رفتن به محتوای اصلی

روند کامل رویداد

مناقشه صحرای غربی

سازمان ملل متحد پس از ناکامی شورای امنیت در تمدید ماموریت صلح‌بانی «مینورسو» (MINURSO)، رسماً روند برچیدن این عملیات را آغاز کرد.

تحریریه کوهستان· به‌روزرسانی

«مناقشه صحرای غربی» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازه‌اش باخبر شوید. دریافت اپ

نیروهای صلح‌بان سازمان ملل در حال گشت‌زنی در بیابان‌های صحرای غربی. ماموریت ۳۵ ساله مینورسو در پی بن‌بست در شورای امنیت وارد مرحله برچیده شدن شده است.از گزارش: پایان ماموریت ۳۵ ساله صلح‌بانی سازمان ملل در صحرای غربی پس از بن‌بست در شورای امنیت

این خبر را به اشتراک بگذارید

تازه‌ترین گزارش

پایان ماموریت ۳۵ ساله صلح‌بانی سازمان ملل در صحرای غربی پس از بن‌بست در شورای امنیت

سازمان ملل متحد پس از ناکامی شورای امنیت در تمدید ماموریت صلح‌بانی «مینورسو» (MINURSO)، رسماً روند برچیدن این عملیات را آغاز کرد. فروپاشی این ماموریت ۳۵ ساله، اصلی‌ترین حائل بین‌المللی میان مراکش و جبهه پولیساریو را از میان برمی‌دارد و نگرانی‌های فوری از تشدید تنش‌های منطقه‌ای به همراه داشته است.

  • شورای امنیت سازمان ملل در تمدید ماموریت مینورسو ناکام ماند و برچیدن این ماموریت صلح‌بانی ۳۵ ساله در صحرای غربی آغاز شد.
  • مجوز قانونی ماموریت در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ پس از تقابل دیپلماتیک میان آمریکا و روسیه بر سر عبارات قطعنامه منقضی شد.
  • آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، هشدار داد که خروج ناظران خلأ خطرناکی پدید می‌آورد و ریسک درگیری نظامی را تشدید می‌کند.
  • مراکش خاتمه این ماموریت را یک دستاورد دیپلماتیک می‌داند، در حالی که جبهه پولیساریو هشدار داده که راهی جز تشدید مبارزه مسلحانه نخواهد داشت.

سازمان ملل متحد پس از یک بن‌بست دیپلماتیک تعیین‌کننده در نیویورک، رسماً روند برچیدن ماموریت صلح‌بانی ۳۵ ساله خود در صحرای غربی موسوم به «مینورسو» را آغاز کرده است. ماموریت این نیروها در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، پس از ناکامی شورای امنیت در تصویب قطعنامه تمدید عملیات، منقضی شد.[1][2]

پایان کار این ماموریت، حائل اصلی بین‌المللی را در مناقشه سرزمینی چند دهه‌ای میان مراکش و جبهه استقلال‌طلب پولیساریو حذف می‌کند. مقامات سازمان ملل متحد در روزهای پایانی هفته روند خروج را اعلام کردند که پایانی بر یکی از طولانی‌ترین ماموریت‌های استقراری این نهاد به شمار می‌رود.[4][6]

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در بیانیه‌ای در تاریخ اول نوامبر هشدار داد: «ناکامی در تمدید ماموریت مینورسو، خلأ خطرناکی در منطقه‌ای بسیار متزلزل ایجاد می‌کند.» او تاکید کرد که غیبت ناظران بین‌المللی خطر تشدید درگیری نظامی را به شکل چشمگیری بالا می‌برد.[5]

لغو این ماموریت ریشه در مناقشات روز ۳۰ اکتبر در شورای امنیت دارد؛ جایی که پیش‌نویس قطعنامه ارائه‌شده از سوی آمریکا برای تمدید ماموریت، در پی بن‌بست با روسیه با مانعی جدی روبرو شد و در نهایت بدون تمدید چارچوب حقوقی به پایان رسید.[1][2]

دیوار شنی به طول ۲۷۰۰ کیلومتر مناطق تحت کنترل مراکش را از مناطق تحت کنترل جبهه پولیساریو جدا می‌کند.

بن‌بست دیپلماتیک در شورای امنیت

این نشست شورای امنیت پرده از شکاف‌های ژئوپلیتیکی عمیق پیرامون آینده این منطقه برداشت. در حالی که ایالات متحده به دنبال تمدید معمول ماموریت بود، دیپلمات‌های روس به ادبیات متن اعتراض کردند و معتقد بودند متن نهایی به شکلی نابرابر منافع مراکش را تقویت می‌کند و هدف اولیه ماموریت یعنی برگزاری همه‌پرسی را نادیده می‌گیرد.[1][2]

در غیاب هرگونه مصالحه، مجوز قانونی ماموریت در نیمه‌شب منتهی به نوامبر به پایان رسید. تا اول نوامبر، سازمان ملل دیگر هیچ چارچوب حقوقی برای حفظ نیروهای خود در این منطقه مورد مناقشه نداشت و پروتکل‌های برچیدن ماموریت بی‌درنگ کلید خورد.[4][7]

در رباط، پایان این ماموریت به شکل ضمنی به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک جشن گرفته می‌شود. مقامات مراکشی انحلال مینورسو را آخرین گام در بی‌اثر ساختن طرح حل‌وفصل سال ۱۹۹۱ سازمان ملل قلمداد می‌کنند؛ طرحی که در ابتدا متضمن برگزاری همه‌پرسی خودمختاری بود، اما مراکش سال‌هاست آن را رد کرده است.[3][6]

مراکش که حدود ۸۰ درصد صحرای غربی را تحت کنترل دارد، طی سال‌های اخیر تلاش گسترده‌ای برای تثبیت شناسایی بین‌المللی حاکمیت خود بر این منطقه به کار بسته است. دولت مراکش استدلال می‌کند طرح خودمختاری سال ۲۰۰۷ تنها گزینه واقع‌بینانه است و اصل همه‌پرسی پیشین دیگر موضوعیتی ندارد.[3][6]

شورای امنیت سازمان ملل در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ در پی تنش میان آمریکا و روسیه در تصویب قطعنامه تمدید مینورسو ناکام ماند.

جبهه پولیساریو و خطرات منطقه‌ای

برای جبهه پولیساریو، خروج سازمان ملل نوعی نقض عهد آشکار در قبال وعده‌های جامعه بین‌المللی محسوب می‌شود. این جنبش استقلال‌طلب تحت حمایت الجزایر همواره به سازوکار سازمان ملل برای مشروعیت‌بخشی به مطالبه استقرار «جمهوری دموکراتیک عربی صحرا» تکیه کرده بود.[1][3]

جبهه پولیساریو پیش‌تر در اواخر سال ۲۰۲۰ و پس از درگیری مرزی با نیروهای مراکشی در منطقه حائل گرگرات، پایان آتش‌بس سال ۱۹۹۱ را اعلام کرده بود. از آن زمان، درگیری‌های محدود در طول دیوار شنی ۲۷۰۰ کیلومتری که توسط مراکش برای تقسیم منطقه احداث شده، تداوم داشته است.[3][5]

پایان ماموریت بین‌المللی می‌تواند الجزایر را نیز بیش از پیش به مدار تنش بکشاند. الجزیره روابط دیپلماتیک خود با رباط را در سال ۲۰۲۱ به دلیل مواضع مراکش در صحرای غربی قطع کرد و کماکان پشتیبان اصلی نظامی و مالی نیروهای پولیساریو به شمار می‌رود.[1][5]

نماینده پولیساریو پس از نشست شورای امنیت اعلام کرد: «جامعه جهانی مسئولیت خود در قبال مردم صحرا را رها کرده است.» این گروه هشدار داد که با نبود ناظران سازمان ملل، گزینه‌ای جز تشدید مبارزه مسلحانه برای استقلال باقی نمانده است.[3][7]

برچیدن ماموریت مینورسو مستلزم خروج صدها پرسنل و جمع‌آوری تجهیزات از پایگاه‌های دورافتاده صحرایی در طول چند ماه آینده خواهد بود.

برچیدن یک عملیات ۳۵ ساله

چالش‌های لجستیکی برای پایان دادن به عملیات مینورسو بسیار قابل توجه است. این ماموریت که در سال ۱۹۹۱ تاسیس شد، صدها ناظر نظامی، پرسنل غیرنظامی و نیروهای پلیس را در پایگاه‌های دورافتاده کویری در هر دو سوی خاکریز حائل مستقر کرده بود.[4][6]

مقامات سازمان ملل برآورد می‌کنند که جمع‌آوری کامل تجهیزات و بازگرداندن پرسنل چندین ماه به طول خواهد انجامید. طی این دوره گذار، نیروهای صلح‌بان در پایگاه‌های خود محصور خواهند بود و امکان گشت‌زنی‌های معمول برای رصد نقض آتش‌بس را نخواهند داشت.[4][5]

ماموریت مینورسو (هیات سازمان ملل متحد برای برگزاری همه‌پرسی در صحرای غربی) در ابتدا با یک هدف بزرگ و مشخص تشکیل شد: ساماندهی رای‌گیری برای انتخاب مردم صحرا میان استقلال کامل یا الحاق به مراکش.[2][6]

آن همه‌پرسی هرگز برگزار نشد؛ چرا که بر سر واجدین شرایط رای‌دهی اختلافات فرسایشی ایجاد شد. طی سه دهه پس از آن، نقش این ماموریت صرفاً به نظارت بر یک مناقشه منجمد تقلیل یافت و تلاش‌های دیپلماتیک فرستادگان متوالی سازمان ملل نیز مکرراً به بن‌بست رسید.[1][2]

خروج ناظران بین‌المللی نگرانی‌ها از وقوع دوباره جنگ آشکار میان نیروهای مراکش و جبهه پولیساریو را تشدید کرده است.

خلأ خطرناک در شمال آفریقا

این عقب‌نشینی در شرایطی رقم می‌خورد که صف‌بندی‌های جهانی نیز دستخوش تغییر شده است. ایالات متحده در سال ۲۰۲۰ به عنوان بخشی از توافقات ابراهیم، حاکمیت مراکش بر صحرای غربی را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که توازن دیپلماتیک را تغییر داد و ادعاهای سرزمینی رباط را تقویت کرد.[1][3]

کشورهای اروپایی، به‌ویژه اسپانیا به عنوان قدرت استعماری سابق و فرانسه به عنوان متحد سنتی، موضع خود را به سمت حمایت از طرح خودمختاری مراکش سوق داده‌اند. این همگرایی جدید، رویکرد کلاسیک سازمان ملل مبنی بر حق تعیین سرنوشت را بیش از پیش در انزوا قرار داد.[3][6]

بدون گزارش‌های وضعیتی روزانه مینورسو، جامعه بین‌المللی تنها منبع مستقل و بی‌طرف اطلاعات پیرامون تحرکات نظامی در منطقه را از دست می‌دهد. تحلیل‌گران هشدار می‌دهند این خلأ اطلاعاتی احتمال خطای محاسباتی میان نیروهای مراکش و پولیساریو را به شدت افزایش می‌دهد.[4][5]

هم‌زمان با آغاز بسته‌بندی تجهیزات توسط نیروهای سازمان ملل، نگاه‌ها به این سو دوخته شده که آیا بازیگران منطقه‌ای می‌توانند سازوکار تازه‌ای برای جلوگیری از جنگی فراگیر ایجاد کنند یا خیر. در حال حاضر، این پهنه صحرایی با بی‌ثبات‌ترین و خطرناک‌ترین روزهای خود از زمان پایان درگیری‌ها در سال ۱۹۹۱ روبروست.[5][7]

منابع

  1. [1]Associated Press — UN's peacekeeping mission in Western Sahara ends after 35 years following US-Russia standoff مطالعه در Associated Press →
  2. [2]United Nations — Following Contentious Debate, Security Council Fails to Adopt Resolution to Extend UN Mission for Referendum in Western Sahara مطالعه در United Nations →
  3. [3]Al Jazeera — Why is Morocco celebrating the defeat of a UN resolution on Western Sahara? مطالعه در Al Jazeera →
  4. [4]The New Arab — UN announces start of liquidation of MINURSO Western Sahara mission مطالعه در The New Arab →
  5. [5]Anadolu Agency — UN chief warns of escalation in Western Sahara after peacekeeping mandate ends مطالعه در Anadolu Agency →
  6. [6]Morocco World News — Western Sahara: MINURSO Mandate Officially Ends After 35 Years مطالعه در Morocco World News →
  7. [7]SANA — UN mission's mandate expires in Western Sahara after Security Council deadlock مطالعه در SANA →

اعداد کلیدی

مساحت قلمرو مورد مناقشه
266,000 sq km
افراد شمارش‌شده در سرشماری ۱۹۷۴ اسپانیا
74,000
درخواست‌های رای‌دهی مورد مناقشه ارائه‌شده به سازمان ملل
130,000
سهم مراکش از کنترل قلمرو
80%
زمان سپری‌شده از طرح حل‌وفصل سازمان ملل
33 years

از گزارش: تناقض ساختاری میان رای سال ۱۹۷۵ دیوان بین‌المللی دادگستری و طرح حل‌وفصل ۱۹۹۱ سازمان ملل در صحرای غربی

نمودارها، نقشه‌ها و تصاویر

روند شناسایی رای‌دهندگان سازمان ملل زمانی فروپاشید که ۱۳۰ هزار درخواست مورد مناقشه، خط پایه ۷۴ هزار نفری سرشماری ۱۹۷۴ را تحت‌الشعاع قرار داد.از گزارش: تناقض ساختاری میان رای سال ۱۹۷۵ دیوان بین‌المللی دادگستری و طرح حل‌وفصل ۱۹۹۱ سازمان ملل در صحرای غربی ·
مراکش در حال حاضر کنترل حدود ۸۰ درصد از این قلمرو را در دست دارد، در حالی که جبهه پولیساریو ۲۰ درصد باقی‌مانده در شرق دیوار شنی را کنترل می‌کند.از گزارش: تناقض ساختاری میان رای سال ۱۹۷۵ دیوان بین‌المللی دادگستری و طرح حل‌وفصل ۱۹۹۱ سازمان ملل در صحرای غربی ·

آبان ۱۴۰۵

  1. پایان ماموریت ۳۵ ساله صلح‌بانی سازمان ملل در صحرای غربی پس از بن‌بست در شورای امنیت

شهریور ۱۴۰۵

  1. تناقض ساختاری میان رای سال ۱۹۷۵ دیوان بین‌المللی دادگستری و طرح حل‌وفصل ۱۹۹۱ سازمان ملل در صحرای غربی