ورود سرمایه‌های خصوصی به تولید برق پاک؛ افتتاح زنجیره‌ای نیروگاه‌های خورشیدی در اراک و گرمسار

در آخرین روزهای مهرماه ۱۴۰۵، محوطه صنعتی اراک میزبان مراسمی بود که نمادی از تغییر رویکرد در تأمین انرژی کشور به شمار می‌رود. با حضور فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، یک نیروگاه خورشیدی ۶ مگاواتی وارد مدار شد تا استان مرکزی جایگاه پیشتاز خود را در تولید برق پاک تثبیت کند.[1]

این افتتاحیه تنها یک رویداد محلی نبود، بلکه بخشی از یک موج فراگیر در سراسر کشور محسوب می‌شود. هم‌زمان با اراک، پروژه‌های مشابهی در استان سمنان نیز به بهره‌برداری رسیدند که نشان‌دهنده ورود جدی سرمایه‌های غیردولتی و بخش خصوصی به زیرساخت‌های حیاتی شبکه برق است.[1][2]

سخنگوی دولت در مراسم اراک با اشاره به شرایط حساس تأمین انرژی، تأکید کرد که روشن ماندن چراغ کارخانه‌ها دغدغه اصلی قوه مجریه است. به گفته وی، عبور از ناترازی‌های فصلی تنها با هم‌افزایی بخش خصوصی و دولت در توسعه مزارع خورشیدی امکان‌پذیر خواهد بود.[1]

تفاوت چشمگیر موج جدید توسعه تجدیدپذیرها با سال‌های گذشته، در مدل تأمین مالی و مقیاس غیرمتمرکز آن‌ها نهفته است. صنایع و شهرک‌های تولیدی به جای انتظار برای دریافت برق از نیروگاه‌های بزرگ حرارتی، خود مستقیماً وارد عرصه احداث نیروگاه‌های خورشیدی شده‌اند تا بازدهی اقتصادی مطمئنی را تضمین کنند.[1][2]

توسعه زیرساخت‌ها در همسایگی پایتخت

در همین راستا، استان سمنان نیز شاهد تحولات گسترده‌ای بود. مهدی پاک‌طینت، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان سمنان، از بهره‌برداری رسمی یک نیروگاه خورشیدی ۲ مگاواتی در شهرستان گرمسار خبر داد که با سرمایه‌گذاری بالغ بر یک‌هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال احداث شده است.[2]

این نیروگاه که عملیات پلمب کنتور و اتصال آن به شبکه سراسری در اواخر مهرماه انجام شد، قرار است بخشی از بار مصرفی صنایع مستقر در گرمسار را پوشش دهد. موقعیت جغرافیایی سمنان و روزهای آفتابی طولانی، این استان را به یکی از قطب‌های جذاب برای سرمایه‌گذاران پنل‌های فتوولتائیک تبدیل کرده است.[2]

پیش از این نیز در اوایل پاییز، یک نیروگاه ۲ مگاواتی دیگر در شهرستان دامغان وارد مدار توزیع شده بود. این توالی در بهره‌برداری‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری‌های تشویقی وزارت نیرو در سطح استان‌ها با استقبال قابل‌توجهی از سوی سرمایه‌گذاران محلی مواجه شده است.[3]

مدیرعامل شرکت توزیع برق سمنان در حاشیه افتتاحیه گرمسار اعلام کرد که برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای برای ایجاد ظرفیت ۵۴ مگاواتی در سه منطقه بیارجمند، کالپوش و مهدی‌شهر صورت گرفته است. با تکمیل این طرح‌ها، امکان تزریق ۲۵ مگاوات برق مازاد به شبکه سراسری فراهم می‌شود.[2]

معافیت صنایع از خاموشی‌های تابستانه

انگیزه اصلی صنایع و سرمایه‌گذاران برای ورود به این عرصه، فراتر از فروش برق به دولت است. بر اساس قوانین جدید، صنایعی که اقدام به احداث نیروگاه تجدیدپذیر کنند، معادل برق تولیدی خود از شمول برنامه‌های مدیریت بار و قطع برق در تابستان معاف خواهند شد.[1][2]

این معافیت حیاتی، ریسک توقف خطوط تولید را به شدت کاهش می‌دهد. برای یک کارخانه بزرگ، خسارت ناشی از چند روز قطعی برق در اوج گرمای مردادماه، به مراتب بیشتر از هزینه احداث یک نیروگاه خورشیدی مقیاس‌کوچک در زمین‌های بلااستفاده مجاور کارخانه است.[1]

توسعه این نیروگاه‌های غیرمتمرکز، مزیت‌های فنی متعددی برای شبکه انتقال کشور به همراه دارد. تولید برق در محل مصرف یا در نزدیکی شهرک‌های صنعتی، تلفات انرژی در خطوط طولانی انتقال را کاهش داده و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های کلان برای احداث پست‌های فوق‌توزیع جدید را به تعویق می‌اندازد.[2][3]

استفاده از ظرفیت انرژی خورشیدی، علاوه بر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، انتشار آلاینده‌های صنعتی را نیز به حداقل می‌رساند. این موضوع در شرایط کنونی صنعت برق که با محدودیت‌های تأمین گاز در فصول سرد روبه‌رو است، اهمیتی راهبردی و دوچندان پیدا کرده است.[3]

چالش‌های پیش روی توسعه‌دهندگان

با وجود این دستاوردهای امیدبخش، مسیر توسعه مزارع خورشیدی همچنان با موانعی روبه‌رو است. تأمین تجهیزات کلیدی مانند اینورترها و پنل‌های با راندمان بالا نیازمند تخصیص ارز است و نوسانات اقتصادی می‌تواند برآورد هزینه‌های اولیه پروژه‌ها را دستخوش تغییر کند.[1][2]

علاوه بر این، روند واگذاری اراضی ملی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی در برخی استان‌ها همچنان نیازمند تسریع است. سرمایه‌گذاران بخش خصوصی انتظار دارند که با ایجاد پنجره‌های واحد خدمات، زمان انتظار برای دریافت مجوزهای زیست‌محیطی و اتصال به شبکه به حداقل ممکن کاهش یابد.[1]

با این حال، مقایسه آمارهای فعلی با دهه‌های گذشته نشان‌دهنده یک جهش ساختاری است. همان‌طور که سخنگوی دولت در اراک تأکید کرد، میزان ظرفیت خورشیدی راه‌اندازی شده در یک سال اخیر، با مجموع ظرفیت‌های ایجاد شده در سه دهه پیش از آن قابل مقایسه نیست و این امر نشان‌دهنده یک عزم ملی است.[1]

حضور مقامات عالی‌رتبه کشوری در مراسم افتتاح این نیروگاه‌های چند مگاواتی، پیام روشنی به بازار مخابره می‌کند: حاکمیت، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را از یک اولویت حاشیه‌ای، به هسته مرکزی استراتژی امنیت انرژی کشور ارتقا داده است.[1][2]

چشم‌انداز پایداری شبکه

در نهایت، مجموع این تلاش‌های غیرمتمرکز در استان‌های مختلف، قطعات یک پازل بزرگ‌تر برای مهار ناترازی انرژی هستند. هر مگاوات برق خورشیدی که به شبکه افزوده می‌شود، معادل صرفه‌جویی در مصرف هزاران مترمکعب گاز طبیعی در نیروگاه‌های حرارتی است.[2][3]

این صرفه‌جویی، به ویژه در آستانه فصل سرما که تقاضا برای گاز در بخش خانگی به اوج می‌رسد، ارزش دوچندانی پیدا می‌کند. برق تولیدی از پنل‌های خورشیدی در طول روز، به شبکه اجازه می‌دهد تا سوخت مایع و گاز بیشتری را برای ساعات اوج مصرف شبانه ذخیره کند.[1][2]

ورود موفقیت‌آمیز صنایع به این عرصه، الگویی قابل تکثیر برای سایر بخش‌های اقتصادی فراهم کرده است. تداوم این روند می‌تواند در کمتر از یک دهه، چهره زیرساخت‌های انرژی ایران را دگرگون کرده و اقتصاد کشور را در برابر شوک‌های ناشی از کمبود سوخت‌های فسیلی بیمه نماید.[1][3]