی در مناطق کوهستانی خرم‌آباد.

  3. ۱۶ آبان ۲۰۲۶ (ظهر)

    اعلام مسدود شدن راه ۱۵۸ روستا و قطع برق ۱۲۰ روستا توسط فرمانداری خرم‌آباد.

  4. ۱۶ آبان ۲۰۲۶ (عصر)

    صدور دستور آماده‌باش کامل توسط وزیر کشور و گسترش هشدار قرمز به تهران و سواحل خزر.

مقامات مدیریت بحران 40%کارشناسان زیرساخت و اقلیم 35%ساکنان مناطق آسیب‌دیده 25%
مقامات مدیریت بحران
تمرکز بر واکنش سریع، بسیج امکانات لجستیکی و هشدارهای تخلیه برای کاهش تلفات انسانی.
کارشناسان زیرساخت و اقلیم
تاکید بر نقش فرسایش خاک، تغییرات اقلیمی و فرسودگی شبکه‌های توزیع در تشدید ابعاد بحران.
ساکنان مناطق آسیب‌دیده
نگرانی از قطع طولانی‌مدت خدمات پایه مانند برق و گاز در شرایط برودت هوا و کندی امدادرسانی.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • کشاورزان و دامداران محلی
  • تکنسین‌های عملیاتی شرکت برق و گاز

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

مقامات مدیریت بحران 40%کارشناسان زیرساخت و اقلیم 35%ساکنان مناطق آسیب‌دیده 25%
  1. [1]خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)مقامات مدیریت بحران

    هشدار قرمز برای مناطق شمالی استان تهران/ طبیعت‌گردی و تردد در ارتفاعات ممنوع است

    مطالعه در خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) →
  2. [2]صدای وطنساکنان مناطق آسیب‌دیده

    فرماندار خرم‌آباد اعلام کرد ورود رسوبات ناشی از سیلاب، راه دسترسی ۱۵۸ روستا در مناطق تحت پوشش این شهرستان را مسدود و موجب قطع برق ۱۲۰ روستا شده است

    مطالعه در صدای وطن →
  3. [3]ساعت 24مقامات مدیریت بحران

    آخرین وضعیت آلودگی و آب‌وهوای تهران امروز ۱۶ آبان؛ هشدار قرمز برای بارش شدید

    مطالعه در ساعت 24 →
  4. [4]خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)مقامات مدیریت بحران

    وزیر کشور در پی اعلام هشدار قرمز هواشناسی برای استان‌های تهران، خوزستان، کردستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد خطاب به استانداران مربوطه و رئیس سازمان مدیریت بحران بر حفظ آمادگی و بسیج امکانات تأکید کرد

    مطالعه در خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) →
  5. [5]Melliunکارشناسان زیرساخت و اقلیم

    بارش برف و باران در بیشتر مناطق کشور/ تهران هم بارانی شد

    مطالعه در Melliun →
  6. [6]Shafaqna Persian

    صدور بالاترین سطح هشدار برای دو استان ساحلی دریای خزر

    مطالعه در Shafaqna Persian →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.