روند کامل رویداد
توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در ایران
ظرفیت نیروگاههای خورشیدی ایران در اواسط آبان ۱۴۰۵ با ثبت یک رکورد تاریخی از مرز ۶۳۰۰ مگاوات عبور کرد و همزمان، پنج شرکت دانشبنیان قرارداد بومیسازی مبدلهای کلیدی این نیروگاهها را به امضا رساندند.
«توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در ایران» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازهاش باخبر شوید. دریافت اپ
این خبر را به اشتراک بگذارید
تازهترین گزارش
عبور ظرفیت خورشیدی ایران از ۶۳۰۰ مگاوات؛ بومیسازی تجهیزات کلیدی و اتصال هزار مگاوات در استان مرکزی
ظرفیت نیروگاههای خورشیدی ایران در اواسط آبان ۱۴۰۵ با ثبت یک رکورد تاریخی از مرز ۶۳۰۰ مگاوات عبور کرد و همزمان، پنج شرکت دانشبنیان قرارداد بومیسازی مبدلهای کلیدی این نیروگاهها را به امضا رساندند.
- ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی ایران از مرز ۶۳۰۰ مگاوات عبور کرد.
- پنج شرکت دانشبنیان ایرانی قرارداد بومیسازی اینورترهای خورشیدی با ظرفیت ۱۵۰ مگاوات را امضا کردند.
- استان مرکزی با اتصال هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی به شبکه، رکورد جدیدی در سطح استانی ثبت کرد.
- صنایع بزرگ برای معافیت از تعرفه ۱۲ هزار تومانی برق سبز، به احداث نیروگاههای اختصاصی روی آوردهاند.
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران طی هفتههای پایانی آبان ۱۴۰۵ به یک نقطه عطف تاریخی دست یافت و ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی کشور از مرز ۶۳۰۰ مگاوات عبور کرد. این دستاورد با دو تحول کلیدی در حوزه بومیسازی فناوری و سرمایهگذاری استانی همراه شده است.
بر اساس گزارشهای رسمی منتشر شده در ۲۵ آبان، معاونت علمی ریاستجمهوری از امضای قراردادهای جدید برای ساخت تجهیزات گلوگاهی این صنعت خبر داد. در قالب قرارداد تولید بار اول، پنج شرکت دانشبنیان ایرانی ماموریت یافتهاند تا مبدلهای خورشیدی را در داخل کشور تولید کنند.
اینورترها به عنوان قلب تپنده نیروگاههای خورشیدی، وظیفه تبدیل جریان مستقیم تولیدی پنلها به جریان متناوب قابل تزریق به شبکه را بر عهده دارند. در گام نخست این طرح، بومیسازی اینورترهایی با مجموع ظرفیت ۱۵۰ مگاوات هدفگذاری شده است تا وابستگی ارزی در این بخش کاهش یابد.
تورج امرایی، معاون توسعه شرکتهای دانشبنیان، با اشاره به رشد شتابان این حوزه تاکید کرد که شبکه برق ایران سالانه حدود ۴۰۶ تراواتساعت تولید دارد. وی تصریح کرد که هرچند این میزان در مقایسه با ظرفیت منصوبه ۱۰۳ هزار مگاواتی کشور سهم بالایی ندارد، اما در دو سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است.
پیشگامی استانها در اتصال به شبکه
همزمان با پیشرفتهای فناوری، استان مرکزی موفق شد یک رکورد بیسابقه را در توسعه زیرساختهای تجدیدپذیر در سطح استانی به ثبت برساند. در اواخر آبان، یکهزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در این استان صنعتی به طور کامل وارد مدار بهرهبرداری شد.[1]
این حجم از ظرفیت متصل به شبکه، نتیجه مستقیم تسهیل فرآیندهای اداری و جذب سرمایههای بخش خصوصی بوده است. محمد نیکویی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان مرکزی، این رویداد را حاصل تعامل نزدیک دستگاههای اجرایی و سرمایهگذاران دانست.[1]
نیکویی در این باره اظهار داشت که استان مرکزی با احداث و بهرهبرداری از یکهزار مگاوات نیروگاه خورشیدی، بهعنوان نخستین استان کشور توانسته است به این میزان ظرفیت وارد مدارشده دست پیدا کند. وی این دستاورد را حاصل مشارکت فعالان این حوزه عنوان کرد.[1]
موج بهرهبرداری از پروژههای خورشیدی تنها به استان مرکزی محدود نمانده است. در هفتههای نخست آبان ۱۴۰۵، چهار نیروگاه خورشیدی جدید با مجموع ظرفیت ۵۲ مگاوات در استانهای فارس، خراسان رضوی، آذربایجان غربی و قم به شبکه سراسری متصل شدند.
ورود غولهای پتروشیمی به عرصه انرژیهای پاک، یکی از محرکهای اصلی این توسعه است. گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس در همین ماه از بهرهبرداری دو نیروگاه ۲۰ مگاواتی با نامهای «آفتاب دوغارون» و «آفتاب دبیران» در استانهای خراسان رضوی و فارس خبر داد.
الزام قانونی صنایع به تامین برق سبز
نیروی محرکه اصلی پشت این سرمایهگذاریهای صنعتی، الزامات مندرج در ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانشبنیان است. بر اساس این قانون، صنایعی که قدرت مصرف آنها بیش از یک مگاوات است، موظفند سالانه درصدی از برق خود را از منابع تجدیدپذیر تامین کنند.[4]
در صورتی که این صنایع نیروگاه اختصاصی احداث نکنند، برق مصرفی آنها با تعرفه تجدیدپذیر محاسبه میشود. سازمان انرژیهای تجدیدپذیر تعرفه برق سبز برای صنایع مشمول را در آبان ۱۴۰۵ معادل ۱۲۵ هزار و ۴۲۶ ریال به ازای هر کیلوواتساعت تعیین کرده است.[4]
این تعرفه سنگین که مستقیما بر هزینه تمامشده محصولاتی مانند فولاد و سیمان اثر میگذارد، صنایع را وادار کرده تا به سمت خودتأمینی حرکت کنند. احداث نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی در مجاورت کارخانه سیمان بوکان، نمونهای بارز از این تغییر استراتژی در بخش صنعت است.[4]
صنایع با احداث نیروگاههای خورشیدی در محل کارخانهها، نه تنها از پرداخت تعرفههای جریمهای معاف میشوند، بلکه پایداری تولید خود را نیز تضمین میکنند. این واحدها در ماههای اوج مصرف تابستان، کمتر در معرض قطعیهای برنامهریزیشده شبکه سراسری قرار میگیرند.
بازتاب بینالمللی و دستاوردهای اقلیمی
دستاوردهای ایران در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، در سطح بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در جریان اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل در آنتالیای ترکیه، آمارهای جدیدی از این پیشرفتها ارائه کرد.[2]
پزشکیان در این اجلاس بینالمللی اعلام کرد که ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر ایران طی دو سال گذشته از ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۶۱۵۰ مگاوات افزایش یافته است. این آمار نشاندهنده یک جهش پنج برابری در توسعه زیرساختهای پاک است.[2]
بر اساس گزارش ارائهشده در اجلاس کاپ ۳۱، ایران در سال ۲۰۲۶ موفق به تولید بیش از ۴.۵ میلیارد کیلوواتساعت برق پاک شده است. این حجم از تولید انرژی تجدیدپذیر، از انتشار ۲.۵ میلیون تن دیاکسید کربن در جو جلوگیری کرده است.[2]
رئیسجمهور ایران در این نشست، ضمن ارائه این دستاوردها، به تناقض موجود میان تلاشهای جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و تخریبهای زیستمحیطی ناشی از عملیاتهای نظامی در خاورمیانه اشاره کرد. وی خواستار مستندسازی این خسارات و پاسخگویی نهادهای بینالمللی شد.[2]
در همین اجلاس، گزارش «بودجه جهانی کربن» نیز منتشر شد که نشان میدهد انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوختهای فسیلی در سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۴ درصد کاهش خواهد یافت. گسترش انرژیهای خورشیدی و بادی یکی از دلایل اصلی این توقف رشد آلایندگی است.[3]
چالشهای پیشروی توسعه تجدیدپذیرها
با وجود این رکوردهای امیدوارکننده، مسیر توسعه نیروگاههای خورشیدی در ایران همچنان با موانع ساختاری روبرو است. برآوردها نشان میدهد که تامین تنها ۱۰ درصد از برق کشور از طریق انرژی خورشیدی، نیازمند رسیدن به ظرفیت ۲۰ هزار مگاوات است.
یکی از چالشهای اصلی سرمایهگذاران، نوسانات نرخ ارز است که مستقیما بر قیمت تجهیزات وارداتی مانند پنلها تاثیر میگذارد. بومیسازی اینورترها توسط شرکتهای دانشبنیان، گامی در جهت کاهش این آسیبپذیری ارزی محسوب میشود، اما هنوز بخش عمدهای از تجهیزات وارداتی هستند.
هزینههای اتصال به شبکه و تامین زمین مناسب نیز از دیگر متغیرهای تعیینکننده در سودآوری پروژهها به شمار میروند. فاصله نیروگاه تا پستهای برق میتواند هزینه نهایی احداث هر مگاوات ظرفیت را به میزان قابلتوجهی دستخوش تغییر کند.
فروش برق تولیدی در تابلوی برق سبز بورس انرژی، راهکاری است که برای تضمین درآمد نیروگاهها طراحی شده است. با این حال، پایداری تقاضا در این بازار و ثبات قوانین خرید تضمینی، شروط اصلی برای تداوم ورود سرمایههای خصوصی به این بخش هستند.[1]
تسهیل فرآیند صدور مجوزها و رفع موانع اداری، همانطور که در تجربه موفق استان مرکزی مشاهده شد، کلید تسریع در اجرای پروژههاست. هماهنگی میان دستگاههای مسئول میتواند زمان پیشبرد پروژهها را از چند سال به چند ماه کاهش دهد.[1]
چشمانداز آینده شبکه برق ایران
گذار شبکه برق ایران از یک سیستم کاملا متمرکز و وابسته به گاز طبیعی، به شبکهای ترکیبی با حضور پررنگ تولیدکنندگان غیرمتمرکز خورشیدی آغاز شده است. این تغییر رویکرد نه یک انتخاب فانتزی، بلکه یک ضرورت اقتصادی و امنیتی برای بقای صنایع کشور است.[1][4]
موفقیت شرکتهای دانشبنیان در تحویل به موقع مبدلهای ۱۵۰ مگاواتی با استانداردهای جهانی، میتواند نقطه شروعی برای استقلال فناوری ایران در زنجیره تامین انرژیهای تجدیدپذیر باشد. این دستاوردها مسیر را برای صادرات خدمات فنی مهندسی در آینده هموار خواهد کرد.
توسعه نیروگاههای خورشیدی مقیاس کوچک نیز در کنار پروژههای بزرگ صنعتی در حال پیگیری است. طرحهای حمایتی برای احداث نیروگاههای چند کیلوواتی بر بام خانهها، علاوه بر تولید برق پاک، به ایجاد درآمد پایدار برای خانوارهای کمدرآمد کمک میکند.
با تداوم این روند و اجرای کامل تعهدات قانونی صنایع بزرگ، پیشبینی میشود که سهم انرژیهای تجدیدپذیر در سبد تولید برق کشور طی سالهای آینده با شیب تندتری افزایش یابد. این تحول، گامی اساسی در مسیر توسعه پایدار و کاهش ناترازیهای انرژی خواهد بود.[4]
منابع
- [1]تسنیم — 1000 مگاوات نیروگاه خورشیدی در استان مرکزی وارد مدار شد مطالعه در تسنیم →
- [2]خبرگزاری آناتولی — US-Israeli attacks on Iran caused 1.5M tons of carbon emissions: Iranian President مطالعه در خبرگزاری آناتولی →
- [3]گاردین — Slight fall in carbon emissions from fossil fuels as Iran war drives renewables push مطالعه در گاردین →
- [4]شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز — تعرفه برق تجدیدپذیر صنایع مشمول ماده ۱۶ در آبان ۱۴۰۵ مطالعه در شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز →
آنچه باید زیر نظر داشت
- اتصال ۱۲ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر به شبکه تا تابستان آینده بر اساس نقشه راه ضربتی کلید خورده.
نمودارها، نقشهها و تصاویر
روند رویداد تا امروز
روند توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در ایران با اقدامات وزارت نیرو برای لغو مجوزهای راکد و ایجاد فرصتهای جدید درآمدی در بورس انرژی شتاب گرفت. تا ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، چهار توافق راهبردی میان وزارت نیرو و بخش خصوصی شکل گرفت که مسیر توسعه مزارع خورشیدی و بادی را هموار کرد. در این مقطع، با ورود ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت جدید از اسفند ۱۴۰۴، ظرفیت نصبشده نیروگاههای پاک کشور به ۶۲۰۰ مگاوات رسید که نقشی کلیدی در کاهش ناترازی شبکه ایفا کرد.
تولید ۴.۵ میلیارد کیلوواتساعت برق پاک در این دوره، موجب صرفهجویی ۱.۲ میلیارد مترمکعبی در مصرف گاز شد. همچنین برای تسهیل حضور ۴۹ هزار تولیدکننده خرد در بازار، نهادهای تجمیعکننده برق سبز راهاندازی شدند. وزارت نیرو در این مرحله ابطال مجوزهای راکد و آزادسازی اراضی معطلمانده برای ورود سرمایهگذاران واقعی را در دستور کار قرار داد.
تا ساعت ۱۴:۱۲ روز ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، سازمان ساتبا برای آزادسازی ظرفیت شبکه، ۲۹۶۲ پروانه راکد احداث نیروگاه به ظرفیت ۵۸ هزار مگاوات را باطل کرد. این اقدام با هدف هموار کردن مسیر برای ورود ۱۲ هزار مگاوات برق پاک انجام شد. در این زمان، ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر ایران با ثبت رکوردهای جدید از مرز ۶۱۵۰ مگاوات عبور کرده بود.
تولید ۴.۵ میلیارد کیلوواتساعت برق پاک در سال جاری، علاوه بر صرفهجوییهای پیشین، مانع انتشار ۲.۵ میلیون تن دیاکسید کربن شد. به دنبال ابطال پروانههای راکد، یک نقشه راه ضربتی برای توسعه سریع ظرفیتهای جدید و اتصال آنها به شبکه برق کشور کلید خورد.
